CELT document G201000

Bethada Náem nÉrenn

unknown

Edited by Charles Plummer

Bethada Náem nÉrenn

Lives of the Irish Saints

 p.3

Betha Abáin annso sis

 146b
 i
 1

Ro gabh oirdnidhe cennus for Laighnibh feacht riamh, Corbmac eissium. Ro bai séitigh lais, Mílla a h-ainm sidhe; ⁊ ba deirbhsíur d' espucc Iubhair issidhe. Ocus do-rala gur bo h-alachta h-í; ⁊ cuiris fis for a brathair .i. for espocc Iubhair i n-am tuismedha dhi. Et dixit Milla iar faicsin a brathar:

  1. Espocc Iubhair dom chobair,
    'Sé ro-fhidir mo rúna;
    Cuinghedh dilgadh mo chinadh,
    Rom-gabhsat idhain gúra.

Et dixit episcupus:

  1. Espocc Iubair at farradh,
    Rot-gabhsat idhain gúra;
    Béra mac uasal amhra,
    Rot-cabhra na n-dúla.

 2

Beiridh an inghen mac la guidhe an epscuip naemtha, gan doigh gan tiachair, ⁊ ro baistedh h-é, ⁊ tuccadh Abbán d' ainm fair. Ocus berar dia oilemhain é, ⁊ do chur cerda luith ⁊ gaisccidh roimhe, día bheith h-i r-righi for lorcc a athar. Ocus nir bó tarba són.

 3

Briathra Dé ro canadh-som gibe ní no canta fris; ⁊ ro an in scribtúir aicce gan sáethar gan meabhruccadh. Ro ba follus grasa Dé fair; ⁊ nir bo h-iongnadh sin, óir ro thirchan Patraicc h-e, an tan ro gab port h-i l-Laignibh ar tús, ⁊ drem dona naemhaibh ele.

 4

Ocus ba machtnadh la h-oidedhaibh Abbáin in abairt for a raibhe; ⁊ beiritt leo h-e go h-airm i r-raibhe a athair ⁊ a mhathair; ⁊ ro chansat fríu nach ar lorcc na righe rob áil le h-Abán a ghniomha do bheith, acht lenmain don fír-Dhia, ⁊ don chreidemh chatoilica.

 5

Ocus guidhidh a athair ⁊ a mathair é im anmhain aga n-oidhreacht; ⁊ nír bó tarbha són. “Neimhtní gach ní acht Día”, or sé. Ocus doníad  p.4 cimidh dhe, ⁊ cuiritt cuibrighi fair, ⁊ cuiritt h-i c-cuithe na n-giall h-e; ⁊ do-gheibhit forsgáoilte h-é iarnabharach for urlainn an dúin gan cengal, gan cuibrech. Ocus o 't-concattar gan nert aca air, deonaighit dó a thoil féin do denum. Teid-siumh go h-airm i r-rabhatar a lucht oilemhna.

 ii
 6

Laithe n-aen dia m-bói Aban la laogaibh a bhuime, do-chi cú allaidh go h-airm i r-raibhe. “Ro chan Día”, ol Abán, “an t-éigen d' furtacht. Tomhail in laogh-sin”,  147a ar se, “ata an una .i. gorta fort”. Ro ith, ⁊ beridh buidhe a coda fri h-Aban.

 7

Ocus ba doirbh leis na h-occaibh ele an laogh do chaithemh; ⁊ ro gabh omhan Abán riana bhuime. “A Íosa”, ol sé, “do chruthaigh in láogh-so gan damhna, cruthaigh anossa h-é leis an damhna fil sunn dhe”. Do eirigh an laeg go h-airm i r-rabhattar na láoigh aile, ⁊ ro géim, ⁊ do-gní reabhradh ar áon fríu. Ocus tiagaitt oidedha Abáin go h-airm i r-raibhe an righan ⁊ an , ⁊ innisit dóibh na miorbuile-sin. “As deoin lin-ne”, ol síatt, “antí do-róine na miorbuile-sin fair, eissiumh d' adradh dó”.

 iii
 8

Luidh Aban go h-airm a roibhe easpocc Iubhair .i. derbhrathair a mhathar, ⁊ ba failtighi an t-espocc roimhe for a dhiadhacht na for a ghaol fris. Da blíadhain dec áes Abáin an tan-sin. Ba h-iomdha nech naomhtha la h-Iubhar, ⁊ reicles oirdnidhe. Ocus do bái recles lais día tucc toil tairsibh i n-inis for an taoibh thes do Laighnibh, ⁊ Beicc Éire a h-ainm.

 iv
 9

Luidh Iubhar do Roimh, ⁊ cuinghis for Abán foss ós cind na manach go t-tísadh doridhisi. Nír bó toil do Abbán sin, gen gur triall la h-Iubhar do Roimh; ⁊ cíis gur bo fliuch blae ⁊ bruinne dó. Gairis Iubhar h-é, ⁊ cuiris a chend ina ucht, ⁊ tuitis a shuan fair; ⁊ téid Iubhar 'san luing gan ráthuccadh do Abán. Ocus dúisccis Abán, go f-faca in long h-i fudomhain na fairrge; ⁊ ba doiligh lai-siumh an ní-sin. “A Iosa”, ol sé, “soirbhidh in conair damh-sa gusin ethar uccat. Do traighis an Muir Rúadh”, ol sé, “⁊ ní decmaicc ni for bith duit; ⁊ seol meisi dot adhradh”.

 10

Éirghis, ⁊ gabhais for fedh na fairrge, gur bó soilléir aingil fria taobhaibh, ⁊ nir bo fess dia f-facaidh h-é, an eitedha diadha do fhás fair, nó an siubhal dáenna donídh. Ro airis an long fris forsan  p.5 muir. Ocus ba machtnadh lásin foirinn-sin, go ro innis Iubhar doibh gurab le h-Abán ro bái an long ag fuirech.

 11

Ticc Aban isin luing, ⁊ gabait port  147b isin Ettailli. Ocus tiacchaitt go cathair aincriosttaidhe, Padua a h-ainm. Ocus ro fiarfaicchedh dibh: “Cia h-airm as a t-tangabair? no ca conair a c-cingfidhi”? “Éirennaigh sinn”, ol síatt, “ ⁊ do Roimh triallmait, d' faghbhail tarbha in luaighidhechta do gheall Día dia mhuinntir”. “Cidh sin”? ol in , “cred adeirthi fri ar n-deibh-ne”? “Dee bodhra balbha filet libh, gan nert cobharta forra féin, na for nech ele aca”. “Foillsighid-si dúinn araill do mhiorbuilibh bhar n-Día feín”, ol in ; “adhnaidh an t-súdrall-so gan teine lá bhar n-anála, no do-gebtái bás dochraid fo cetóir”. Ocus cuiris Iubhar ⁊ a muinnter a n-anála ar uainibh fon súdraill, ⁊ ni ro lass; ⁊ ba súan do Abbán indsin a h-aithle an aistir do-roine; ⁊ dúisccitt h-e; ⁊ cuiris a anál fon súdraill, ⁊ do lass fo cetóir.

 v
 12

At-bath séitigh an in adhaig-sin, ⁊ ticc an arabharach go h-airm i r-rabhattar na naoimh, ⁊ cuinghis forra a shéitigh do thodhúsacht dó, ⁊ no gébedh baistedh chuicci. “Do Abán as déoin la Día an dusccadh do denamh”, ol Iubhar. Guidhis Aban forsan inghin, ⁊ ro duisigh a bás h-í. Ocus gabhais an ⁊ a séitigh, ⁊ a n-uile daine bái leo baisttedh as a h-aithle.

 13

“Tugaidh furtacht for an c-crich-si”, ol an . “Fil peist neimhe aga h-innradh, eter dhaine ⁊ innile. Fuath leomhain fuirre, ⁊ do ruccusa áes na crichi-so feachtus dia díochur, ⁊ ro marbh tri cet laoch dibh, ⁊ ros-fuirigh ina h-aiti feín acc fásuccadh forainn”. Beiris Aban drem dibh lais día theccuscc gusin ait i r-raibhe in peist, ⁊ tiaghait for cúla, oir ni léigh a n-eccla dóibh acht a foillsiucchad a c-cein uathaibh.

 14

Ticc an peist neimhi i n-dáil Abain go c-colcc mór fuirri. “Cuirim-si fort, a h-ucht Íosa, an t-anam-sin do-chuir Día ionnat”, ol Abbán, “lasa n-dernais míghniomha, scaradh fris, ⁊ an colcc adhuathmar sin fil fort do dhul for neimhtní”. Scarais a h-anam  148a fría la breithir in naeimh. Lethait a h-aittreabthaigh fon crích dia n-aitte, ⁊ dia n-adbhadhaibh, ⁊ do moladh Dia leo.

 vi
 15

Teitt an righ go h-airm i r-rabattar na naoimh. “Fil loch linn”, ol sé, “go piastaibh neimhe fair oc ingreim na criche, ⁊ isedh as  p.6 áil duinn, sibh d' ar furtacht forra”. Tiaghaitt dibhlinaibh go h-ur an locha, ⁊ teccaitt na piastai n-dail Abáin, ⁊ luigitt fria thaobh, ⁊ lighitt a cossa. “Furáilim foraibh”, ol Abán, “i n-ainm na Trínóide, dul 'san loch uccat h-i c-cúil m-bicc de, ⁊ a iascc do tomhailt, ⁊ oirisiumh ann, ⁊ gan urcóid do dhenamh do neoch for bith”. Ocus doníatt amhlaidh; ⁊ do-cíther aníu a ceann na seachtmaidhe bliadna íat for an c-cúil-sin da fhoillsiucchad go maraitt do choimhlíonadh breithre Abáin.

 vii
 16

Luidhset na naoimh do Roimh go m-bennachtain an phopuil leo. Ocus ro bhennachsat-somh iatt-somh. Teccaid for cula go h-Eirinn doridhisi.

 17

Luidh Patraiccespocc IubhairAbán h-i l-luing for Loch Garman; co n-facatar an peist n-dímóir fria t-táobh, ⁊ cet cend fuirre, ⁊ dá cet súil, ⁊ da cet clúas, go ro tochuir ainbhtine dermair forsan muir, go ro chuir an grían i n-uachtar, go raibhe in long for comhbadhadh. Luidh Patraiccespocc Iubair for sesaibh na luingi do ghuidhe Dé im furtacht forra.

 18

Anais Abán gan dul leo, óir nir mhes a urnaighthe comhard fri h-urnaighthe na náemh n-aile; ⁊ nír sccuir an t-anfadh béos. As-bert an t-aingel uaistibh: “Tuccaidh Aban chuccaibh, oír as día urnaighthe tuccadh diochur na péiste uccat”. Ocus tuccadh Aban chuca, ⁊ doní guidhe 'chum n-Dé, ⁊ ro díchuir in pheist; ⁊ ní fes cia conair i n-deachaid. Ocus isse an diabhal fo-dera an pheist do theacht 'san cruth-sin chuca do aidhmilledh for na naomhaibh. Ro chiunaigh an mhuir, ⁊ tiaghait i t-tír 'san tracht fa togha léo.

 viii
 19

Fechtus do Abán fri taobh an trachta, co n-aca an tonn muiridhe ina dhail go méid n-dermáir; ⁊ ba h-airdi h-í inás in talamh; ⁊ búailis fri tír go  148b h-airm h-i r-raibhe Aban, ⁊ ní deachaid ní búdh síriu. Cuiris Aban a bhachaill forsan tuinn, ⁊ téid feín fuirre, ⁊ ro iomhchuir an m-bachaill h-e forsan tuinn h-i fudomhain na fairrge; go t-tangattar ili diabhal ina thimcheall. “Anossa”, ol siat, “aithfimíd-ne fort-sa, na n-deine d' éccoir forainn, occ breith ar muinntire úainn let amain-si ⁊ led mealltoireacht n-gúachaich”; dia c-cualadur an guth n-ainglighe úasuibh:

 20

“Eirgidh”, ol sé, “a b-fodomain ifrinn a b-fail a n-aitreabtai do shíor”; ⁊ do-ronsad amluigh; ⁊ ro baoi Aban for a bachuill in fedh-sin.  p.7 “Beir-si”, ol an t-aingel, “go cenn seacht m-bliadan n-dég ⁊ tri cet bliadan ag foghnam do Día gan nert aimsighthe fort; ⁊ téid t' anam a b-fiagnaisi na Trionnoide, ⁊ bud feirde na daoine go foircenn m-bratha an loingseoireacht-so do-rinnis. Tuc Dia nert for muir duit ná tucadh d' áon romad. Ni fhuil nech rachus for muir a curach no a luing, ⁊ gebhus fo tri a n-ainm na Trionoide:

  1. Curach Abain for an linn
    Is muinnter fionn Abain ind,
nach ticfad slán; ⁊ fo tri teighe do Róim”.

 ix
 21

La n-aon do Abán ag siubhal fria h-ur in cuain, go n-acaid tri longa isin purt og triall do Róim. Téid Abán ana n-dail, ⁊ téid a luing dhiobh dia n-oilithre ro badur ag dul; ⁊ coica i n-gach luing diobh. Tiaguid amach forsan muir, ⁊ ni ro fhaolsat cor a cechtar dona h-airdibh díobh. Ba cían doibh for an abairt-sin, ⁊ ba machtnad leo-sam sin, go g-cualadur an guth n-ainglighe uaistib: “As é bur b-fochann”, ol sé, “gin cenn gin ab foruibh. Fil bur n-diol do ab sunn”, ol sé, an t-aingel, “⁊ Abán a ainm”. “Ni h-aithnidh duin-ne in fer-sin”, ol síad. “Cuirigh na croinn-si foraibh”, ol an t-aingel “⁊ in nech for a n-anfa an crann-so díbh, tabraidh bur g-cennus dó”. Ocus ro thuit an crann for Aban, ⁊ no berid umla dhó, ⁊ bá soirbh a slighe doibh go dul do Roim.

 22

Dia t-tárla nech dóibh isin Róim do-beredh cuid na cet-oidhce da gach oilitreach no teighedh inn; ⁊ ruc iad-sum lais, ⁊ ro baoi Aban fo oirmidhin mhóir lais; ⁊ bá machtnad leo-sum an denam baoi for leith for Aban aige, ⁊ gin aithne aige fair.  149aAingeal do-rad a eol damh”, ol fer in tighi. “Ni h-iongnadh sin”, ol siatt-somh, “do benadh comnuidhe asain-ne forsan muir, go ro umhlaighemar dó”. Do-bheir Grigoir gradha saccairt fair, ⁊ doní abb dhe.

 x
 23

Ocus gluaisit for c-cúla do thoidhecht dochum na h-Erenn, go t-tarlattar dá sluagh dó fri broinn catha do chur, ⁊ a renna ⁊ a f-faobhair innillte re h-acchaid aroile. Gabhais Abbán an chonair ettorra. “I n-ainm na Trínoide”, ol sé, “sccuiridh don dásacht for a táithi, ⁊ treiccidh an gnímh as mesa for an soighniomh”. Cuiritt a f-ferga for c-cúla, ⁊ doníad sith ⁊ cáen-comhrac, ⁊ anaid h-i sist ⁊ h-i c-cairdes tre bithe; ⁊ ticc Abbán i n-Erinn go m-bennachtain na sluagh-sin lais.

 p.8
 xi
 24

Triallais i Connachtaibh, ⁊ do-rinne téora reicclesa oirmhidnecha innte. Ocus triallais for cúla co crích Eachach Coinchinn h-i crích Corc Duibhne. Mór trá d' eccalsaibh naemhdha do sénadh la h-Aban. Ocus ro bhennach Boirnech, ⁊ do-rad do Gobnait h-é. Ocus ro bhennaigh Cill Aithfe ar Magh Coincinn ⁊ do-rad do Finán h-í; ⁊ ro thirchan Finán treimsi rena tusmedh; ⁊ do-bheir Cill Eachach Coinchinn dó.

 25

Ocus ro bhennach Cúl Collainge, ⁊ Brí Gobhann, ⁊ Cill Cruimpir, ⁊ Cill na Marbh; ⁊ ro bennach Cluain Aird Mo Becoc, ⁊ Clúain Finnglaisi, ⁊ ro fhaguibh Beccan innte; ⁊ móran ele d' eccalsaibh; ⁊ ro fáccaibh oific na h-eccailsi naoimhi i n-gach ecclais dibh.

 xii
 26

Luidh Abán i n-Éilibh; ⁊ ro bai in , ⁊ áes an tire i n-aenach; ⁊ ni raibhe creidemh léo. Ocus ticc Abbán occ síoladh breithre Dé doibh. “Cidh ráed é Día”? ol in . “Cruthaighteoir nimhe ⁊ talman, ⁊ aga b-fuil fis gacha torracht ⁊ nach torracht”. “Innisi damh-sa”, ol an , “an lícc dimor uccat fil forsan tulaigh, cía mó atá i t-talamh dhi na úasa”? ⁊ ro innis Abbán sin. Ocus do-berar moghadha in rígh dia tobach a talmain, ⁊ ro frith amail ro raidh Abán; ⁊ gabhais an cona crich baisttedh iar sin.

 149b
 xiii
 27

“Fil peist neimhe isin crich-so”, ol an ri, “⁊ fúath cait fuirre; cenn ⁊ lái teintidhe le, móa oldát láeigh ar m-buair; fiacla conda le”. “Ni dhingni sí urcoid do nech don crich-so”, ol Aban. Ocus tarla an pheist dó lá n-áen occ an abhainn danad ainm Brosnach, ⁊ lighis a chosa, ⁊ máolais an greann adhuathmar bái fuirre. Ocus tóccbais lais h-í, ⁊ cuiris h-i l-loch bái re thaoibh do thomailt eiscc. Ocus aithnighis di gan urcóid do denamh do neoch for bith, ⁊ do fíoradh són.

 28

Ocus ba senda an an tan-sin, ⁊ ni raibhe oidhre lais acht inghen rucc a shéitig in acchaid-sin; ⁊ cuinghis for Aban a baistedh; ⁊ ro airigh doilghes forsan rígh tre bheith gan oidhre. “Madh déoin do Dia”, ol Abbán, “do-ghebair oidhre”. “Ac”, ol an , “ní thicc dím-sa lem shenndacht”. Gabhais Abban in naidhin eter a dí laimh, ⁊ do-gní ernaighthe dhiochra 'chum n-Dé d' faghail eidhre don righ; ⁊  p.9 an inghen ro chuir isin topar, tóccbhais lais ina mhac, ⁊ cuiris i n-ucht in righ. “Acc so do mhac duit”, ol sé. Ocus gabhais luathgáire dermáir an , ⁊ aós na críchi dona míorbhuilibh-sin. Ocus do sccar Abbán ⁊ an fri aroile fo caon-comhrac; ⁊ ticc Aban go Ros mac Truin.

 xiv
 29

Laithe do Abban for brú Siuire, ⁊ tórmach tuile innte. Traighis in t-áth ria n-Abán gur bó leca tiorma. Ba díairmhi popal diadha ar áon fri h-Aban an tan-sin. “Gabhaidh an conair anonn”, ar sé. Gabhaitt, ⁊ gabhais Abbán for a lorcc, ⁊ macáomh ócc ar aón fris gan rathuccadh dó, go ro muigh an sruth fair. Ní ro airigset esbhaidh an óccáin forra, go rabhattar for a b-proind arabharach. Luidh Abbán gusin sruth, ⁊ duisccis an naidhin don grian gan ball fliuch for folt na erredh dó.

 xv
 30

Laithe do aodhairibh Abáin ag coimhétt a t-tréda, go f-faccaidh na  150a faolcoin friu. “Leiccidh uaibh, ⁊ coimhéttaid”, ol Abban; ⁊ doníadh na faolchoin-sin; óir as íad ba h-aodhairedha dó an céin ba béo.

 xvi
 31

Luidh Corbmac mac Diarmata Úa c-Ceinnsealaigh do denamh creichi for Cam Ross .i. reicles Abbáin. Teid cuid dia shluagh h-i c-cuili Abáin, ⁊ do-bherad an miach tomhais bai ann forsan faithche, ⁊ ní ro fhedsat a chur díbh, óir do lensat a lámha dhe. Gabhus omhan an ri cona slogh. Cuirit fiss for Abán, ⁊ guidhit fair trocaire do dénamh forra on airc ina rabhatar. Cuiris Abán cros dia laimh uasaibh, go ro sccar an miach fríu, ⁊ do-radadh an ferann a t-timcheall an bhaile do Aban; ⁊ luidh Abbán for cula go m-bennachtain na crichi lais.

 32

Tuitis an aghaid fair; ba fúar, ⁊ ba dorcha iséic, conar cumhaingset cor don conair. Do-ciad aingeal ina n-dail, ⁊ tapur solusta ina laimh, ⁊ dos-fucc i l-laimh Abbáin. Beiris Abán eolus conaire doibh lasin tapar go rochtain ina reccles feín doibh; ⁊ fo-geibh an t-aingeal for a chinn isin tempul, ⁊ geibhis an tapar a laimh Abáin; ⁊ sgarait fri aroile.

 xvii
 33

Laithe dia f-facaidh Abbán neach amhlabhar ina dháil, do chuingidh furtachta fair, cuiris cros Iosa for ubhall bái ina laimh. “Tomhail so”, ar sé. Do-roine an t-eslan samlaidh, ⁊ ba slán o gach n-galar bai fair.

 xviii
 34

Laithe ele at-connairc Abán nech h-i pairilís, ⁊ cos ⁊ lamh  p.10 dia easbaidh. Cuinghis for Abán ar déirc ⁊ troighe furtacht fair. “Bí slán”, ol Abán, “i n-ainm na Trínoide,”; ⁊ ro bái o breithir Abain.

 xix
 35

Laithe n-aen dia f-faca Aban nech 'ar t-tuitim lubhra fair, cuinghis a fhurtacht for Abán: “Sirim-si ar Día furtacht fort”, ol Abán, ⁊ do-roine Día sin la breithir in naoimh.

 xx
 36

Battar eirrigh comfoccus do Aban i conflicht fri aroile. Gabsat la catha  150b for aon-maigh go m-battar ucht fri h-ucht. Tiaghar ona tuathaibh dia m-batar go h-Abban, ar co tísedh dia furtacht. Teíd-siumh i c-crois-fighill fri Día fri dénamh samhlaidh; ⁊ fuair-siumh ón, co nár bhad cuimhgeach imertha arm, na toidheacht for aroile, gur bhad siodach la breithir Abáin.

 xxi
 37

Bai araile sáor airmittnech i c-comfoccus do Abban, ⁊ ba h-é do-gnídh lubhair gach naoimh fría reimhes; go ro dallta la h-oirbire na naomh for a dáoire fríu, ⁊ méd a loighi; Gobán ainm. Teitt Abán dia chuingedh fri denamh reclésa dó. As-bert-somh ní bái a cumang dó, ar ba dall. As-bert Abán fris-siumh: “Fogebha do roscc céin bhé occ in lubhair, ⁊ a do-la úait iarna forbhadh”. Ro firadh són; ⁊ ro móradh ainm Dé ⁊ Abain de-sidhe.

 xxii
 38

Rainic araile amlabhar go h-Abán dia cobhair. As-bert-somh: “A Iosa”, ol sé, “amhail do-radais labhra for an anmann m-bruidemhail feacht riamh .i. for in asal; tabhair urlabhra dó so”, ol sé. Do-radadh iaramh amail ro chuinnigh.

 xxiii
 39

Batar tra bú iomdha la manchu Abáin; con luidh buachail dibh cucca-somh, ⁊ as-bert fris go m-bói bó il-dathach aimrit lais, ba h-áille dona cethraibh talmandaibh, gan bliocht gan laogh o ro genair. Bennaighidh-siumh in m-boin iaramh, go ro eamhnastair laogh fona dathaibh uccat, ⁊ as ing ma congaibhthi lestra dia h-ass; ⁊ bái samlaidh gan trágadh fri re Abáin; ⁊ ro thinastair iaramh.

 xxiv
 40

Araile uair do-dhechattar coimhtionol na manach comfoccus go h-Abán do fhiss a m-bethad ⁊ a n-eiseirge; ⁊ dia t-tecusc ⁊ foircetal dó. Cethracha ⁊ cétt cleirech a líon. Fogní-siumh doibh amail connaigset fair, ⁊ ceileabrait iaramh.  1.

Betha Bhairre ó Chorcaigh

 p.11 122b
 i
 1

Mo Barri dino do Connachtaibh dó iar c-cenél, do Clannaibh Bríain meic Eachach an t-sainnrith .i. Bairri mac Amairgin, meic Duibh Duibhne, meic Airt, meic Carthaind, meic Flaind, meic Nindedha, meic Briain, meic Eachach Muighmedhoin. Tainic iaromh cenel ⁊ bunadh antí naemh Barri a criochaibh Connacht, gur gabh forba ⁊ ferannus ind Achad Durbcon i c-crich Múscraighe Mitine.

 2

Is annsin bai baile ag Amairgin, occ athair Bairri. In t-Amhirgin-sin dino fa gabhai amhra h-é, ⁊ is h-é fá primh-gobha do righ Raithlenn an tan-sin .i. do Thigernach mac Aodha Uargairbh, meic Criomhthainn, meic Eachach, meic Cais, meic Cuirc.

 3

Ro bái dino cumhal sochraidh i t-tigh in righ. Ro forcongair an dia mhuinntir na ro áentaigedh neach dibh lé i l-lánamhas. Ni cúalae dino Amhairghin inní-sin. Ro áentaidh iaromh an gobha ⁊ an chumhal go h-incleithe, ⁊ ro fes forra iarttain, úair ro coimpredh an chumhal. Iar sin ro gairmedh an cumhal on rígh .i. ó Thigernach, ⁊ ro fiarfaigh dhi cia ór bó torrach. Ocus at-bert an cumhal gurab ó Aimhirgin.

 4

Is annsin at-bert an a c-cuibrech a n-dís .i. Aimhirgin ⁊ an cumhal, ⁊ fós adubairt teine mór d' fadudh ⁊ a c-cor innte a n-dís. Acht ní ro léicc Día do-somh sin, úair tainic saignén ⁊ torann ⁊ fleochadh dermáir ann, co nár fétsat tene d' fadúdh úair rob ionmhain la Día naemh Bairri, cidh ríasíu ro geinedh. Is annsin ro labhair in náidhia broinn a mathar, ⁊ at-bert: “A , na déna an gnímh n-eccóir, úair ní bá móide do gradh ag Día, cía do-gne”. Is annsin at-bert an fria mhuinntir: “Airisidh bicc, go f-faiccem ⁊ go f-fesam cía norn-aiccillenn”.

 5

Is annsin tairisis an saighnén, ⁊ an torann, ⁊ an fleochadh; ⁊ ro h-aincedh Aimhirgin ⁊ in chumhal gan a losccadh; ⁊ ro tuisimh an chumhal an mac n-adhamhra .i. antí naemh Bairri. Iarna gheinemhain dino ro aiccill fo cetóir an , gu ro sáoradh dó a athair ⁊ a  p.12 mathair. Do-ratt an dó íatt a sáoiri, ⁊ do-ratt é fein cona síol do Bhairri  123a tré bithe.

 ii
 6

Ní ro labhair in mac tra iar sin go h-aimsir coir. Tainic iar sin Aimhirghin ⁊ an cumhal, ⁊ an mac becc léo go h-Achadh Durpcon. Is annsin ro baistedh an mac; Mac Cuirp, espocc do Dál Modula do Corco Airchind Droma, is é ron-baist. Is e cet ainm do-radadh fair .i. Loán, ⁊ ro h-oiledh fri ré seacht m-bliadan i n-Achad Durbcon.

 7

Ro battar dino triar cleirech d' feraibh Muman ina n-ailithre a crích Laighen isin aimsir-sin. Tangattar i c-cóir thurasa d' fios a t-tíre fén, ⁊ do-dechattar for a t-turus go tech n-Aimhirgin; ⁊ at-conncatar an gillae m-becc n-álainn istigh. Adubairt an fer fá sine dibh: “As caomh in mac becc-so”, ar se; “do-raithne rath an Spirtu Naoimh ina gnúis, ⁊ ro budh maith lind leighenn do dénamh dó”. “Masa maith”, ol Aimhirgin, “beiridh libh, ⁊ déntar dó”. Adubairt an senóir: “Ni beram anosa, go t-tísam arís an tan reccmáitt a Laighnibh”.

 8

Tangattar iaromh an tríar cetna go tech n-Aimhirghein i n-aimsir samraidh, ⁊ ruccsatt leo an mac. O ró-siachtatar tra gusin slíabh díanadh ainm Muincilli .i. do Ros Coill, tainic íta ann don mac bhecc, ⁊ rochái ag cuinghidh dighe. At-bert an senóir fria thimtiridh: “Eircc do saigidh na h-eillte útt ar in t-sleibh, go t-tucca dhigh úaithi don mac”. Do-chúaidh an timthíridh, ⁊ ro blighlestar lán do lemhnacht uaithi, ⁊ do-radadh don mac becc.

 9

Is ann adubairt an senóir: “áit a n-dérna Dia an firt n-adamhra-so ar in mac, is ann as cóir tinnsccetal leighinn dó, ⁊ a bherradh, ⁊ claochlodh a anma”. Ocus do-ronadh amhlaidh. Adubuirt an fer ron-berr: “As caomh ⁊ as find an barr fil for Lóan”. At-rubairt an senóir: “As maith a n-abra; úair bidh é a ainm óniu amach, Findbarr”.

 iii
 10

Is é sin laithi tainic Brenainn Birrae a Sliabh Muincilli, go t-tárrastair in baili atát Crosa Brenaind aníu. Ro ling an carpat fo trí fáoi, co nus-tárla as; ⁊ ro cháiestair go mór, ⁊ ro fhaítbhestair iarttain. Ocus ro fiarfaighset a muinter de, cidh ar a n-derna cái ar tús, ⁊ gáire iar sin. Gillae becc tainic sund aniú, ar a n-derna Día míorbuil móir, is é fath ar a n-dernas  123b toirrsi.

 p.13
 11

“Itche ro chuinghes go Dia, tri feranna i n-Desmumain, go ro foghnattais dom comharba im diaigh .i. ó Abhainn Móir go Láoi, o Láoi go Bannae ⁊ go Bai m-Béiri, o Bhándai go Cléiri. Ocus ní thard Dia damh-sa sain, acht is re fognamh Barra do-ratt Día íatt tre bithe”. Do-cuattar iar sin na tri cléirigh adubramur a no i crich Laighen, ⁊ Bairri léo. Ocus is é ro thórainn Ceall Meic Cathail i m-Bealach Gabhrain. Is innte ro legh Barri a psalmae.

 iv
 12

Fecht do Bharrai occ leghadh a psalm, gu ro fher snechta mór ann, go raibhi cochall dhe immón m-boith a n-dénadh Bairri a leighenn. Adubairt Barrai fria oitti: “Ro badh maith lem an cochall-so do beith imom boith, go t-tairsittís lem mo psailm”. Do-righne Dia amlaidh, úair ro legh an sneachta don talmain, ⁊ ro mair an cochall bui dhe immon m-boith, go t-tairnic do Bhairri a psailm.

 v
 13

Feacht tainic araile duine saidbir, Fidhach a ainm, go h-áit i m-báoi Barrai .i. go Lóchan, dá gabhail d' anmcaraitt. At-rubhairt Lóchan ria Fidach: “Slecht don ghilla bhicc utt .i. do Bharrae”. At-rubairt Fidhach: “As becc lem slechtain dó”. Adubairt Lochan re Fidhach: “Dia n-gabar-sa h-é do anmcharait, an n-gebha-sae”? At-rubairt an laech, ro gebhadh. Is annsin ro shlecht an clérech do Bharrai, ⁊ ro slecht Fidach; ⁊ ro edhhair Lóchan a chill do Dhia ⁊ do Bharrai, ⁊ ro edhbair Fidhach é féin cona iartaighi. Adubuirt Bairri ria a oide: “Geibh uaim an laoch-so cona iartraighi, tar cenn mo psalm ro gabhad uait”.

 vi
 14

Tainic iar sin Bairri for conair do tuidhecht h-i Mumain. Do-ruacht go h-airm i t-ta Cul Caissine aníu, i n-Osraighe, ⁊ ro thorainn an cill-sin, ⁊ ro h-edhbradh dó h-í tri bithe.

 vii
 15

Do-chúaid Bairri iar sin go h-Achad m-Bó, ⁊ is ann ro gabh ionadh ar tús. Tainic iar sin Cainnech mac h-Úa Dhalann go Barri, ⁊ ro chuinnigh chuicce fágbháil lais an ionaid-sin. “Cidh rom-bia-sa  p.14 aire”? or Bairri. “Rot-fía  124a maith aire, a Bhairri”, ar Cainneach, “an t-ionad i n-gebhae, ⁊ i m-beitt do thaisi, immatt sruithi ⁊ sobhartan ⁊ airmittne ann do grés, fo bith na h-airmittne do-beiri dhamh-sa”.

 16

“Cidh n-aill”? oll Barri. “Rot-bia”, or Cainneach, “nemh da gach fir ghebhus th' ionadh”. “Ba ro moch lim-sa adubairtais-si sin”, ar Bairri, “doigh a thelgun doibh, ⁊ ateatha ar daigh na breithre-sin”. Adubairt Cainneach: “An uair ghébhas do chomarba-sae ⁊ fer th' ionaid, ní scéra cen anmchairdes fair on righ nemdha”. Ro thórainnsett an chill ⁊ an relecc, ⁊ adubairt Bairri: “Bát úaiti meic aptha na cille-so”. As-bert Cainnech: “Ni bat ili meic aptha do reilgi-si”.

 viii
 17

Tainic iar sin Bairri go h-espucc Mac Cuirp h-í Clíu. Fer amhra dino an Mac Cuirp-sin, ⁊ comalta do Dauid Cille Muine, ⁊ dá dhalta do Grigoir Rúamha íatt a n-dís. In tan iarom tainicc Bairri go h-espucc Mac Cuirp rotn-aiccill an .i. Fachtna Fergach mac Cáelbaidh sen, Múscraighe Breogain, ⁊ isedh ro ráidh rís: “Riccim-si a les, go ro bhennacha-sa an dís-so .i. mo mhac dall ⁊ mh' inghen amlabhar”. Ro bhennach Bairri íatt a n-dís, ⁊ ro slánaighit .i. a roscc don mhac, ⁊ a h-erlabhra don inghin.

 18

Ó ro bhattar iaromh acc imaccallaimh .i. Bairri ⁊ an , ro cualattar golghaire mór. “Cidh so”? ol Bairri. As-bert an : “Mo séitigh as marb anosa”. At-bert Bairri frisin righ: “As tualaing Día a tódúsccadh a bás”. Ro bhennach Bairri iar sin uiscci, ⁊ ro fotraiccit an rioghan ass, ⁊ at-racht a bás amhail bidh as a codladh at-résedh.

 19

Ó ro bhattar occ imaccallaimh, Bairri ⁊ an , adubairt an ri: “Cidh ar na déini-si, a Bhairrai, ferta inar f-fiadnaissi-ne fós”? “As tualaing Dia a n-dénamh, madh áil dó”. Ind aimsir earraigh tra sin do shunnradh. Ro tuitset aráidhi cnai fáiscci don choll fo ra bhattar, gurbhat lána a n-ochta dona cnoibh. Is annsin ro edhbrastair an .i. Fachtna Raith n-Airrthir i m-bith-dilsi do Bhairri.

 p.15
 ix
 28

Ro legh iar sin Bairri leabhar Matha ⁊ leabar apstal  124b acc easpucc Mac Cuirp; ⁊ ro cuinnig espucc Mac Cuirp logh a leighinn for Bhairri. Adubairt Bairri: “Ca logh chuinghe”? Adubairt espucc Mac Cuirp: “Isedh as áil damh, gurab i n-áen-bhaile bhes ar n-eiseirge i l-laithe brátha.” At-bert Bairri: “Rot-bia-sa inní-sin, uair bidh i n-áen-baile rottn-adhnaicfider, ⁊ bhes ar n-eiseirge”.

 x
 21

Ro aittreabh iar sin Bairri i l-Loch Irce, ⁊ i n-Etergabhail ris anair. Ocus is í so scol ro bói occ Bairri isin loch .i. Eolang a oitte, ⁊ Colmán Dhaire Dúncon, ⁊ Baichine, ⁊ Nesan, ⁊ Garban mac Findbairr, ⁊ Talmach, ⁊ Finnchad Dhomhnaigh Moir, ⁊ Fachtna Ria, ⁊ Fachtna Ruis Ailithir, Luicer ⁊ Caman ⁊ Loichine Achaidh Airaird, Cairine ⁊ Finntan ⁊ Eothuile fuilet h-i Rus Caerach, Treallan fuil i n-Druim Draighnighe, ⁊ Caolchú ⁊ Mo Ghenna, ⁊ Mo Díomócc, ⁊ Santan, ⁊ Luiger mac Coluim. Tuccsat tra an lucht-sin a c-cealla do Dhía ⁊ do Bhairri i m-bith-dílse.

 22

It e dino ro bhattar aicce i n-Ettargabhail .i. derbhshiúr Bhairri, ⁊ Crothru inghen Conaill, ⁊ tri h-inghena Meic Cártainn, ⁊ Cóch caillech Ruis Benncuir, ⁊ Mo Shillan Rátha Moiri, ⁊ Scothnat Cluana Bicc, ⁊ Lasar Achaidh Durbcon, ⁊ téora inghena Luigdech, Dune, ⁊ h-Er, ⁊ Brighit Airnaidhi. Ro edhbairset in lucht-sa uile a cealla do Dhía ⁊ do Bhairri i m-bith-dilsi.

 23

Bairnech Mór i c-crich Múscraighe Mhitaini, Iuran Brit ceta ro-gabh ann, ⁊ Nath I, ⁊ Bróccán; ro idhbairset a c-cill do Bhairri .i. Bairneach Mór; ⁊ for-fáccaibh Bairri menistir ⁊ cethir-leabuir an t-soscela aca-somh. Lughaidh mac Findtain, do Dhail Mo Dúla Airthir Cliach, is e cétna ro-gabh Ceanna Droma h-i c-Carn Tigernaigh h-i c-crich Fer Muighi Féine, ro edhbhair a chill do Bhairri, ⁊ rucc Lugaid o Bharrai offertóir findruine. Báetan mac Eogain ro ghabh Glenn Caín h-i c-crích h-U Luigdech Eli, ⁊ Mo Dimócc dino daltai do Bharrai, ⁊ di easpucc iatt, ro edhbairsett a n-dís a c-cill do Bharrai i n-ógh-dílsi  p.16 .i. Glenn Caín.  125a Druim Eidhneach h-i c-crich h-U Luigdech Eli, Sáran ron-gabh. Ro edhbair-sein a chill do Bhairri, ⁊ ros-fucc-somh o Bhairrai a menistir n-umha, cona shacarfaic.

 24

Goban Corr ro gabh h-i Fán Lopaist, ⁊ ro edhbair a chill do Bharrai; ⁊ do-rat Barrai do-somh offertoir airgit ⁊ cailech altora di ór. Finntan ⁊ Domhangein, it e ro gabhsat Cluain Fotai ⁊ Tulaigh Min, ⁊ ro edhbairsett a c-cill do Barrai. Do-rat Barra doibh-siumh offertoir ⁊ caileach altóra do ghlaine. Do-róine Bairri firt n-adhamhra annsin .i. ícaid an mac do dhoilli ⁊ an ingen do amhlobhrai, ⁊ ícaidh an clamh gurbo slán. Brogan mac Senain, daltai do Bhairri, do-gnidh tri h-aicechta gach láe la Barrai, go tuccad gradha fair. Ron-edhbair fodéin cona chill .i. Clúain Cárnai i m-bith-dilsi do Bharrai.

 xi
 25

Tainicc iar sin Barrai, ⁊ aingil roimhe, go a crich féin, ⁊ ro chumhdaigh Cill Achaidh Dorbchon. Atá cúas annsin .i. cúas Barrai a ainm, ⁊ atá lind maith ina fharradh, as a t-tabharta brattán gach n-oidhce do Bhairri iarna ghabail i l-líon aen-mhogail. At-rubhairt an t-aingel fri Barrai: “Ní ba sunn bías th' esérghe”.

 xii
 26

Tainicc iar sin Barrai tar an abhainn go Cill na Cluaine, ⁊ ro cumdaigh ecclas innte, ⁊ tárrastair innte fri ré cíana .i. go t-tangattar dá dhalta do Ruadhan chuicce .i. Corbmac ⁊ Buchin iar c-cuingidh ionaidh doibh for Ruadhan. Go n-ebert Ruadhán friú: “Eirgidh go m-bennachtain, ⁊ in bail a m-benfa a thengae re bhar c-clocc, ⁊ h-i meabhai iris bhar t-teighi liubhair, is annsin bías bhar n-eiséirghe”.

 27

O dó-róchtattar iaromh go Barrai, go Cill na Clúaine, tangattar doibh na h-uile-so íar m-breithir Ruadháin. Ros-gabh toirrsi mór íatt iar sin, ar ní ro shaoilset an cheall do leigen doibh. At-bert Barra friu-somh: “Na bidh brón na toirrsi foraibh; do-beirim-si duibh-si ⁊ do Dhía an chill-so cona h-uilibh mainibh”. Ro cumhdaigh tra Barrai da cill décc resíu tainicc go Corcaigh, ⁊ fos-raccaibh uile ar umaloitt ⁊ ar mhét a dheirci.

 125b
 xiii
 28

 125b Tucc aingel iaram eolus do Bharrai o Chill na Cluaini co n-uicci an ionadh i t-tá Corcach aníu; ⁊ adubairt fris: “Airis sunn uair bidh e so do port eisérghe”. Do-righne Bairri áine tredanais iar sin isin ionad-sin, go t-tainic cuicce Aedh mac Comgail do Uibh Meic Iair ag iarraidh bó at-rulla do bhreith laigh, go fuair h-í h-i f-farradh na cleirech.

 p.17
 29

Ro fhiarfaigh áedh dibh: “Créd ro-tabhar-fucc sunn”? Ro freccair Bairri: “Atám acc iarraidh inaid i n-guidhfem Día orainn féin, ⁊ ar antí do-béra dhuinn”. At-rubairt Aedh: “Do-bheirim-si dhuit an t-ionad-so, ⁊ an m-boin tucc Dia chuccat ann”. Tainic iar sin áedh mac Míandaig, ⁊ ro edhbair do Bhairri Foithrib n-Aedha i Muigh Tuath, ⁊ a maincine féin cona cloinn; ⁊ tainicc iartain Aedh, ⁊ rotn-edhbair cona cloinn a m-bith-dílsi do Bhairri.

 xiv
 30

Tainicc iar sin aingel Dé día thórromha, ⁊ adubairt fris: “In annso is áil duit airisiumh”? Adubairt Bairri: “Mass edh as áil le Dia, as ann”. Adubairt an t-aingel: “Madh sunn thairisi, bidhat úaiti meic bethadh as docum nimhe. Eircc seachat biucc co nuicce an ionadh atátt na h-uiscce iomdha frit anair, ⁊ airis ann ar comhairle an Choimdedh, ⁊ bidh imdha sruithi ⁊ meic bethadh an ionaidh-sin dochum nimhe”.

 xv
 31

Tainic iar sin an t-aingel roime gusan ionadh ro cindedh dó o Dhía; ⁊ ro thorainn an t-aingel an chill, ⁊ ros-bennach, ⁊ tarrustair Bairri indti iar sin.

 xvi
 32

Do-chuaidh Bairri iar sin do Roimh, do ghabail gradh n-espuicc ar áen ⁊ Eolang, ⁊ M'aedhócc Ferna, ⁊ Dauid Cilli Muine, ⁊ da manach dec doibh. Grigoir dino, is e ro ba comarba Pettair an ionbaidh-sin. In tan dino tuargaibh Grigoir a lámh ar cind Barra do erleghadh na n-gradh fair, tainic lasar do nimh for an laimh, co n-ebert Grigoir fri Barrai: “Eircc dod tigh, ⁊ airleghfaidh an Coimde fein gradh n-espuicc fort”.

 xvii
 33

⁊ as amlaidh ro comhailledh; óir tainicc Barrai dia cill féin, ⁊ ro airlegh an Coimdhe fein gradh n-espuicc fair ag an c-crois ar  126a acchaid an tempaill, bhail in ro h-adhnacht a thaisi iartain; ⁊ ro tebrinn ola tria talmain go h-iomdha ann, go t-tainicc tar a assa, ⁊ tar assa na sruithi ro bhattar ina fharradh. Ro bennach iar sin Barrai cona sruithibh an chill ⁊ an reilecc, ⁊ adubhrattar: “Imat sruithi do ghres h-i c-Corcaigh”.

 xviii
 34

Tarrustair iar sin Barrai i c-Corcaigh, ⁊ sccol mor do naemhaibh aicce innte .i. Fachtna ro gabh Cill Ria, Eltin mac Cobhthaig ro gabh Cill na h-Indsi; Fergus Findabrach ro gabh Findabair  p.18 na Righ; Condire mac Foirtchirnn ro gabh Tulaigh Ratha. Espucc Libar ro gabh Cill Ia. Espucc Sinell ro gabh Cluain Bruices. Fingin ⁊ Trian ro gabsat Domnach Mór Mitaine. Mu Cholmoc mac Grillin ro gabh h-i r-Ross Ailitir, ⁊ Fachtna mac Mongaigh beos. Colman espucc ro gabh Ceann Eich; Muadan ⁊ Cairpre espuicc ro gabsat Aill Nuaitin. Ro edbairset an fhoirenn-sin uile a c-cella do Dhia ⁊ do Bhairri.

 xix
 35

Adubairt espucc Mac Cuirp fri Barrai: “Madh mo chorp-sa dech fon tálmain sunn ar tús, ⁊ madh mh' anam dheachus dochum nimhe, gach aon iaramh at-béla i c-cuairt Corcaighe nís-léicceabh-sa i n-ifern”. Conidh é iaramh espucc Mac Cuirp cedna marbh do-cuaidh fo úir Corcaighe.

 xx
 36

Ro ba sniomh la Barrai beith cen anmcarait iar m-bás a shenora. Conidh iar sin do-cuaidh do saigidh Eolaing, ⁊ ro fhoillsigh Día do Eolaing Barrai do rochtain cuicce. co n-ebert ría muinntir: “Ticfat aidhedha uaisle sunn aniú, ⁊ frithailid iat im biadh ⁊ im fotraccadh”.

 37

Ro-siacht Barrai iar sin, ⁊ do-rala fertigis Eolaing dó, ⁊ ro fher failte fris, ⁊ adubairt: “As fáilidh an senoir fribh; gatar dibh ⁊ dénaidh bhar f-fotraccadh”. Adubairt Barrai: “As túiseacha dúinn an senoir d' accallaimh”. Do-chúaid an ferthigis do accallaimh Eolaing, ⁊ ro innis dó aithescc Bharrai. Adubairt Eolang: “Denadh Barrai a fothruccadh ar tús; ⁊ do-ghénam iomaccallaimh iar sin. Táed chena imbarach dia reiccles, ⁊ ricciubh-sa cuicce h-i cind seachtmaine”.

 xxi
 38

Ocus isedh on ro comhailledh;  126b oir tainic Eolang h-i c-cinn seachtmaine co Corcaigh, ⁊ ro shlecht fo cétoir do Bharra, ⁊ isedh adubairt: “Edbraim-si duit-si mo chill, ⁊ mo chorp, ⁊ m' anmain”. Ro chái Barrai iar sin, ⁊ isedh adubairt: “Ni h-edh sin ro imráidhius-sa, acht gomadh mé ro edhbradh duit-si mo chill”. At-rubairt Eolang: “Bidh amhail at-berim-si bías; óir as h-í toil De. Ocus at ionmhain-si  p.19 ag Dia, ⁊ at móa inú-sa; acht cuinghim-si logh m' edhbarta cuccat-sa .i. gurab i n-aen-baile bhes ar n-eiseirge”. Adubairt Barrai: “Rot-bia-sa sin; acht am sniomhach-sa fós imon anmchairdes”. Adubairt Eolang: “Rot-gebha anmchara do dhiongmala dom laim-si aniú”.

 39

Ocus isedh ón ro comhailledh; úair do-rad Eolang lamh Barrai h-i l-laimh in Coimdhedh budéin ag Ulaidh Eolaing h-i fiadhnaisi aingel ⁊ archaingeal, ⁊ asedh adubairt: “A Coimdhe, geibh cuccat an duine firén-so”. Ocus ro ghabh iar sin an Coimdhe lamh Barra cuicce for nemh. Adubairt immorro Eolang: “A Choimde, na beir uaim anosa anti Barrai, go ti aimsera tuaslaicthe a curp.” Ro leicc an Coimdhe úadh iar sin lamh Barrai. Ocus on ló-sin ni cáemhnaccair nach n-duine feghadh a laimhe ar a taitneimhche; conadh aire-sin no bídh lámhann ima laimh do grés.

 xxii
 40

Tainicc for menmain do Bharrai tormach taisi naomh do chuinghidh dia reilicc. Tainicc iaramh an t-aingel dia accallaimh, co n-ebert friss: “Eircc-si amárach h-i c-crich Ua c-Criomhtainn súas, ⁊ ataid taissi espucc ann”. Do-cuaidh Barra iarnamarach do Dhisiurt Mór. co n-aca annsin senadh acc adhnacal na t-taisi dia n-deachaidh-siumh d' iarraidh. “Maith sin”, ar Barra fri Fiamma mac n-Eoghain; “cidh do-gníther lat annsin”? “Isedh so”, ar Fiama; “aingel Dé tainic dom accallaimh aráeir, co n-ebert frim teacht ar ceann na t-taisi-so ait i r-rabhatar, co nus-tuccus ass”.

 41

“As sí sin caingen dom-fucc-sa om tigh”, ol Barrai. “Cidh bías ann dino”? ar Fiamma. “Ni conntabairt”, ol Barra, “leiccfitther duit-si na taissi”. “As maith sin”,  127a ar Fiama, “⁊ rot-fía-sa a logh. Bidh lat an baile-so, cona taisibh oniú co brath”. “As ced”, ol Barra, “bidh maith an baile, ⁊ bidh airmittnech a comharba i t-talamh”. Conadh aire-sin ro airiltnighestair Fiama tiodhnacal cuirp Crist do Bharrai h-i l-laithe a eitsechta.

 xxiii
 42

As lir tra tuirim ⁊ aisneis, a n-do-róine Dia d' fertaibh ⁊ mirbhuilibh ar naemh Barra. Ar ni fhuil neach ele con-ísedh a faisnéis uile mina tísedh féin no aingel Dé dia n-innisin. As lór immorro araidhe an becc-so dibh ar deismirecht: a betha inmedhonach, ⁊ a airbert bith cach laithi, a inísle ⁊ a umhla, a chendsa ⁊ a cáen-bharraighe, a ainmne ⁊ a ailgine, a dheirc ⁊ a trocaire ⁊ a dhilgaidhchi, a áeine ⁊ a apstanaint, a ernaighthe grésach, a fhrithaire ⁊  p.20 a menma innithmheach i n-Dia do grés. Ni fhuil nech aile co n-ic a innisin, acht mina tísadh budéin, nó aingel Dé dia innisin.

 43

Ar robtar ili buadha antí naemh Barrai, ar fa fer firen go n-gloine aiccnidh amhail uasal-athair; ba fír-ailithir é amhail Abram; ba cennais, diuit, dilgadhach o chridhe amail Móysi; ba psalm-cetlaidh molbtach togaidhi amail Dauid; fa h-estadh eccna ⁊ eolais amail Sholman mac n-Dauid. Fa lestar togaidhe fri fóccra firinne amail Pól n-apstal. Ba fer lan do rath ⁊ do deolaidhecht an Spirta Náeimh amail Eoin macan. Ba leoman ar nert ⁊ ar chumachta, ba ar órdan ⁊ airechus, fri saeradh ⁊ dáeradh, fri marbadh ⁊ bethuccadh, frí cuibhrech ⁊ túaslaccadh. Ba nathair ar tuaicle ⁊ treabaire im gach maith; ba colum ar cennsa ⁊ diuite a n-aghaidh gacha h-uilc.

 44

Ba h-e an lub-gort caín lán do luibhibh sualcha. Ba h-e an topur glainidhe triasa nighthe pectha in phopail ro erb Dia dó, do lessuccadh ó ghloine a fhoircetail. Ba h-e dino an nell nemhdha triasa tusmidhthea talamh ina h-eccailsi .i. anmannana firen o bráenaibh a forcetail sidhaigh sualtaigh. Ba h-é dino an lochrann órda ro h-adnadh on Spirut Naemh, as a teichit dorcha ⁊ targabal i tegdais an Coimdedh .i. isin ecclais. Ba h-e dino  127b an teine taidhleach go n-gris goirthi ⁊ fhadaidh déirci h-i c-cridibh na mac m-bethad. Ba h-e fós an barc bith-buadhach no laadh slogha na n-il-phopal tar ainbhtine an domhain co tracht na h-eccailsi nemhda. Ba h-e dino an fethal coisrecctha an righ nemdha do-gnídh sídh ⁊ caon-comrac eter Dia ⁊ duine.

 45

Ba h-e dino an t-ard-máer ⁊ an rechtaire ro-úasal ro fháid an t-aird-ri nemhdha do thobach císa sualach ⁊ soighníomh o clannaibh na n-Gaeidel. Ba h-e dino an lia loghmar o c-cumhdaighthea an ruirthech nemdha. Ba h-e dino an lestar glainidhe triasa toáilte fín-breithre Dé dona h-il-poiplibh filet iarna cul. Ba h-e dino an mor-bhrughaid sona sobhartanach an eccna ⁊ in eolais nó ícad bochta na firinne o iomat a forcetail. Ba h-e dino gescca na fír-fínemhna .i. Crist do tharcudh bethaidh ⁊ sásadh don domhan. Ba h-é dino an fír-liaigh no ícadh gallra ⁊ tedhmanna cuirp ⁊ anma gach duine irisigh isin ecclais. Roptar iomdha tra buadha antí naomh Barrai co na cumaing duine a tuiremh ar a n-iomat.

 xxiv
 46

Atad seacht míorbuili rele sunn, it e ro tionnlaic Dia do Bairri naemh seach na h-uile naemha ele .i. labhra dó ríana ghein  p.21 i m-broinn a mháthar; ⁊ labairt dino fhollus ele fo cettóir iarna ghein ria n-aimsir cóir; ⁊ edhbairt dó riana bhathais; ⁊ ferta do denamh dó gan a ettarguidhe impu; ⁊ aingil no beirtis h-é gach conair no téighedh, ⁊ no bíttis ina coimhitteacht; ⁊ Eolang do thabairt a laimhe i l-laimh n-Dé; ⁊ dá lá décc don gréin iarna écc gan a dorchughad o nellaibh; ⁊ dreimire óir do bheith ina ecclais do airicill na n-anmand naemh trit docum nimhe, amail at-connairc Fursa craibtech indsin.

 xxv
 47

O thainic tra laithi etsechta an fhir for a rabhatar na h-ilbuadha-sin .i. antí naemh Barra, iar n-íc do dall ⁊ clamh ⁊ bacach ⁊ bodhar ⁊ amlobhar, ⁊ áesa gacha h-inlubhra arcena; iar fotuccadh ceall  128a ⁊ recclés ⁊ mainistreach imdha do Dia; ⁊ iar n-oirdnedh inntibh-sein epscop ⁊ shaccart ⁊ áesa gacha graidh arcena, fri h-ongadh, ⁊ cosmadh, ⁊ coisreccadh, ⁊ bennachad tuath ⁊ cenel, fri bathais, ⁊ chomna, ⁊ anmchairdes, ⁊ foirchetal, ⁊ coimhett irse ⁊ creidmhe isna criochaibh-sin do grés, do-chúaidh iaramh Barrai do Chill na Cluaine do accallaimh Cormaic ⁊ Baithine.

 48

Do-rocht immorro Fiamma ina comhdhail-siumh go Cill na Clúaine, go ro bhennach cach dibh dia 'roile ina m-braithribh naemhaibh; ⁊ do raidh Barra friu-somh: “As mithig damh-sa mo thúasluccad a carcair cuirp ⁊ teacht dochum an righ memhdha fil occam thogairm cuicce anosa”. Ro gabh iaramh Barrai sacarfaic annsin do laimh Fiama, ⁊ ro fáoidh a spirat dochum nimhe occan c-crois i medhon Cille na Cluaine.

 xxvi
 49

Teccait iar sin a mhanaigh ⁊ a dheiscipuil, ⁊ senadh ceall Desmuman do thórromha ⁊ d' onóruccadh cuirp a maighistreach .i. antí naemh Barra, ⁊ non-berat léo co h-ionad a eiseirghe .i. Corcach.

 xxvii
 50

Ro sínedh trá dona sruithibh an lá-sin .i. lá eitsechta antí náem Barra; nír leícc Día gréin fo talmain da la décc iar sin .i. an céin ro bhattar senadha cheall Desmuman im corp a maighistreach d' iomnaibh ⁊ psalmaibh, ⁊ aifrennaibh ⁊ ceilebhartaibh. Teccait dino aingil nimhe i frestal a anma, ⁊ nos-berat leo co n-onóir ⁊ airmittin docum nimhe, bail i t-taitne amail grein i n-aentaidh uasal-aithrech ⁊ fáthu, i n-aentaidh apstal ⁊ deiscipul Ísa, i n-aentaidh noi n-gradh nimhe na dernsat imarbus, i n-aentaidh diadhachta ⁊ daennachta  p.22 Meic De, i n-áentaidh as uaisle gach n-áentaidh, i n-áentaidh na naemh-Trinoitte, Athair, Mac, ⁊ Spirat Naomh. Amen. Finit.

 51

2

Betha Beraigh

 p.23 71a
 i
 1

‘Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis’ (Rev. 21:6) .i. antí shanntaighes in fhírinne do-bér-sa dó ind ascuidh do topur in uiscce bíi. ‘Qui uicerit possidebit hec’ (Rev. 21:7) .i. anti chlófes, as do do-bértar na neithi-si. ‘Et ero illi Deus’ (Rev. 21:7); ⁊ as meisi bús Dia do. ‘Et ille erit mihi filius’ (Rev. 21:7); ⁊ bidh mac eisiumh damh-sa. Íosa Criost, Mac De bí, ticcerna na n-uile dúla, an tres persa na dhiadhachta, medhon-sídhaighthid muinntire nimhe ⁊ talman, slainícidh an cinedha daonna, is é ro raidh na briathra-sa do tioncoscc in mor-maithesa tidhnaices dia naemhaibh, ⁊ dia firenaibh, ⁊ don foirinn do-beratt mor-grád do isin ecclais abhus.

 2

Eoin immorro mac Zebedei, comharba na h-oighi, an dara h-apstal déc ro togh Iosa ina apstalacht, in cetramadh fer ro scriobh an soiscéla coimdhetta, antí ro suidhig topur in fhir-eccna do ucht an t-slainicedha, is e ro scrioph na briatra-sa, co na far-ocaibh a c-cuimne lasin ecclais co deiredh an domain, co n-abair h-i sund: ‘Ego sitienti dabo de fonte aque uitae gratis’ (Rev. 21:6). Intí shanntaighes an fhirinne do-bér-sa dó ind ascaidh do thopar ind usci bíi.

 3

Comúaim immorro na briathar-sa is e leth ataebi la h-Eoin co dú i n-erbairt Íosu reimhe: ‘Ego sum alpha ⁊ ó, Ego initium et finis’ (Rev. 1:8, 21:6) .i. as me tosach na n-uile dul, ⁊ as mé as forbha. Conidh for sliocht a maghistreach Iosu. ‘Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis’ (Rev. 21:6). Intí sanntaighes an fírinne,  71b do-bér-sa ind ascaidh dó do topur in uiscce bí. ‘Qui uicerit possidebit hec’ (Rev. 21:7) .i. antí clofes, as dó do-bérthar na neithe-si. ‘Et ero illi Deus.’ (Rev . 21:7) ⁊ as meisi bus Día dó. ‘Et ille erit mihi filius’ (Rev. 21:7). ⁊ bidh mac eisiumh damh-sa.

 4

Is on topar sa tra .i. o Íosa Criost, as topar fír-eccna, ro lionadh ina h-uile naemha o rath eccna ⁊ faistine, o fertaibh ⁊ miorbuilibh, ó cumachtaibh díaisneidhe, ó ionnarbadh demhna ⁊ eitritecdha, oc traethad ingreinnte ⁊ iodhal-adharta, ⁊ mac mallachtan, amail ro lionadh antí dia tá líth ⁊ foraithmet ind eccmaing na ree-si ⁊ na h-aimsere .i. an lasair lainnerdha, ⁊ an lochrand solusta, ⁊ an ruithen taitnemhach, ⁊ an lía lógmar, ⁊ an gescca tóirtech co c-clannaibh sualach .i. Berach mac Nemhnaill, meic Nemargein, meic Fintain, meic Mail, meic Dobhtha, meic áengusa, meic Erca Deirg, meic Briain, meic  p.24 Eachach Muighmedhoin. Finmait ingen Carthaigh .i. deirbhsíur do Cruimther Fráoch, mathair Beraigh. Is ann iaramh at-fiadhar ní do fertuibh ⁊ miorbuilibh anti naemh Beraigh.

 ii
 5

Mór tra an onoir ⁊ in airmittin do-rad Dia do naemh Berach, co ro foillsicchedh triasin taircettal ro thirchan Patraicc occan proicept do-rinne, do Connachtuibh, ⁊ occa m-baistedh. Co nus-tarla Patraicc do tigh Dobhtha meic Aengusa. Ferais iaromh Dobhtha mór-fáilte fria Patraicc; ⁊ ferais a seithche ⁊ a clann an cedna fris.

 6

Iar sin as-bert a seitche fri Dobhtha dol do sheilcc.  72a Do-luidh iaromh Dobtha cona macuibh do sheilcc. Is annsin iaromh do toirbhir an Coimdiu tri domha alltai ⁊ mucc allaidh do Dobhtha fo cétóir, ⁊ da macuibh. Ocus ruccsat leo dochum a tighe, go h-áit h-i raibhe Patraicc cona cleirchibh.

 7

Is annsin dino ro forbhanadh an la aca, ⁊ tangattar dorchata na h-oidce, ⁊ ni frith lochrand no coinnel frisa n-dingentai an fiadach do cosccradh, nó do luchtairecht h-i l-lios no a tegdais Dobhtha. Roba toirrsech dino Dobhtha cona mhuintir donní h-í sin. Is annsin immorro do-rinne Patraicc an mór-mhiorbhail .i. doraithne in grian ina frithing dar colair fhuinidh, go ro shoillsigh d' feraibh Erenn, ⁊ go ro urlamhaigh Dobhtha guna muinntir an proinn dona cléircibh, ⁊ co ro caithset na cleirigh ⁊ Dobhtha cona mhuinntir an proinn; ⁊ do-ronsat altuccadh buidhe do Día, ⁊ ro mór-molsat an Coimde eter clerech ⁊ laoch; conadh de sin ainmnigther Achadh n-Gréine beos.

 8

An tan immorro ro baoi an coire forsan teine, ⁊ meic Dobhtha imon tene, is annsin at-racht Dobhtha do fadudh na teinedh, ⁊ do-rad lasair fuirre fo céttóir. Is annsin do raidh Patraicc fri Dobhtha: “ni bía aen-cennacht dot siol féin úas do chiniud co tí an brath”. “Pudhar-sin, a cleirigh”, ar Binen, “ar is maith do-roine Dobhtha a n-derna .i. ar umhalóitt duinne”. Is annsin do raidh Patraic gomadh cenn ar thotacht, ⁊ gomadh flaith gach laoch úasal no biadh dia síol, gomadh ar iomatt an dagh-laoch na raibhfitis  72b fo aon-cinn.

 iii
 9

Arnamharach dano do-roine Patraicc procept na h-irsi catoilica ó incollucchadh meic Dé có a eseirghe do Dobhtha. Iar forbadh in proicepta do ráidh Dobhtha fri Patraicc: “Déntar mo bhaisttedh-sa festa, ⁊ baisttedh mo muinntire”. “Nocha tó”, ol Patraic. “Cindus cena”? ol Dobhtha. “Mac gheinfes on cethramadh fer do torudh do shliasta-sa a cinn sescat bliadhan”, ol Patraicc, “as é nod-baisttfe, ⁊ bidh lán Éiri ⁊ Alba dia chlú, ⁊ dia fhertaibh, ⁊ dia míorbuilibh; bidh nathar neimnech, bidh saighnén áighthidhe, adhuathmar, loisccnech, bidh tonn brátha do marbadh, ⁊ do losccedh, ⁊ do badhadh na n-ingrinntidi; bidh umhal, inísel, cennais, dilgadach, dércach fri muinntir  p.25 an Comdedh, bidh óir-lestar toccaidhe, lán d' eccna, ⁊ d' airmittin, ⁊ d' óighi, ⁊ dona h-uilibh shubailcibh ⁊ shoighniomhaibh”.

 10

Cíar bó faóilidh dano Dobhtha don taircetal-sin, ro ba bronach, ⁊ do-róine fodhord mor fri Patraicc. As-bert Patraic fri Dobhtha: “Biaidh fodhord go brath it dhegaidh”. As-bert Binén fri Patraicc: “Is ar maith riot-sa do-róine Dobhtha an fodord”. As-bert Patraicc: “Madh laoch nos-cobhradh an fodhord, buaidh n-gaisccidh fair; madh ben, sonas cuiledh; madh cleirech, buaidh foghlama ⁊ crábaidh. Ocus dano ni racha Dobhtha don t-saoghal, go ro baistte an mac thairngertach é”. Ocus ro ba mór forbailte Dobhtha don ní-sin; ocus is on fodhord-sin atá fodord muintire Beraigh aniú; ⁊ is a maisi téitt dóibh.

 11

For-fhagaibh tra Patraicc fágbála maithe iomdha do Dobhtha ⁊ dia chlannmaicne .i. for-fagaibh doibh ina  73a fhocraibh buaidh n-einigh ⁊ sobhartain for a mnaibh ⁊ buaidh n-gaisccidh for a laochaibh, buaidh n-einigh ⁊ crabaidh ⁊ foghlama for a c-cléircibh, buaid n-gar-inghion ⁊ n-gar-mac ⁊ daltadh léo, acht co n-derndaís réir an mheic thairngertaigh. Ocus for-faccaibh go m-beittís oirdnidhe laoch ⁊ cleirech dia siol go brath.

 iv
 12

Is annsin as-bert Dobhtha fri Pátraicc: “Citne manchaine fágbá don mac-so”? As-bert Patraicc: “Crann as gach tene uime for a theinidh; ⁊ crand ó mo theinidh-si for a theine”. i. Idh mac Oéngusa, ar is é Patraicc ro bhaistt Idh. Ocus for-faccaibh a t-tindscetal manchaine do Bherach. Is ann ro ordaigh Patraicc gomadh isin Clúain ar brú an locha no chumhdaigedh an mac tairngertach a chathraigh. Ocus ro ordaigh gomadh a termann a b-fuil eter in móna ⁊ in loch .i. an magh cona cluaintibh caille, ⁊ co n-doiribh móntaigh. Ocus for-fáccaibh go m-bíadh sobhartan isin chathraigh sin, ⁊ go m-beith tene béo innte co dheiredh an domain; ⁊ gomadh h-í an treis teine deighenach no bhíadh i n-íarthar an bhetha.

 13

Is annsin ro raidh Dobhtha: “As doirbh an t-ionadh anta”. As-bert Patraicc: “Anní as doirbh la daoinibh, as soirbh la Día, ⁊ biaidh a saothar imaille risan mac; ⁊ beid a naoimh áontadaigh ag dítten a cathrach. Ocus bidh cenn cathrach n-iomdha a chathair. Ocus gibé tí i n-acchaidh an meic-sin, gétar nemh ⁊ talamh aire, ⁊ ar a chloinn, ⁊ ar a íartaighe, muna dherna aithrighe n-obainn”.

 14

Ceileabhrais Patraicc do Dobhtha annsin, ⁊ fagbhais bennachtain fair, ⁊ fora chloinn, ⁊ fora iartaighe, ⁊ fora tir, ⁊ fora talamh, ⁊ for an mac thairngertach re cach,  73b ⁊ imaraen ri cach, ⁊ a n-deghaidh cáich. Ocus luidh fora chuairt phroiccepte.

 v
 15

Dobhtha dano ro tócaith a shaogal i m-bethaid sainemail co cend sescat bliadhan. Mac don Dobhtha-sa Mál; mac do-sidhe Finntan; mac dó-sidhe Nemhnall. Is é dano in Nemhnall-sin do-rad Finmaith,  p.26 inghen Carthaigh, do mnáoi. As i rucc do Nemhnall an mac-sin ro thairngir Patraicc a c-cionn sescat bliadhan iarsan taircetal .i. naemh Berach.

 16

Is ann dano ruccadh anti náemh Berach ag brathair a mhathar .i. Cruimter Fraoch, mac Carthaigh, i n-Gurt na Luachra a c-comhfhoccus Cluana Conmaicne. Ocus ata annoid ⁊ cros annsan ionadh-sin; ⁊ atá an lec fora ruccadh naemh Berach. Ocus ro edhbair Cruimther Fraoch an ferann sin iartain do Bherach. Cruimther Fráoch dano, ise ro bhaist naemh Berach, ⁊ isé ros-ail gur bó mithig dó leighenn do dénamh. Ise dano ainm baiste Beraigh .i. Fintan, amail as-bert an t-egnaidh 'san rann:

  1. Fintan, fer buadhach bearach,
    Gerbh uallach a c-Cluain Cairpthi
    Ro-ces et reliqua.
Berach immorro ainm fuair trésin rinn-áithe ⁊ tre géire a fhert ⁊ a míorbal.

 vi
 17

Rucc dano Finmaith inghen do Nemhnall .i. naem-ógh úasal airmidnech .i. Midhabair; ⁊ is í ro bennaigh a m-Buimlinn. Ise dano Berach aonn-duine isin domun roba tocha fri Cruimter Fraoch do neoch ro aerfhaemh doennacht, cenmotá Criost a aenar. Conidh aire sin do-rad Cruimther Fraoch na tri beannachta do-rad Colum Cille dó, ar a gar-macaibh, ⁊ ar macaibh a sethar, ⁊ ar a daltaibh ar daigh in Beraigh.

 vii
 18

O robtar slána immorro seacht m-bliadhna do náemh Berach, ruccadh go Daigh mac Cairill do dénam leighinn, go ro fhoglaim eccna meic Dé,  74a gur bó sáoi, ⁊ ro báoi rath Dé ar forbairt ina coimhittecht i fertaibh ⁊ a míorbuilibh gach día. Ocus do-ghnídh umhalóitt día oide .i. do Dhaigh mac Cairill.

 viii
 19

I n-araile aimser tangattar aidhedha uaisle go Daigh, ⁊ ni ra bhattar na manaigh na lucht na h-umalóitte isin reicles an tan-sin, ⁊ ni raibe nech ele acht Daigh ⁊ Berach a n-dís. Ocus do-roine Berach umhalóitt ⁊ osaicc dona h-aidhedhaibh, ⁊ ni raibhe biadh isin recles acht dá mheidh do ghrán cruithnechta. Ocus ro raidhedh fri Berach dol co muilenn i Muigh Mhuirtemhne do bleith an da meidhe-sin. Ocus do-cúaidh Berach frissan umalóitt sin gusin muilenn.

 20

Is annsin do-róine an Coimdhe ferta móra ⁊ míorbhuile tre Berach .i. ro báoi araile ben agin muilenn, ⁊ macaomh immaille fria, ⁊ ro ba mac fir soiceinélaigh é, do Conaillibh Murteimhne eisein, ⁊ ro ba la a athair an muilenn, ⁊ in ferann i r-raibhe. Ocus ro báoi bolcc corca ag an mnaoi fon muilenn; ⁊ ro raidh Berach frisan mnáoi:  p.27 “Sccuir an muilenn, ⁊ beir chugat th' arbhar, go ro meilter an becc so; ar atád aidhedha úaisle agár n-ernaidhe, ⁊ siad gan biadh”.

 21

Ní namá na ro leicc an ben do Berach a arbhar do bhleith, acht ro cháin go mór, ⁊ ro cháin an senóir o t-tainic. At-racht Berach go h-opann ⁊ do-rad a arbhar i m-bél in mhuilinn, ⁊ ro búi an ben ⁊ Berach ag comhtairbairt an mhuilinn, ar ní ro léicc nechtar dibh día ceile é. Is annsin ro deiligh na cumhachta diadha min na cruithnechta ar in dara leith don mhuilenn, ⁊ min in choirce do taoibh ele.

 22

Is andsin do-rochair  74b an macaomh i fothaig in mhuilinn, go ro báidhedh. Ocus tainic támh obann don mnaoi, go ro dheiligh a h-anam ⁊ a corp re 'roile. Daoine ele dano ro bhattar agin muilenn ro eirgset, ⁊ do-ruachtatar muinter na mna ⁊ in macaoimh do-chuaidh, ⁊ rob ail leo Berach do mharbadh. Is annsin ro sheacsat ⁊ ro fhéodhaighset a c-cosa ⁊ a lamha, ⁊ ruccadh a sedh asta, conarbó calma gach duine dibh ina ben sheola.

 23

Do-rochtatar dano na sccéla sin go h-athuir in macaoimh, ⁊ do-rocht cona óighreir leis do Bherach. Slechtuis fo a chosaibh, ⁊ cíidh go h-anbáil. Slánaighidh Berach a mhuinnter, ⁊ ro athbeoaigh in macaomh, ⁊ in mnaoi. Is annsin ro edbair athair an mheic a muileann do Bherach, ⁊ in baile imalle. Conidh é sin Raen Beraigh i Maigh Murteimhne, ⁊ Muilend Eilend. Ro moradh dano ainm Dé ⁊ naoimh Beraigh tresna fertaibh-sin, ⁊ tresna míorbhuilibh.

 ix
 24

Do-luidh Berach iarsin go h-Inis Cáoin, ⁊ a arbhar meilti lais. Ocus ro sásadh na h-áidhidh ⁊ na manaigh ⁊ na boicht. Ro foillsigedh dano do Dhaigh na ferta ⁊ na míorbuile do-rinne Berach. Is annsin ro raidh Daig fri Berach: “A mic nit ailfiter iffos ri immat do mhíorbaili ⁊ ferta; ⁊ déna dul go conair aile”. Is annsin do-rad Daigh in m-bachuill n-girr do Bearach, ⁊ do-rad in céolan do fhuighioll secht mionn cethrachat ar cét; ⁊ for-faguibh Daigh ratha na mionn-sin uile forin c-céolan, ⁊ is é sin Clog Bearaigh aniúdh i n-Glinn Da Lacha. Do-rat Daigh móir-bhennachtuin annsin do Bearach, ⁊ ro fáoidh go Caoimhgein.

 x
 25

Do-luigh dano Bearach tair Mhagh  75a Muirtheimhne i c-crich Rois dar Bóinn i m-Bhreaghuibh. Is annsin do-rónadh móir-fleadh ag rí Breagh do ri Teamhrach. Taruill dano Bearach gusin m-baile i raibhe in fhleadh, ⁊ do-chuaidh a teach na fleidhe. Cáega dabhach dano ro bháttar forna deasguibh i t-tigh na fleidhe. Ro chuinnig Bearach digh for coimhéuduighi in leanna, ⁊ ni tárdadh dó. Is annsin ro raidh Berach: “Ni bú lughuide in fhleadh cía do-bearthar deoch d' fhior do mhuintir in Choimdheadh”.

 26

Imthighis roime for séatt, ⁊ do-rocht focétoir rí Teamhrach  p.28 docum na fleidhe. Is annsin focétóir ro raidh in rí: “Tabarthar fromadh in leanna duinn”. Do-chós i tech na n-dabhach, ⁊ ni fríth aen dheoch don rí isin cháega dabhach, ⁊ ni frith sliocht in leanna i n-áon dhabhach, ná for urlár, na for leastor istigh; ⁊ ro h-innisedh don rí in ní-sin. Ocus ro fhíarfaigh in ri cia dos-fáraill, ⁊ ro raidheastair coimhedaighe an leanna nach feidir, “acht tainic áon-foghluinntigh cco g-céolan ⁊ go m-bhachuill cuguinn isin teach, ⁊ ro chuinnigh digh i n-ainm in Choimdhedh, ⁊ ni tugadh dó, ⁊ ro imthig fó bhrón”.

 27

Ro raidh in rí: “Isé sin ro mhill in fhleadh. Gabhthar na h-eich, ⁊ tíaghar go luath ina deaghaidh, gibe baile i m-bherthar fair; ⁊ ná tabhairthear éigion fair, acht aitchither ainm in Coimdhe fris, ⁊ tiucfa ina frithing”; ⁊ do-rónadh amhlaidh, ⁊ tainic Berach ina frithing, ⁊ ro shlecht in rí do Berach, ⁊ do-rad a oighréir do; ⁊ do-chúaidh Berach go tech na fleidhe, ⁊  75b ro beannaigh na dabhcha, ⁊ do-rad airrdhe na croiche don chlog ⁊ don bhachuill darna dabhcha, ⁊ robtar lána focétóir do lionn shainemhuil. Ro moradh ainm Dé ⁊ naoimh Bearaigh trésin feart-sin, ⁊ tresan míorbhuil.

 28

Is annsin ro eadhbair in ri in baile cona chrích ⁊ gona ferann don Coimdhe ⁊ do Bhearach. Conidh de-sin Diseart Bearaigh i m-Breghaibh; ⁊ tug a erredh fein, ⁊ erredh gach rígh Erenn ina díaigh go brath gacha treas bliadhna', ⁊ screpall gacha cathrach o Chloinn Colmain gacha tres bliadhna o sin amach go brath.

 xi
 29

Do-luidh iarsin Berach i l-Laighnibh go Glenn Da Lacha, ⁊ do-cuaidh isin tegh n-aoidhedh, ⁊ do-rónadh a ósaic ann. Isin aimsir-sin ro ba marbh an coicc ro báoi ag Caoimhghin. Ro ba toirsech dano Caoimhgin don ní-sin, ar ni fhidir cia badh cóir i l-los proinne na manach. Co n-ebert an t-aingel fris, a tabairt i l-laimh na n-aoidhedh gach n-oidhce dia h-urlamhucchadh, no go t-tárda Día neach bus iomcubaidh fria. Ocus do-ronadh amhlaidh sin ag Caoimhghin, ⁊ ruccadh an oidhce sin go Berach, ⁊ ro roinn Berach ar dó an proinn, ⁊ ro erlamhaigh a leth in oidhce-sin, ⁊ ro ba ferr go mór dona mancaibh in oidhce-sin ina gach oidhce isin m-bliadhain.

 30

Ruccadh dano in oidhce ro ba nesa proinn na manach go Berach dia h-erlamhuccadh. Is annsin ro raidh Bearach frisan timthirigh: “Atá sunn leth na proinne aréir urlamh dona mancaibh, ⁊ beir let in ní-sin”. Ocus do-róine amhlaidh. Ocus gérbó maith an chéd-aghaidh, ro ba ferr go mór in oidhce deighenach.

 31

 76a Arnamarach dano ruccadh naémh Berach go Caoimhgin. Ferais Caeimhgin failte fri Berach, ⁊ fiarfaighis de in bó lonn leis beith a l-los proinne na manach. Ocus ro raidh Berach go n-diongnedh gach ní no fhurailfedh Caeimgin fair. Ocus ro ghabh do laimh beith  p.29 a l-los proinne na manach. Ocus ro mhór-molastair Caeimghin an Coimdhe trésan sobharthan do-rad for proinn na manach tre rath m-Beraigh. Gonadh dó sin ro raidh Caoimhghin:-

  1. As ferr gach proinn mesruccadh
    In úair tig go longadh;
    As ferr áradhu immat
    At-cota bith-bronnadh.

 iii
 32

Isan aimsir sin tra ro batar léigióin imdha na n-demhan i n-Glionn Da Lacha ag cathuccadh fri Caoimgin ⁊ fria mhanchaibh; ⁊ do-beirdís crith ⁊ omhan imna daoinibh fanna, ⁊ do-gnídis urcoid doibh, ⁊ do-bheirdis tedhmanna ⁊ galair iomdha isin n-glionn, ⁊ ni ro cuimgedh a n-díochur go tainicc Berach. Is annsin tainic Berach timcell na cathrach, ⁊ ro bhen a clocc, ⁊ ro chan psalma easccaine forna demhnaibh, ⁊ ros-díochuir as an n-gleann. Conidh de sin ro chan an fili:

  1. Cluiccín Beraigh, buan an séud,
    Do-ní deabhaidh fri claoin-céd;
    At-clos go Fearnna na c-céud,
    Tafonn demhna as a náomh-tséud.
Ocus as dó-sin do-berar Clocc Beraigh gach dia timcheall Glinne Da Lacha, ⁊ ní bía nert demhan, na teidm, na díghail innte, airet bías Clocc Beraigh innte. Ro móradh ainm De ⁊ Beraigh tresin fert sin.

 xiii
 33

Dalta ro báoi ag Caoimhgin .i. Fáolan mac Colmain mac righ Laigen;  76b ⁊ ro bói an macaomh ag cáoi forsan c-cleirech, .i. for Caeimhgin ag iarraidh lemhlachta; ⁊ ro ba doiligh le Caeimhghin inní-sin. Ocus amhail ro baoi aga radha, sénais Berach an sliabh, ⁊ at-bert: “Is ced don eilit cona láegh fil isin t-sleibh toidecht gonicce so”; ⁊ tainicc an eilitt focéttóir cona laégh ina diaigh; ⁊ as í-sin ro blighthea gach día d' Faolan.

 34

Tainic immorro an cú allaidh i n-aroile ló, ⁊ ro marbh láegh n'a h-eilte, ⁊ aduaidh; ⁊ ni tharatt an eilit a loim a n-eccmais a láeigh. Ba toirsech dano Caeimhgin donní-sin. Sénuis dano Berach an sliabh, ⁊ adubert: “As ced don amnanna do-rinne anumhaloid, ce do-gné umhalóitt”. Tainic iarsin an mac tire, ⁊ deisidh fora chon-righthibh h-i fiadhnuse na h-eillte, ⁊ ro ligh an eilit an mac tire, ⁊ do-rad a loim fair; ⁊ no thiccedh an mac tire gacha tratha go m-bligti an eilit fair.

 xiv
 35

I n-araile aimser ro cí Fáolán isin fhuigleach ag iarraidh samhaidh ar Chaoimghin. Ro ba doiligh le Caeimhghin inní sin, ⁊ do-roine a comhradh fri Berach. Sénais Berach an charracc atá a c-comhfhoccus na cathrach fil i mulluch an t-sleiphe, ⁊ ro cás samhadh  p.30 imdha treithe, ⁊ do-rádadh d' Fáolan; ⁊ fogabhar samadh fos gacha fuighligh a mulluch na cairrge, ⁊ fo-gebhthar go t-tí an bráth, a c-comharta na mor-mírbuile sin.

 xv
 36

I n-araile aimser tainic Berach ⁊ Fáolan seach sailigh n-alainn fil i n-Glionn Da Lacha. Ocus cíis Fáolan ag iarraidh ubhall do thairbirt  77a on soiligh dó. “As tualaing Día cidh edh on”, ol Berach; ⁊ senuis Berach an sailigh, go raibhe fo lán-toradh d' ubhlaibh, ⁊ do-radadh ní dona h-ubhlaibh sin d' Faolán. Ocus gach tan bíos toradh ar gach crand tortach, bídh a lan-toradh uirre si bhéos, ⁊ biaidh no go t-tan bráth, a c-comharta na mór-míorbhuile sin.

 xvi
 37

O 'tchuala immorro Caineach, les-mathair Fáolain, gurbo mac sainemhail Faolán, ro ghabh tnuth ⁊ format issi fris; ar rob eccail le, anní ro bói de iarttain .i. an flaitheas do breith d' Faolan ona cloinn féin. Do-luidh cona banntracht cumachta go Glenn Da Lacha, d' imirt draoidhechta, ⁊ tuaichle, ⁊ geinntlechta, ⁊ ealadhan díabail foran macaomh, dia aidhmilliudh.

 38

Ocus ro fhoillsigh aingel inní-sin do Caeimhgin, ⁊ ro raidh Caeimhgin fri Berach dol do thoirmescc na c-cumhacht n-demnidhe sin; ⁊ do-cuaidh Berach fris anní sin. Ocus at-connairc Caineach uás mulluch in t-sléiphe ag adhradh díabail, ⁊ acc dénamh draidhechta. Ocus do-roine Berach slechtana ⁊ ernaighthe, ⁊ ro raidh fri Cáinech ⁊ fri a banntracht: “As ced dáibh dol fon talmain”. Sluiccis an talamh go h-opand Caineoch guna banntracht. Conadh aire sin ainmnighter Laithrech Caineoch a n-Glind Da Lacha. Conidh ina cenn chacait coin na cathrach o sin amach go brath.

 39

Tainic iarsin Berach co h-ait i r-raibhe Caeimhgin. Iarfaighis Caoimhgin caidhe a iomthus ⁊ Caineoch. Is annsin ro raidh Berach fri Caeimhghin:

  1. Do-cuirisi Caineoch,
    A cleirigh áin, irsigh,
    Cona banntracht baindsigh
    Síos fon talmain trillsigh.
 77b Conadh amlaidh-sin ro saoradh Fáolán, ⁊ ro traothadh Coineoch tre rath De, ⁊ Beraigh, ⁊ Caoimgin.

 xvii
 40

I n-araile oidhce ro battar na manaigh isin proinntigh ag iarraidh uiscce the. Cuiris Berach cloich gacha manaigh foran teine do denamh in uiscce. Ocus cuiris da cloich d' iomarcraidh. Fiarfaighis Caeimhgin fochann na c-cloch. Do raidh Berach: “Días manach fuilit gose um chomhairemh proinne sunn, ⁊ ricfit a les an dá cloich-sin, do thégadh uiscce doibh”. Ocus do-rónadh an t-uiscce te, ⁊ do-radad cloch gacha manaigh 'san uiscce.

 p.31
 41

Ocus ro bhattar an da cloich-sin isin tene dá losccadh. Do raidh Caoimhgin: “Tabhairther aníos na clocha”, ⁊ ni tharatt Berach. Do raidh Caeimhgin doridhisi na clocha do tabhairt asin teine. Ocus ni tharad Berach. Ocus do raidh Caoimhgin an cetna an tres feacht. Is annsin tainic da mhanach a tíribh cíana d' ionnsaighe tesda Caeimhgin; ⁊ do-rónadh ósaic doibh, ⁊ tuccadh chuca an t-uiscce te, ⁊ tuccadh an dá cloich doibh inn. Ocus ro adhamhraigh Caoimhgin go mor Berach trit-sin.

 xviii
 42

As lía tra tuiremh ⁊ faisneis ina n-derna Berach d' fertaibh ⁊ do míorbhuilibh i n-Glinn Da Lacha. Secht m-bliadhna dó oc umhalóitt do Chaoimhgin. Do-luidh Caoimghin la Berach go espoc Etcen. Ocus do-rad espoc Etcen gradha for Berach, ⁊ do-ronsat áentaidh ⁊ codach andsin .i. espoc Etcen ⁊ Berach.

 43

Do-lotar iarsin Caoimhgin ⁊ Berach go Glenn Da Lacha. Ocus gach tan no thrialladh Berach tichtain  78a dia tír do comhall breithre Patraic, nó fhastadh Caeimhgin cona manchaibh é. Co tarfaidh aingel do Caeimghin i n-aroile oidhche, co n-ebert: “As mithig do Berach dol dia tír, do comhall breithre Patraicc”. Ocus ro cedaigh Caeimhgin do Berach dul dia tír, ⁊ do-ronsat iarsin a mór-aentaídh, Berach ⁊ Caeimhgin. Ocus is annsin ro raidh Caoimhgin an rann:

  1. Manaigh Beraigh, is íatt mochen,
    Iter a n-ócc is a sean;
    Cia nom-tiosat, fir, mnaoi, meic,
    Ni ragh ar nemh, co n-diccset.

 44

Ro faccaibh Berach airmberta maithe i n-Glinn Da Lacha. Forro-fhaccaibh búaidh foghlama ⁊ crábaidh innte; for-fágaibh gan teidhm gan dioghail innte, céin no beith a chlocc féin innte, ⁊ ro fagaibh einech fir sheisrighe ag fior tighe innte acht co n-ionnla a lamha asin Casan. Conidh de-sin ro raidh an file:

  1. For-fáccaibh Berach béil-bhinn
    I n-gleann manach gan créidhim
    Eineach fír-seghuinn séire
    Ag fir tégtha isin náoim-glionn;
  2. Cidh goill, cidh druith, cidh crosain,
    Co tí an brath brúite bresain,
    Ní bía gan einech n-iomdha,
    Acht go n-ionnla asin Casan.

 45

Is annsin do-rad Caoimghin a carpat fo leabhraibh Beraich, ⁊ ro sén an sliabh ⁊ do-rad an damh allaidh as d' iomchar an charpuit.  p.32 Ocus ro raidh Caoimgin, gibe baile a laighfedh an damh fon c-carpat, gomadh ann no cumdaigedh Berach a cathraigh. Ocus ro raidh, gach n-eiccen no tiucfadh, go m-biadh-somh immaille fri Bearach aga fulang. Ocus do-rad mór-bennachtain dó.

 xix
 46

Do-luidh Berach iaramh dochum a tire, ⁊ Maol Moltach immaille fris do ghiolla; do Chiannachta dóisidhe iar c-cinel. Ocus an  78b damh allaidh fon c-carpat ag iomchar na leabhar. Ocus ní ro luigh in damh fon carpat co rócht an t-ionadh ro thircan Patraicc. Ocus luighis an damh ainnsein. Ocus ro raidh Berach re Máol Mothlach: “As annso ro cinnedh duinn anadh. Eirigh, ⁊ sir an clúain”. Do-cuaidh dano Maol Mothlach risanní-sin, ⁊ ro shir an cluain.

 47

Isin ló-sin for-caemnaccair ár mór innte .i. da rídhamhna ro fersat cath innte in lá sin .i. Donnchadh a Temhraigh, ⁊ Tíopraitte mac Taidhg a Cruachain; ⁊ do-rochratar a n-dís ar lár an lis fil inn; ⁊ ár mór umpa. Ro marbadh do raith Tiopraite; ⁊ ro bai ainim i n-Donnchadh, ⁊ ni ro féd eirge asin ármhach. O 't-connairc dano Maol Mothlach in ár, ros-gab omhan mór é. Ocus ro siacht go tinneasnach co h-áit a raibhe Berach. Iarfaighis Berach: “Cionnus cluain an clúain-si”? “Nocha soirbh-clúain immorro”, ar Maol Mothlach, “acht cluain coirpthi uile”. “Bidh edh a h-ainm ó so amach”, ol Berach. “.i. Cluain Coirpthi”. Ocus ro innis sgela na cluana ó sin amach; do-bheredh Cluain mac Lilcon immorro a h-ainm conuicce-sin.

 48

Do-luidh dano Berach gusan ármach, ⁊ ro thaithbeoaigh uile do neoch ro marbadh isin cath. Ocus ro shlanaigh Donnchadh; conidh desin ro raidh an fili:

  1. Donnchadh ocus Tiopraite,
    Guna t-tromsluagh dis,
    Ro tuitset ina n-all-cró
    Ar cert-lár an lis.
  2. Cech brat toll, cech lene n-deircc,
    Cech aladh iar n-guin,
    Acht luirech na n-episle
    No bíodh fora muin.
  3. Ro slechta slogh n-gléisi n-glan
    Cen on {}
    Acht luirech na n-eipisle
    No bíodh fora muin.

 xx
 49

Is annsin do-rad Tiopraitte mainchine  79a a bí ⁊ a mairbh, ⁊ manchine a shil ⁊ a shemen do Berach go brath, ⁊ ro athain a chorp ⁊ a anam ar a comairce, ⁊ do-rad i n-aimsir braith, ⁊ iar m-brath. Ocus  p.33 ro innis do Bherach an mór-pían at-conairc i n-ifurn, ⁊ ro atlaigh do Dhia a saoradh féin eiste; ⁊ ro raidh na táinic i n-Erinn tar eis Patraicc nech búdh amhra nó búdh umhla ina Berach; ⁊ ro raidh: risna hanmannaibh do-beredh “An tí do-beir anmanna, ⁊ dos-beir isna corpuibh doridhisi dochum bethadh, as maircc do tuillfedh a fhercc, ar gétar nem ⁊ talamh air, ⁊ ar a shiol ⁊ ar a shémen go brath, ⁊ iar m-brath, ach muna dherna aithrighe n-diochra”. Ocus ro mhor-molsatar in Coimdhe annsin .i. Berach cona cleircibh, ⁊ Donnchadh ⁊ Tiopraite, cona mórshluaghaibh. Ocus ro dheilighsett annsin Donnchadh ⁊ Tiopraite, ⁊ do-luidh cach dibh dochum a thire; ⁊ gér bo sanntach a c-comrac, rob aontadach a sccaradh tre cumachtaibh an Choimdedh, ⁊ tre miorbuilibh Beraigh.

 xxi
 50

Iarsin do-rocht Cruimter Fraoch ⁊ Daigh mac Cairill go Berach, ⁊ ro choisreccattar an c-cathraigh, ⁊ ro chumhdaighset h-í. Ocus ro ráidset gibé no inghreimfedh nech dibh, go m-beittis a t-triur 'na naimhdibh dó, ⁊ go m-biadh an Choimdhe ⁊ muinter nimhe. Is annsin ra raidh Cruimter Fraoch: “Bidh í-so íarthar cluana, ⁊ bidh i mo cheall-sa a h-oirthir”. Ocus ro fáccbatar na senoraigh naemtha sin bennachtuin ag Berach, ⁊ do-luidh cách dibh dia cill féin.

 xxii
 51

Is annsin do-luidh Berach go h-airm i r-raibhe Dobhtha i sentattaidh sainemhail. Do-róine dano procept dó, ⁊ día cloinn, ⁊ día chinedh aile, ⁊ ro baistestair Dobhtha cona chloinn, ⁊ cona iartaige, eter fhiru ⁊ mná. Ocus is annsin ro comhailledh an  79b faistine ro thircan Patraicc do Dobhtha. Do-luidh dano Berach dia catraigh.

 xxiii
 52

Isin aimsir-sin dano ro aittrebh Diarmait eicces ⁊ a moirsheiser brathar i r-Rathund .i. Diarmait, Tromra, Belech, Colum Derg, Cruinnicen, Brandub ⁊ Dubhan .i. an cleirech; do Ciarraigibh no Connacht Luachra doibh iar c-cinél. Fer sochraidhi dano Diarmait, ⁊ primh-eicces ⁊ ard-maigistir druidechta Aedh do éc, marbadh Aodha meic Eachach Tírmcarna ro ba rí Connacht an tan-sin. Ocus is é do-rad Rathonn do Diarmait i f-fiachaibh molta do-roine dó.

 53

Ocus do raidh Berach fri Diarmait an ferann ro thiomna Patraicc do d' faccbáil. Ocus ni ro fáccaibh Diarmait an feronn. Mor tra d' imnedh fuair Berach ag cosnumh an fhearainn sin do mhuinntir an Choimde, ⁊ dona macaibh eccailsi no bheittis tara eís ina cathraigh ag fognum do Dhia. Do-lottar dano Berach ⁊ Diarmait go ri Connacht .i. Aedh mac Eachach, do denamh breithe doibh. Ocus ro raidh Diarmait fri h-Aedh, damadh do Bhearach do-bheredh an ferann, co n-dingnedh a áoradh, co n-eirsitis tri bulcca fora dreich, ⁊ co m-beith on ⁊ aimimh ⁊ aithis fuirre. Ní derna dano Aedh breth doibh, ar rob  p.34 eccail leis Diarmait dia ghlamadh, ⁊ rob eccail leis Berach dano ar imat a fhert ⁊ a míorbal.

 54

Ocus ro shir Berach ⁊ Diarmait Éire fo trí, ⁊ ni fuarattar i n-Erinn nech do-neth breth doibh, arna fáthaibh cétna. “Tiagham i n-Albain”, ar Diarmait. “Tiagam”, ar Berach. Do-lotur dano i n-Albain, go h-Aedan mac Gabrain, go rígh Alban, do denamh breithe doibh.

 55

Do-rala móir-fledh an tan-sin ag Aedhan ⁊ ag maithib Alban, ⁊ ro báoi macraidh mór ag cluiche for faithche an dúnaid. Diarmait immorro ro báoi  80a cumdach mor d' édach uime, ⁊ ro bói delb deg-duine leis. Berach immorro ro baoi sidhe ag cumdach a anmha, ⁊ ni raibhe ag cumdach a cuirp, ⁊ ro báoi go deróil. Ocus ro imthigh Diarmait go h-opann résan cleirech, ⁊ ro raidh frisan macraidh: “Chuccaibh an breccaire; geibidh otrach ⁊ maidedha ⁊ clocha dó”. Ocus ro gabsat an macraidh do laimh inní-sin, ⁊ ruccsat ruathar dochum an cleirigh. Dercais an cleirech forra. “As cett daoibh”, ar an cleirech, “gion go f-fedtáoi anní trialltaoi”. Ro lensat a c-cosa don talamh, ⁊ ro lensat a lamha dona ceppaiph ⁊ dona crannaibh ro batur inntibh. Ocus ro sói cruth ⁊ dealbh doibh, ⁊ ro fhast Dia fon samhla-sin iatt.

 56

Ocus do-chuaidh Berach ⁊ Diarmait iarsin go dorus an dúnaidh, ⁊ ros-gabh fuacht mor isin dorus. Ocus ro batar da charn nó dá mhul mora don snechta i n-dorus an dúnadh. Ro raidh Diarmait: “A breccaire, dia m-bat fír-chleirech, do dhénta tene don da mhul snechta ud, go n-dernmáis ar n-goradh fris”. “As ced doibh”, ar Berach, “teine do dénamh dhibh. Eircc-si ⁊ séitt íatt”. Do-chuaidh Diarmait, ⁊ ro seit an dá mhul shnechta, ⁊ ro lasattar amhail crionn, ⁊ do-róine Diarmait ⁊ Berach a n-goradh fríu.

 57

Ro h-innisedh dano do Aedhan na ferta-sin ⁊ na miorbuile; ⁊ do-ráidh Aedhan fría druidhibh: “Fionnta libh cia do-roine na ferta-sa ⁊ na miorbuile”. Ocus do-chúatar na draoithe ar a c-cliathaibh cáerthainn, ⁊ tuccadh dano nua corma doibh. Cethrar dano líon na n-druadh, ⁊ ro raidh an cétna fer dibh:

    [Druid 1]
  1. Berach go m-bith-buadaibh,
    Bruth óir a h-oireanach,
    Eriu ina rig-rathaib
    Ina roim ráin brathaibh
    Ina roimh ráin.
Ro raidh an dara fer dibh:
    [Druid 2]
  1. Ni fhuil náemh nár ettrocht,
    na naemh-ogh adhamra, p.35
    Ro soisedh coimhfherta
    Fri  80b Berach m-bith m-buadhach
    Ón Badhgna báin.
Ro raidh dano an tres drái:
    [Druid 3]
  1. Berach mac Nemhnaill,
    Meic Nemargen nert-niadaigh,
    Ní mar cin talmain,
    Trom, trén, tairptech, tabhartach,
    Fris tibhre a fhercc.
Ro raidh an chethramhadh dráoi:
    [Druid 4]
  1. A luaithe faillsighther,
    A thrici tintothach uilc,
    Mac Oengussa, meic Erca Deircc.

 58

Ocus do raidhsett na draoithe fri h-áedán: “Berach naom úasal airmittnech do-deachaidh a h-iathaibh Erenn .i. on Badhgna a criochaibh Connacht. Ocus fer dana immaille fris dot' ionnsaighidh-si do dénamh réire ferainn doibh. Is e do-roine na ferta-sa ⁊ na miorbuile, ⁊ atad i n-dorus an dúnaidh”. Ocus do-radadh isin dún fo chettóir; ⁊ do-rad Aedhan a oigh-reir do Berach, ⁊ do-roine sléchtain dó. Ocus ro slánaigh Berach an macraidh.

 59

Ocus ro edhbair Aodhan an dun do Bherach. Conadh h-í sin Eperpuill .i. cathair atá ag Berach i n-Albain. Ocus ro edbair an rí rígh-erredh féin, ⁊ o gach rí ina diaigh dó, ⁊ mór-cuairt Alban, ⁊ día shamhadh ina dhíaigh. Ocus ro edhbairset an mhacraidh a mancine fein, ⁊ maincine a síl ⁊ a seimen go bráth cona crich ⁊ cona ferann do Bherach. Ocus do raidh Aedhán gomadh é, Aodh mac Brénainn, ri Tethba, ⁊ Aodh Dubh, mac Ferccna, rí Breifne, do dénad breth doibh i n-Eirinn.

 60

Ocus do-lottar dochum n-Erenn doridhisi .i. Berach ⁊ Díarmait. Is annsin tarlatar co h-áedh n-Dubh mac Suibhne .i. ri Uladh. Ar-roétt dano Aedh Dubh co failte móir inní naemh Bherach; ⁊ do-rad onóir móir dóibh. Ocus ro edhbair an dún i r-n raibhe do Bhearach. Conad ísin Clúain na Cranncha i n-Ulltaibh, ⁊ ataid manaigh imdha friu innte. Ocus fa lía rea faisnéis ina sin i n-dénann Berach d' fertaiph ⁊ do mhiorbhuilibh innte.

 61

Ocus do-dechatar iarsin co h-áedh n-Dubh mac Fergna,  81a ⁊ go h-Aedh mac Brénainn, do dénamh rere doib. Ocus do-ronsat comdáil do ló cinnti. Ocus is ann do-ronsat in comdáil-sin oc Lios Ard Abhla a Muigh Tethba. Do-luidh Berach ⁊ Diarmait cách dibh dia n-íath feissin in oidhce resin comhdáil. Ocus do-ronsat frithcomhdail arnamharach ag an sgíach ata i Tir Troma a Rathann; ⁊ ni dhechaidh  p.36 Berach isin frithcomhdáil acht do-luidh focettoir gusin c-comhdáil go Lios Ard Abhla.

 62

Ro báoi dano socraidhe mór isin comhdáil-sin .i. ro báoi Aodh Dubh mac Ferccna, ⁊ sluagh Breifne maraen ris. Ro báoi áedh mac Brénainn, ⁊ sluagh Tethbha maráen ris. Ro batar sochaidhe do naemaibh isin dáil-sin. Ro bai Daigh mac Cairill, ⁊ Cruimter Fráoch, Mancán, ⁊ Cíaran, Mael ⁊ Aelitir, Failbe Find, ⁊ Dha Cúa, Samhtann ⁊ Arnáin; ⁊ ro battar náeimh imdha ele asin c-comhdáil-sin.

 63

Do-roine dano Bearach mór do fhertaibh ⁊ míorbuilibh isin comhdáil-sin, ⁊ rainic Diarmait iarsin isin c-comhdáil, ⁊ do-róine éccnach Beraigh. Ocus do raidh inní-so: “A bhreccaire, ní scé fan dernsam comdáil i Rathunn”. In annsin do raid Berach: “As tualaing Dia a tabairt conicce-so”. Ocus tuarccaibh an chumhachta diada an scíaich i n-aírde isin áer, ⁊ nell impe, ⁊ ros-fucc iarsin go raibhe uas in comdáil. Ocus ro raid Berach fri Diarmait: “Féch i n-áirde”; ⁊ ro fech Diarmait, ⁊ at-connairc an scíaich, ⁊ ro an da égnach. Iarsin ro leigeadh an scíach go foill docum talman, conus tarla foran clad a raibhe Aodh mac Brenainn ina suidhe, ⁊ is amlaidh ro báoi an sccé forsan cladh, amhail as ann no fasfadh tre talmain.

 64

Ocus do-dheachaidh imdherccadh mór annsin d' Aedh mac Brenainn.  81b Ocus ro aghsatt na sluaigh inní sin, ⁊ ro mhor-molsat an Coimdhe ⁊ Berach; conadh dó-sin ro ráidh an file:

  1. Toccbais Berach leis an sciaich
    Don muigh ar a m-bittis na slúaigh;
    For érim gusin cladh caemh,
    Fora m-biodh Aedh mac Brenainn buain.
  2. Ticc a ruidhedh Aodha aird
    Risin firt maerdha gan meircc;
    Gnuis rígh Tethbha, druim dar úir,
    Conus tarla 'na dlúim n-deircc.

 65

Iarsin tainic álghus codalta d' Aedh Dubh mac Fergna, do rí Breifne. “A Shamhtann, mo chenn it ucht, a chaillech, go n-dernar codludh”. Do raidh Samthann fri h-Aedh n-Dubh mac Ferccna: “Eirigh go Berach, ⁊ cuinnigh fair do dhath do chlaochlódh”. Do-luidh dano Aedh go Berach, ⁊ ro raídh fris go n-dingnedh a oigh-réir, dia cáemhcloidhedh a dath. “As tualaing Dia”, ar Berach. “Tarr, ⁊ tucc do chenn fam chocaill, ⁊ codail”. Do-ratt Aedh a chenn fo cochall Beraigh, ⁊ ro chodail; ⁊ ro fer cioth flechuid focettóir. Ocus tuargaibh Aodh a chenn on cochall amach, ⁊ is e laoch ro ba finne do laochaibh domain é. Is annsin ro raidh aoin-fer da muinntir fein fris: “Dar lim as Aodh Fionn anosa antí rop Aodh Dubh o chíanaibh”. Ro raidh Berach: “Bidh Aodh Finn a ainm, ⁊ ainm a shíl ⁊ a shemen ó so amach go t-tí an brath”. Conadh de-sin ainmnigter sliocht Aodha Finn  p.37 o t-tad riogradh Oirthir Connacht. Ocus ro edbair Aodh Finn a righerredh ⁊ righ-erredh gach rígh ina diaigh go brath, ⁊ screpall gacha cathrach ó a síol ⁊ o a seimen go brath do Bheruch.

 66

Do-chuattar iarsin na sluaigh a muinighin na Trinoide, go ruccadh an fír-Dhía breth fírén eter Bherach ⁊ Diarmait. Is annsin ro raidh  82a an t-aingeal uasna sluagaibh: “La Berach a dúthaigh oniu co tí an brath”. Is annsin ro raidh Aodh mac Brenainn: “At-chluinti go rucc an t-aingeal an m-breith .i. a tír la Berach go tí an brath”. Ro ferccaighedh Diarmait donní-sin fri h-Aedh mac Brénainn. “Ocus dar lem atátaoi-si aga radha ina diaigh”. Ocus ro fhoslaic Diarmait a bél do denamh gláimhe díginn d' Aedh mac Brenainn. Ro raidh Aodh mac Brénainn fri Berach: “Ar do chumairce damh-sa, a cleirigh, riasan f-fer n-dana”. Eírgis Berach go Diarmait, ⁊ do-bert a bhois fría bél, ⁊ ro raidh: “Ní thí áoir na moladh tar an m-bel san tre bhithbe, ⁊ foclaim bad comhainm an láoi-so a c-cionn m-bliadhna th' oidhidh”; ⁊ ní ro fétt áoir na moladh do denamh o sin amach. Ocus ro sáeradh Aedh mac Brénainn andsin tre rath m-Beraigh.

 67

Ocus ro edhbair Aedh a righ-erredh fein, ⁊ righ-erredh gach righ ina diaigh, ⁊ screpall gacha cathrach ó Airther Tethba, ⁊ o a shíol fein, ⁊ ó a seimen do Berach go brath. Is annsin ro raidh Berach: “As ced don scíaich dol goa h-ionadh fein doridhisi”. Ocus ro thóccaibh cumhachta Dé an sgiach goa h-ionadh fein doridhisi i r-Rathonn. Ocus ro sccaoiledh an comhdail fon ionnus-sin.

 68

Do-luidh dano Berach dia cathraigh. Do-luid Diarmait go Rathonn, ⁊ e tuirsech. Arnamárach dano do-luidh Berach go h-ait i r-raibhe Diarmait, ⁊ ro raidh fris an ferann d' fagbáil. Foro-fáccaibh Diarmait an feronn do Bherach; ⁊ forro-faccaibh Cruinicéin, ⁊ for-faguibh Dubán an cleirech. Do-luidh Berach go h-áit i r-raibhe Tromra, ⁊ ro raidh fris an feronn d' fágbail. Ocus ro raidh Tromra nach fáicfedh go brath.  82b Ro raidh Berach fri Tromra: “As ced duit dol fon talmain”. Sluicis an talamh fochettóir Tromra. Do-luidh Berach go Belach, ⁊ ro ráidh fris an ferann d' fagbáil. Ro raidh Belach, nach fúicfedh go brath. “Is cett duit-si”, ar Berach, “dol fon talmain fód comhair”. Sluiccis an talamh go h-opann Bélach. Do-luidh Berach go Colum n-Derg, ⁊ ro raidh fris an feronn d' fágbail. Ocus ni ro fháccaibh. Ro chuir Berach Colum fon talmain. Do-luidh roimhe Berach go Brandubh. Ocus do ráidh fris an ferann d' fáccbail, ⁊ ní ro fháccaibh. Ro chuiredh dano Brandubh fon talmain.

 69

Do-luidh dano Diarmait ar chomairce espuic Soichill go Baislic. Anais annsin co cend m-bliadhna. An lá a c-ciond bliadhna ro gabh Diarmait for éccnach Beraigh. Ocus ro raidh: “Is aníu ro gheall an bréccaire bás damh-sa”. Increchais epscop Soichill inni Diarmait:  p.38 “An doigh lat-sa na fil co h-oidhce fedh frisa t-tiosadh bás duit? Eirigh-si isin ecclais, ⁊ dúin fort h-í”. Do-luidh dano Diarmait isin ecclais, ⁊ dúnais fair h-í.

 70

Tarfaidh immorro damh allaidh do lucht iarthair an fherainn, ⁊ do-lottar ina deghaid, eter cois ⁊ each, eter choin ⁊ duine. Do-luidh an fiadh i m-Baslec, ⁊ anaiss allanoir don ecclais fo comhair na fenistreach. Ro báoi mór gair ag cách immon fiadh. At-racht Diarmait co h-opann dia fhios cidh ro búi ann; ⁊ tainic gusan seinistir, ⁊ ro báoi ag fégadh trithe amach. Ocus ro teilcc fer don lucht ro bhatar i n-deghaid an fhiadha urchar do ghae sealcca frisan f-fiadh. Conus tarla tresin seinistir do Diarmait ina braghaitt, co torchair ar lár na h-ecclaisi,  83a co fuair bás ⁊ oidedh la breithir m-Beraigh isin ló a c-cionn bliadhna iarsan c-comhdail. Terna immorro an fiadh, ⁊ h-é slán.

 71

O 'tchuala immorro Cú Allaidh mac Diarmata sin, ⁊ do-luidh do féghadh Rathonn, ⁊ da mallachadh ná fásadh arbhar tre talmain ann, ⁊ na beith bliocht ag boin, ⁊ na beith mes for crannaibh ina coilltibh, do fheghadh a suil. Naenbar dano diberccach dó.

 72

Is ann do-rala Berach i n-Dún Imgáin i Maigh na f-Fert, ⁊ Conchennán ina fharradh. Ro foillsighedh do Bherach Cú Allaidh do dhol frisan toiscc-sin. Ocus ro fáidh Berach Coincennán ina dheghaid. Ocus ro ráidh Berach fris: “Fúaccair-si iad sin ar tús”. Do-luidh dano Coincennán a n-deghaid na n-díberccach, ⁊ rucc forra a slighid an charpait; ⁊ ni ro fúacair forra annsin, acht ni ro theilcc forra inní ro búi ina laimh. Co ro iompo Cú Allaidh a aghaid, co t-tarla do a t-tul a édain, co n-deachaidh trena chend, co torcair eter a mhuinntir. Co n-ebert: “Tóccbaidh mé go luath go mullach an t-sleiphe, go f-faicer uaim ferann Beraigh, co ro mallachar é go luath do mullach an t-sleibhe”. Ocus ro toccbattar é gusan máoil-sliab, ⁊ ro ba marbh Cú Allaidh annsin; ⁊ ni facadh ní acht daire n-dímain, ⁊ as éttorthach sein dogrés; ⁊ ro theichsett a mhuinnter uadh.

 73

Ocus do-ruacht Conchennán chuicce, ⁊ ro ben a trilis de, ⁊ rucc leis do chomhartha; ⁊ rob eccail lais dano an cleirech, ar ni ebert fris duine do mharbadh. Ro bhen slait, ⁊ ro choraigh an trilis fuirre arin achad 'ar n-dol asin c-coill. Conidh  83b de-sin ainmnighther Achad Cuileburr. Do-luidh dano Coinchendán go h-áit i raibhe Berach; ⁊ ro foillsigheadh do Berach an gniomh do-rinne Conceandán, ⁊ ro bá ro-olc la Berach duini do mharbhadh; ⁊ do-roine Concendán aithrighe. Do-cuattar immorro muinnter Con Alltadh ar seachrán, conus-tarlattar go h-áit i raibe Berach, ⁊ ro slechtsattar do Berach, ⁊ do-ronsat aithrighe, ⁊ do-radsat a maincine do Berach; ⁊ is íad sin muinter Cille Lallóg, ⁊ is é Berach ro faguibh inte iad.

 xxiv
 74

I n-aroile ló dano do-luidh seisrech Beraigh ar dhasacht  p.39 asinn cathraigh ac Rathand; ⁊ do-lotar á Cluain Cairpthi, ⁊ do-lotar tair Sionaind a Cluain Deoinsi, ⁊ a Chluain Inchais, ⁊ a Chlúain Dártha, ⁊ eiste-sidhe gonuighe Ath na n-Dham. Sois Cíaran Maol fora annsin; ⁊ de-sin ainmnighther Ath na n-Damh; ⁊ do-lottar ina frithing i Túaim Usci, ⁊ tar Sionainn siar; go rabattar tuirsigh (.i. na manaigh) co mor de-sin. Ocus do raidh Berach, cidh mór no sirdís na daimh, co n-dingnittís a l-laa ríana óiche.

 75

Do-lotar immorro na daimh fon dithrebh i n-Eared Lara, ⁊ go Edargabhail, ⁊ go Raith Fearchon, ⁊ co Cluain in Buicc Finn, co Caill na n-Glasán, ⁊ co Lios Dúnabhra, ⁊ co Fan na m-Bhachall, ⁊ co Clar Lis mic Cíaráin i Maigh ái, ⁊ co Cluain Ingreac, ⁊ co Clúain Cái ⁊ go Léna Ghlúin áin, ⁊ isin sliabh, ⁊ i Dubhcaill, ⁊ a Rinn Daire Abréni, ⁊ a Tuaim Achad, ⁊ a Rathonn doridhisi, ⁊ do-ronsat a lá ria n-aidhche. Ocus ro bháoi a crandach forra, ⁊ an iaronn na n-dheaghaigh in comhfhad-sin uile, ⁊ ro dheargsat isna h-ionaduibh sin uile; ⁊ is lá Berach gach ionadh in ro dheargsat, ⁊ is ón sgat tárna damhuibh in la-sin ainmnighther Sgathoch i Rathonn.

 xxv
 76

 84a I n-araile aimser do-luidh Coluim Cille mac Feidhlimidh, iar m-bhrisedh chatha Chúile Dreimne, go Berach, ar ni fhuair fáilte ag náomh aga taraill conige sin. Teagmuing dano gurbo adhaigh domnaigh an adhaigh-sin. Ocus ro bean in t-aistire moch-trath in clog i c-Cluain Coirpthe. Is annsin do-luidh Coluim Cilli dar Magh Ráthoinn, ⁊ suidis i c-cinn descertach in tóchair; ⁊ ata cros ⁊ annoit annsin. Ro foillsigheadh do Berach anní-sin, ⁊ do-luidh a c-comdhail Coluim Chille, ⁊ beannachais do. Beannachuis Coluim Cille dó-san, ⁊ ro fear Bearach mór-fhailti fri Coluim Chille, ⁊ ro ráidh fris “Tíagham fodechta don chathraigh”. “Nocha ragh-sa dom chasaibh annocht dhi”, ar Coluim Cille, “ar tainic an aghaigh domhnaigh”. “Berat-sa liom tú”, ar Bearach, “ar mo mhuin”. “Ni bherair”, ar Coluim Cille, “an aghaidh-si reamhom anocht di”. “Bérat-sa”, ar Berach, “tú, ⁊ do chúl reamhat”. Ro iomchuir dano Bearach Coluim Cille ar a mhuin, ⁊ cúl cáich dibh fría cheile, go rochtatar in prainnteach, ⁊ ro léig ar lár annsin.

 77

Ocus ro marbhadh in  3t-seisrech an aidhchi-sin dó, ⁊ do-ronsat aontaidh ⁊ cotach, Berach ⁊ Coluim Cille; ⁊ for-fhagaibh Coluim Cille fagbhala maithe imdha i c-Cluain Coirpthe; foro-fhagaibh neam dia sagart, ⁊ dia h-abaidh, acht go n-dearna ernaighthe fo trí ag crois Coluim Chille co coibhérta; ro fagaib co tibhértha cummaidh fris féin ar neam dá gach manac Bearaigh nó rachadh día ailithre chuca. Ro fhagaibh in soisgél ro scriobh día láim feisin, a c-comarta a áenta ⁊ Bearaich; ⁊ faro-fhagaibh moir-bheannachtain ag Berach, ⁊ ro luidh fora shétt.

 p.40
 xxvi
 78

I n-araile aimser do-deachaidh dochma mór i n-Érinn. Is annsin ro boi  84b Laeghachan ar Loch Laeghacan ina inis fein, ⁊ ni raibhe biadh aicce. Do-luidh dano d' iarraidh bidh cona ceithirn, ⁊ ro fhaccaibh a séitchi isin inis, ⁊ si torrach, ⁊ oen-ben ina farradh; ⁊ ro raidh ria, dia m-beiredh lenamh dara a aeisi, a mharbadh, ar ni raibhe aca acfaing a  4lesaighthe. Ocus rucc an ben mac dar a éisi, ⁊ ro fiarfaigh an ben ro báoi ina farradh, crét do badh indénta frisan mac; ⁊ ro raidh si: “A mharbadh”. Ro raidh an ben ele: “As cora a breith go cleirech na cille-si thiar dia bhaisttedh. Ocus tabhar a mhancine dó ar a bethughadh”.

 79

Deisidh dano leo an comhairle-sin, ⁊ tuccadh go Berach; ⁊ ro bhaistt Berach an mac, ⁊ as é ainm tuccadh air, Ineirge, ⁊ ro h-edhbradh mancine a bhí ⁊ a mhairbh, ⁊ mancine a síl ⁊ a seimen co bráth do Berach, ar a leasucchadh. Ocus ro raidh Berach: “Berar an mac dochum a mhathar, ⁊ ticfadh cobair coda ⁊ máine dóibh”. Ruccadh an macan docum a mhathar la breithir an cleirigh.

 80

Mar ro bhattar na mna ann co c-cúalatar in fuaim is in osnad. Do-luidh an bhen dia fechain, ⁊ ní facagtair nach ní ann. An cualatar dano an tres feacht in fúaim, ⁊ do-cuaidh an ben an tres fecht dia dechain, ⁊ ro báoi brádan mor ann, ⁊ dobhrán aga tharraing i t-tír. Ocus do-cuaidh an bhen, ⁊ ro tarraing an bradán for tír, ⁊ nír cumhaing a iomchar ar a mét, ⁊ ro gair an mnáoi ele, ⁊ ruccsat ina n-dis ar eiccin leo an bradan, ⁊ ro urlamhaighsett,  85a ⁊ ro tocaithsettar a n-dáethain, ⁊ ro lionsatar focettoir cíche mathar an meic do loim, ⁊ ro saoradh an mac amlaidh-sin.

 81

Laeghachan immorro do-luidh i c-ciana, ⁊ do-rala baile dó, ⁊ a dhaoine uile, ar n-écc, ⁊ a bhae ⁊ a bhuár uile ann, ⁊ do-rochtattar leis dochum a thíre, ⁊ cuiris nech reimhe dia fhios an rucc a bhen lenamh, ⁊ má ruc, in ro mharbhadh; ⁊ fuair an mac, ⁊ é béo, ⁊ do-cuaidh go h-airm i r-raibhe Laeghachan, ⁊ ro innis dó. Ocus ro ba faoilidh Laeghacan don sccel-sin, ⁊ do-luidh dia inis i ⁊ ro fhiarfaigh fochann bethad an meic, ⁊ ro innis a mathair gurab é Berach ro bhethaigh é; ⁊ go ro h-edbradh a mhanchine dó. Ocus do-luidh Laegachan go Berach cona oigh-réir dó, ⁊ ros-cind manchine an meic go brath do Bherach.

 xxvii
 82

Araile aimser do-chuattar h-Í Briuin na Sionna ⁊ Cu Cathfaidh a ri do dol d' orccain ina focland ro bhattar ar comairce Beraigh. Ocus do-lottar do denamh na h-oirccne. Is ann ro baoi Berach i c-Cluain Coirpthe, ⁊ ro foillsiccedh dó inní-sin; ⁊ do-luidh a frithsétt 5don t-sluagh. Ocus im-acomhraic doibh ⁊ don t-sluagh ag Bun Sruthra. Is amlaidh ro baoi Berach, ⁊ an glasan ina laimh, ⁊ ro  p.41 raidh re Con Cathfadh ⁊ risan sluagh anadh occa. Ocus ni ro ansat, acht do-chuatar seocha dia sharuccadh, co rochtatar na cathae co ra battar arin mónaidh allandes do Bhun Sruthra. Feghais Berach uadha íatt. Benais a clocc forra. Sluicis an mhóin íatt focettoir cona righ, ⁊ do-róine loch don monaidh gan fuirech;  85b ⁊ do-cíther la tascc righ an sluagh-sin, ⁊ a n-gai fria n-ais.

 83

Do-lottar dano Dicholla ⁊ Toranach uatha a n-deghaidh an t-sluaigh, co tarla Berach doibh. “An accam”, ar Berach fri Dícholla. “Anfad”, ar Diocholla; ⁊ ro raidh fri Toranach anadh aige, ⁊ ro an. Is annsin ro cualatar mor-gháir an t-sluaigh aga sluccudh don mónaidh, ⁊ loch ar t-techt tarsa. Ocus ro fhiarfaighset cidh dos-faraill. Ocus do-cuaidh Berach doibh anní dos-faraill. Ocus do-dhechaidh omhan mór doibh focéttoir, ⁊ ro shlechtsat do Bherach, ⁊ ro raid Berach fri Dicolla: “An flaithius i r-raibhe Cu Cathbaidh, biaidh occut-sa ⁊ 'gutt síol go dheiredh an domain”. Ocus do-rad bennachtain do Dhícholla ⁊ do Thoranach ⁊ dona h-úaitibh ro battar immaille fríu.

 xxviii
 84

Is annsin tainic oen-scolocc terno on t-slog chuca. Ocus do raidh fri Berach: “Ar do chomairce damh, a chleirigh”. Dechais Berach co h-opann h-e, ⁊ triallaidh an cloc do bein air, dia cor fon talmain, ⁊ ro aitchestair Dicholla ⁊ Toranach ainm De fri Berach, na ro mhalartnaighedh an scolóc; ⁊ ro raidhset: “Is uathadh duinn anosa, ⁊ reccmaít a les h-é”. Ocus ní ro mill Berach h-e. Do-roine an fer sin aithrighe, ⁊ do-rad a ogh-réir do Bherach. Ro fhaccaibh Berach do gan dol tar nonbhar, ⁊ fer leapta righ uathaibh, acht go m-beittis da réir. Is annsin targaidh Díocholla ⁊ Toranach a mancine do Bherach, ⁊ ni ro gabh inní-sin. Ro cinnsett annsin righ-erredh a rígh, ⁊ screpall gacha cathrach  86a ⁊ gacha gar-meic, ⁊ gach meic sethar, ⁊ cech dalta do-béradh gacha tres bliadhna; ⁊ ro saerait amlaidh-sin.

 xxix
 85

Araile aimser do Berach a c-Cluain Coirpthi, fáidhis manach fri h-umhalloitt uadh i Rathond, Sillen a ainm. Conus tarlattar dó naenbar diberccach, tangatara h-Airther Tethba do dhenamh fogla i c-Connachta, ⁊ ro marbhsat an manach, ⁊ tangattar iter a cend ⁊ a cholann. Ro foillsighed do Berach inní-sin, ⁊ do-luidh co h-opann dia n-ionnsaigidh. Ocus tarraidh iatt os cind an mairbh. O 'tconncatar immorro na diberccaigh inní Berach, do-cúaidh do ráith léo a mharbadh, ⁊ ros-gabsat a n-gaei dia marbadh. Ro lensat a lamha dia n-gaoibh, ⁊ ro lensat a n-gai don charraicc bói a c-comhfochraibh doibh, ⁊ méraitt slechta a n-urlann innte go brath.

 86

Do-ronsat aithrighe, ⁊ ro raidhsett fri Berach: “Na gad nem forainn, ⁊ h' og-réir duit, a cleirigh”. Ros-anaic Berach annsin iad.  p.42 Ocus ro raidh fríu: “Coraighidh an cenn frisin meidhe”; ⁊ do-ronsat amlaidh. Ocus ro gabh Berach simhin luachra asin port-linn luachra ro bói a c-comhfoccus; ⁊ do-roine ernaigthe ind, ⁊ ro coraigh im bragaitt in mairbh, ⁊ at-racht focéttoir; conidh desin atad sibhne Beraich go brath. Ocus for-faccaibh Berach mór-rath forra; for-faccaibh dano dona diberccaibh gan a siol do dhol tar naenbhar go brath, ⁊ for-faccaibh fer umhaloitte uadhaibh i c-Cluain Coirpti; ⁊  86b gach tan no biadh, gú na biadh acht aoin-fer a n-deghaid a ceile dibh. Ocus isedh on comaillter fós, ⁊ comhaillfider go brath. Ocus do-luidh fer umhaloitte la Berach, ⁊ ro deilighset amhlaidh-sin.

 xxx
 87

Araile aimser ro cinn Colman Caol Cluana h-Ingrech dol do Roimh; dalta dano do Berach eiside. Ocus is e Berach ro ordaigh e i c-Cluain Ingrech. Taraill aga oide ⁊ aga maigistir .i. ag Berach. Fuabrais Berach a fhosttadh, ⁊ ní ro fett. Imthigis Colmán Caol, ⁊ do-luidh Berach leis sealat 'san slighidh. Comraicit no do-rala doib ⁊ do Chiarán Maol i cind na faitce. Ocus fuabraid ⁊ Cíaran Maol Colmán Cáol d' fosttadh doridhisi. Ocus ro raid Colmán cáol, na h-anfadh no co f-faicedh dia suilibh in Roimh. Sénais Berach an t-áer, ⁊ do-bert airrde na croiche dar roscc Cholmáin Caoil, ⁊ at-conncatar a t-tríur, Berach, ⁊ Colman Cáol, ⁊ Cíaran Máol, inní Roimh, ⁊ ro molsatar an Coimde annsin, ⁊ do-ronsatar cros ⁊ annoid annsin do Bherach, ⁊ do Chiaran Máol, ⁊ do Colman Cáol. Ocus do-ronadh cros ele do Pol ⁊ do Pettar; ⁊ as ionann do neoch ionnsaigidh na c-cros sin ⁊ do imeochadh a coimhmeit do shligidh na Romha. Ocus ro fosd Colman Caol annsin.

 88

Acht ata ní chena; no go n-airemhter gainemh mara, ⁊ rettlanna nimhe, ⁊ an fér ⁊ na h-uile luibhe fhásus tre talmain, ⁊ an drucht fásus no anus forsan fér ⁊ forna luibibh, ni h-airemhthar uile ferta naomh Beraigh. Fear firen tra an fer-sa.  87a Aon-gloine aicnid, amail uasal-athair. Fir-ailithir .i. o cridhi ⁊ o anmuin, amail Abram; cennais, dilgadach, amail Maoisi. Salmcetlaidh molbtach, amail Dauid. Escca 6 egna ⁊ eolais, amail Sholmain. Leastar toccaidhe fri fuaccra firinne, amail Pol n-apstal. Fer lán do rath ⁊ do deolaigecht an Spirait Naeim, amail Eoin macan. Lubh-gort cain co clandaibh súalach, gescca finemhna co tortaighe. Tene thaidlech go n-gris ghoirtighe ⁊ tesaigte na mac m-bethad im andadh ⁊ im ellscoth deirce. Leo tria nert ⁊ cumhachta; colum ar cennsa ⁊ diuite, nathair ar treabhaire ⁊ tuaicle fri maith; cennais, umhal, áilgen, inísiol, fri macaibh bethad; fordorca eiccennais fri maccu báis; mogh sáethair ⁊ foghnama do Criost. Ri ar ordan ⁊ cumhachta fri cuimreach ⁊ fuaslaccadh, fri saoradh ⁊ daeradh, fri marbadh ⁊ beouccadh.

 p.43
 89

Iarsna mor-miorbuilibh si tra, iar todusccadh marb, iar n-íoc clam ⁊ dall ⁊ bacach, ⁊ gach tedma arcena, ⁊ iar n-oirdnedh espoc ⁊ saccart ⁊ deochan, ⁊ áesa gacha graidh isin ecclais arcena, iar forcetal sochaidhe ⁊ iarna m-baistedh, iar fothuccadh cell ⁊ mainistrech, íar t-traethadh ealadhan iodhal, ⁊ druidechta, ro comfoiccsigh laithe a etsechta antí naemh Beraigh, ⁊ a techta dochum nimhe; ⁊ ro artraigh aingeal dó ria n-dol dochum nime, ⁊ ra raidh ris, co raibhe mór deithite in Choimdhe ime, ⁊ imo mhancaibh, ⁊ imo cathraigh; ⁊ ro raidh cidh cia conaitcedh aitche fíren foirbhte aire, co tibertai dó, ⁊ ro foillsigh do laithe a thechta dochum nimhe.

 90

Ro thocaith immorro Berach a bhethaid i n-aoinibh ⁊ i n-urnaighte ⁊ i n-almsanaib, h-i fiadhnaisi an Coimdedh. Ar-roet immorro Berach comain ⁊ sacarfaic o Thalmach ⁊ ro athain a foirb ⁊ cennacht a cathrach ⁊ a mhac n-eccailsi dó. Ro fáid a spirat dochum nime, ⁊ ro h-adnacht a chorp annsa tigh dorcha co n-onóir móir, ⁊ co n-airmittin, co fertaibh ⁊ co miorbuilibh abhus. Bidh mo go mór a n-dail brátha an tan thaitnifes amail grein i n-nimh i n-áontaidh apstol ⁊ deisciopal Iosa, i n-aontaidh daonnachta ⁊ diadachta meic Dé, i n-aentaidh na naemh-Trinoide uaisle, Athair, Mac, ⁊ Spirat Naemh. Ailim trocaire meic De uile-cumachtaigh tre impidhe naemh Beraigh dá f-fuil líth ⁊ foraithmet i n-eccailsibh úaisle imdha isin laithe-si, co risam, co ro airiltnighem, ⁊ co ro aitreabam in riced, in secula seculorum. Amen. Finis.

7

Betha Brenainn Clúana Ferta

 p.44 224a
 i

‘BEATUS UIR QUI TIMET DOMINUM; IN MANDATIS EIUS UOLET NIMIS’ (Ps 111.1).

 1

Is fechtnach firenta, ⁊ is find-beathach foirbhthe, an fer forsmbí eccla ⁊ imuamhan an Coimdhedh cumhachtaigh, ⁊ occobhrus go dermair timna ⁊ foircetal Dé do chomalladh, amhail luaidtir h-i canoin pettarlaici ⁊ nua-fhiadhnaisi. Sochaidhe tra do uasal-athrachaibh, ⁊ do fhadhibh ⁊ do apstalaibh an Coimdedh na n-dula frissi n-debrath i fetarlaic ⁊ i n-núa-fhiadhnaise ind aitescc sa, a m-beith fechtnach, firían, foirfi ar accobhar ⁊ ar ailccius na tiomna ⁊ ind foircetail diadha do chomhallnadh, ⁊ run eccla in Coimdedh co foirfi ina c-cridibh, ⁊ ina menmannaibh, cin scrutain aile acht madh sin nama.

 2

Oen iaramh din lucht sain inna h-ua b-finn-bfegtach b-fechtnach sin i n-nua-fiadhnaise, inti dia t-tá lith ⁊ foraithmet i n-decmaing 'na ree-si .i. a seised dec do mi Iuin .i. Brenainn mac Findloga. Cend creidme ⁊ crabaidh urmóir in domain inti noemh Brenainn amail Abram n-irisech; salm-cetlaidh primh-fathachdai amail Dauid mac Iase; eccnaidh dersccaighthi amhail Solamh mac Dauid; rechtaidh cedach amhail Moysi mac Amra; tindtadach tidhlaictech amhail Cirine; indtlechtach amhra amhall Augustin; mór-leignidh primh-coitchenn amhail Origon; og é amhail Eoin bruinne-dalta an Coimdedh; súisccélaidhe é amhail Mathae; forcettlaidh é amhail Pol; primh-apstal cendais dilgadhach é amail Pettor; ditrebach é amhail Eoin m-baubtaist;  224b tractaire e amhail Grigoir Roma; tectaire trebhar amra mara ⁊ tire h-e amhail Nóe isind airc, uair amail ro thoccaib Noe inn airc, uas tondghar na dílenn i n-airde, is amhlaidh sin toiccebus Brenainn mac Findlogha a manaigh ⁊ a muinnter i n-airde os tene brátha, co na ria céo, no crithir, na dé iatt tre cumachtaibh ⁊ cáen-crabudh Brenainn meic Findlogha.

 3

I n-aimsir Oengusa meic Nat Fráich, righ Muman, is ann ro genair inti naemh Brenainn. Do Chiarraighe Luachra dó .i. do Alltraighibh Caille do shundradh, don fior shoer shoicenelach craibhdech irisech, do athair ind fir-sin .i. Findlogh. Is amlaidh do batar an lanamhain sin h-i smacht ⁊ h-i coblighe dligtigh do riaghail espoicc Eirc. At-connairc dano mathair Brenainn aislingthi riasiu ro genair Brenainn  p.45 .i. lan a h-ochta d' ór glan do beith aici, ⁊ a ciche do taitnemh amhail t-snechta. Iar n-indisin na h-aislingthi-sin do espucc Eirc at-rubairt co n-geinfedh gein amhra uaithe, búd lán do rath an Spiortu Noeimh .i. Brenainn.

 ii
 4

Araile fer mor-saidbir occa m-boi a aitreabh co fatta o thigh Findlogha .i. Airdi mac Fidhaigh. Tainic priom-faidh na h-Erenn co tech ind Airdhi-sin meic Fidaig .i. Becc mac De eissidhe. Iar sin ro imchomhairc Airdhi: “Cidni as nesa duinn anosa”? At-rubhairt Becc mac De fris: “Geinfidh do rí díles diongmála fein anocht etratt ⁊ bochna; ⁊ bidh sochaide do rioghaibh ⁊ do ruirechaibh aidhéorus de,  225a ⁊ berus leis dochum nimhe”.

 5

Isin oidhche-sin geine Brenainn, ruccattar tricha ferbu .i. bo tricha láegh do Airdhi mac Fidhaig; ⁊ boi occ iarraidh an tighe ina ruccadh in naoidhe becc; ⁊ fuair tech Findlogha, ⁊ in naidhiu ann, ⁊ ro shlecht co duthrachtach 'na fiadnaisi, ⁊ ro edhbair an trichait loiligh cona triochait laegh dó. Ocus ba h-í sin ced-almsa Brenainn. Iar sin tra ro gabh an bruccaidh an mac ina laimh, ⁊ at-bert: “Bidh dalta damh-sa so”, ar sé, “tria bithe”.

 6

8 In oidche immorro geine Brenainn at-connairc espocc Eirc Alltraige Caille fo óen-lasair dermair, amhail na h-acas riamh roimhe; ⁊ timthirect na n-aingel i n-éttaighibh glé-ghelaibh immon tir imma c-cuairt. Iar sin ro eirigh co moch 'arnamarach espocc Eirc, ⁊ tainic co tech Findlogha, ⁊ ro gabh in maccamh ina ucht; co n-debert fris: “A dhuine Dé, ⁊ a dhuine foighenus do Dia, gabh meisi cuccat amhail manach n-diles; ⁊ cidh sochaidhe as forbailidh rétt gheinemhain, is forbhfailtighe mo chroidhe-si ⁊ m' anam”, ol espocc Eirc h-e.

 7

Ocus Mo Bí a chéd-ainm ar tús ó thuistigibh. Is annsin ro fherustair braen find fair .i. dona nemhdaibh, co ro líon an fheorann é. Conidh de sin ba Braen-find .i. Brenainn a ainm o sin amach. Find immorro do radh fris, ar ba find ó churp ⁊ ó anam uile é.

 8

Iar sin ro lingestair tri muilt as in tioprait in ro baistedh, conidh iatt-sin feich baistedha Brenainn.

 iii
 9

Iar sin ron uccsat a muinnter leo hé, co m-bói  225b bliadain occa aga altrom. A c-cinn bliadhna iar sin rucc epscop Eirc h-e for ammus a muimi féin .i. co h-Ite; ⁊ boi bliadhain occ Ite. Tucc an chaillech gradh dermair dó, uair at-chídh timtirecht na n-aingel uasa, ⁊ rath an  p.46 Spiorta Naoimh fair co follus. Ocus no bidh Brenainn oc sír-gáire frisin chailligh cech uair at-chíd h-í.

 iv
 10

Araile la immorro ro fiarfacht Íta dó: “Cidh do-gní failte duit a náidhe noebhdhai”? or si. At-bert-somh iar sin: “Tusa”, or se, “at-chim occ labhra frim coidhche, ⁊ ogha imdha díairmhe aile amhail tusa, ⁊ iatt ocum altrom as cech laimh di araile”. Anggil immorro i n-delbaibh na n-ogh battar annsin.

 v
 11

Iar sin ro legh Brenainn occ espucc Eirc a c-cionn a chuicc m-bliadne; ⁊ ba fada le h-Itae a beith ina feccmais. 'Ar sin immorro ro legh a salma; ⁊ ni raibhe loim no blechtach oc espucc Eirc an tan-sin, uair ní ghabadh almsana o nech acht o bheccan do dháoinibh riaghalta. Tarla do Brenainn laithe n-áen a beith occ iarraidh lomma for a oide. “Is tualaing Dia sin”, ol espocc Eirc. Iar sin no ticcedh agh allaidh gach lái do t-Sleibh Luachra cona laegh lé, co m-blighthea do-samh h-í; ⁊ no theiccedh a h-oenar gusin sleibh cetna iarttain.

 vi
 12

Is annsin bai Bríg ingen Findlogha ina fharradh, deirbhsiur dó, ⁊ ba dermair med a gradha fuirre, ar ba follus dó timthirecht na n-aingeal uaisti. Ocus ro fegh gnuis a h-oide ⁊ at-connairc amail ruithin gréine samhrata é. 8 Marta, 1629.

 vii
 13

Araile la do espucc Eirc ag dol do procept  226a breithre Dé. Luidhis Brenainn lais isin carput. Is annsin roptar slana a dheich m-bliadhna do Bhrenainn. Faccabar a aenar Brenaind isin carput iar n-dol don cleirech don procept. Suidhis Brenainn isin carpat, ⁊ h-é occ gabhail na salm a oenar. 'Ar sin tra ticc inghen occ do chenel ríoghdha gusin c-carpat. Sillis fair-siumh, ⁊ fegaidh a ghnuis ro-álainn. Fobrais leim cuicce isin carpat fo chettoir, ⁊ a cluiche do denamh fris. Is annsin atbert-somh: “Imtigh dot tigh”, ar se, “⁊ cidh rot-tucc ille”? Ocus gabaidh ialla an charpait ina laimh, ⁊ gabhaiss for a sraigledh, co raibhe occ caoi co riacht co h-airm i r-raibhe a h-athair ⁊ a mathair .i. an ri ⁊ an rioghan.

 14

Impaidhis iar sin espocc Eirc, ⁊ gabaidh for inchrechad a dhalta co mór, ⁊ for a cairiucchad go ger im bualadh na h-oighe neimh-eillnighthe. “Do-gen-sa aitricche isin n-gniomh-sin”, ar Brenainn, “⁊ abair-si frim h-í”. “Tair isin úamaidh so co mattain”, ol espocc Eirc, “⁊ bí att oenar innte ceín co tora sa cuccat amarach”. Iar sin suidhis Brenaind isin uamaidh, ⁊ bói oc gabhail a psalm ⁊ a iommann molta don Choimdhe innte. Airisis tra espocc Eirc h-i f-farradh na h-uamadh ag eistect fri Brenainn gan fios do Bhrenainn.

 15

Ro closs tra foghar gotha Brenainn ag gabhail a psalm mile  p.47 ceimend for cech leth. 'Ar sin immorro at-connairc an cleirech, espoc Eirc, buidhne aingel suas co nemh ⁊ anuas co talmain ar in uamaidh co matain. On lo-sin amach ni ro fhett  226b nech gnuis Brenainn d' faicsin riamh ar métt a ratha díadha, acht Fionan cam a aenor, ar ba lan do rath an Spiortu Naoimh eissidein. Ocus assedh fo-dera a fhaicsin-siumh seoch cach.

 viii
 16

Araile la battar occ imtecht forsan sliccidh .i. Brenainn ⁊ easpocc Eirc. Teccaimh oen-occlach ina cuidechta forsan sliccidh. Teccmaid immorro na naimhdi batar occa-sidhe doibh .i. morfeisiur laech. Gabhais eccla co mor rempu h-e, ⁊ at-bert: “Mairbfitt sutt meisi anosa”, ar se. “Eircc for sccath an choirthe cloiche útt”, ol Brenaind, “⁊ sin tú for a sccath”. Do-gní-siumh amhlaidh sin, ⁊ toccbaidh Brenainn a laimh fri Día d' ernaighthe co ro saertha an t-occlach.

 17

Iar sin teccait na naimhde gusin coirthe, ⁊ benaitt an coirte ina tháebh, ⁊ faccbaitt in cloich iarna dichendadh, ⁊ beiritt an cionn leo a riocht cinn a namat; ⁊ maraidh fós an cloch-si isin lucc cetna. Conidh amlaid sin do-rinne Brenainn duine don chloich, ⁊ cloch don duine. “Dénaidh aitricche”, ol espocc Eirc friu, “uair cend na cloiche fil accuibh, ⁊ do imthigh bhar namha féin imlan uaibh”. Do-gniat iar sin aitricche n-dermair fo ríaghail espoicc Eirc ó sin amach.

 18

Iar f-foglaim immorro na canoine fettarlaice ⁊ nua-fhiadhnaisi do Bhrenainn, dob ail leis riaghail naomh Erenn do sccriobadh ⁊ d' foglaim. Cettaighis tra espocc Eirc do-somh dol d' foghlaim na riaghla sin, ar ro-fhittir gurab ó Dhia ro boi an chomhairle-sin do-somh.  227a Ocus at-bert espocc Eirc fris: “Tair arís cuccam-sa, ⁊ na riaghla-sin lat, co n-gabha tu gradha uaim-si”.

 19

Iar n-dola do-somh do accallaimh a muimmi .i. Itea, issedh at-bert-si an céttna friss .i. riaghail noemh Erenn d' foghlaim. Ocus at-bert fris: “Na dena foghlaim ag mnaibh na acc oghaibh; ⁊ na derntar h-écnach fríu. Imtigh si”, ol si, “⁊ teiccemaidh laech suaitnidh soicenelach duit for an slicchid”. Ecmaing dano ba h-e Mac Lenin in laech-sin.

 ix
 20

Iar n-imtecht immorro do Bhrénainn teccmaidh Mac Lenin dó. “Déni atricche”, or Brenainn fris, “uair ata Dia agat togairm, ⁊ bid mac diles dó o so amach tú”. Impoidhis iaram Colman mac Lenin dochum an Choimdhedh iar sin; ⁊ cumdaigther ecclas lais iaramh fo chéttóir.

 21

Iar sin ro-siacht Brenainn crioch Connacht fo clú araile fhir craibhdigh boi innte .i. Iarlaithe mac Loga, meic Treoin, meic Féicc  p.48 meic Mochta; ⁊ ro foghlainn ina h-uile riaghlu aicce. Is annsin at-bert Brenainn fri h-Iarlaithe: “Ni h-annso bhias t' eserge itter”, or se. Is ann at-bert Iarlaithe: “A mheic naemtha, cidh ara b-foilge foirn rath in Spiortu Náeimh fil innut co follus, ⁊ cumachta díairmidhe De, ⁊ in Choimdhedh, ica cleith it menmain neimh-eillnighthe. Tu-ssa tra tainic d' foglaim cucan-sa, ⁊ meisi bhías occat-sa o sunn amach”, ar Iarlaithe. “Geibh dano meisi it mhanchuine tre bithe”, or Iarlaithe; “acht chena abair frim, cait ina m-bia m' eseirghe”.

 22

At-bert Brenainn friss: “Dentor carpott núa lat”, or sé, “uair is senoir tú;  227b ⁊ eirigh inn for an slicchid, ⁊ cibe ionad a meabhaidh da fertais an charpaitt, as ann bhías h' esérghe, ⁊ sochaide ele immaille frit”. Iar sin tra téid an senóir isin c-carpatt; ⁊ ní fada do-chuaidh, an tan ro mheabhaighset feirtsi in charpaitt edh natgairitt etturra; occus is e is ainm don ionad-sin, Tuam da Ghualann.

 x
 23

Iar f-faccbháil Iarlaithe annsin, gabhais Brenainn roimhe fo Magh n-Ái. Teccmaidh immorro aingiol dó forsan sliccidh, ⁊ isedh at-bert friss: “Scriobh”, ar se, “briathra in chrabaidh uaim-si”. Scriobais Brenainn a gion an aingil ina h-uile ríacchla na noemh-eccalsa, ⁊ maraid fós na riaghla-sin h-uile.

 24

In tan tra battar oc imtecht Maighe Ái, at-conncatar in fúatt, ⁊ duine marbh ind; ⁊ a charaitt occa cháoinedh. “Tairisnighidh isin Coimde”, ol Brenainn, “⁊ bidh beo an duine fil accaib”. Iar n-denamh immorro ernaighthi do-somh, eirgis an t-occlach, ⁊ beraitt a muinnter, leo h-é co f-fóilti n-dermáir. Iar sin tra gabaitt cách occ fégadh Brénainn co mór, ⁊ beraitt leo h-e co dú i m-bói ri an moighe-sin; ⁊ tairccis an ri ferann dó in bhail i n-badh ail lais; ⁊ nír gabh Brenainn sin uadha, úair nirb áil leis beith isin maighin-sin.

 xi
 25

Iar sccribenn tra riaghla na náemh cona m-besaibh, ⁊ cona c-crabhadh do Brenainn, impois co h-espocc Eirc doridhisi, ⁊ gabhais gradha uadha.

 26

Is annsin ro chuala-somh isin t-soisccel: ‘Qui relinquit patrem et matrem aut sororem, centuplum in presenti accipiet, et uitam eternam possidebit’ (Matt. 19:29).

 xii
 27

 228a Is iar sin tra ro fhás gradh dermair don Choimdhi ina chridhe-siumh, ⁊ ba h-ail lais a thír ⁊ a thalamh, ⁊ a thuistidhe ⁊ a athardha d' fagbáil. Ro thothlaigh go duthrachtach for in c-Coimdhe co t-tardadh talamh n-deirrit n-edarsccarta ó dhaoinibh dó.

 28

Ocus is ann tarla do Bhrenainn a bheith in uair-sin isind ionadh  p.49 darb ainm Leim na Subhaltaighe, ⁊ tainic nech naemhta darbh ainm Barrintus, Vide an sit Bairrfionn mac mic Muiredhaigh, mic Eachach, mic Conuill Gulban, mic Neill N, mac meic Neill rígh, dá ionnsaighed. Ocus 'ar b-fiarfaiccedh moráin sccel do Brenainn don neoch-sin, do leicc dochum lair é maille le tuirsi ⁊ le déraibh. Do toccaibh Brenainn do lar h-é, ⁊ adubairt fris acc tabhairt póicci dó: “Dob oirchisi duit-si subhaltaighe do denamh ina tursi. Ocus ar son páisi Dé frit, innis duinn ní do briathraibh Dé; ⁊ sás ar n-anmanna”.

 29

Ocus 'ar radh na c-comráitedh-sin doibh, do t-ionnsgain an t-occlach sccela oiléin d' áirithe do innisin do. Ocus assedh adubairt. “Do bi mac accam-sa dárb ainm M'ernócc, ⁊ do theich uaim, ionnus narb ail leis beith i n-aen-ionad frim. Ocus fúair oilén a b-foccus do shlíabh airithe díar bho comhainm Sliabh na Cloiche. Ocus aimser fada ina diaigh sin, ind uair do foillsiccedh dam-sa go m-biadh móran do mhancaibh aicce, ⁊ co foillseochtaoi miorbaile iomdha trid, do-chuadhusa ar cuairt cuicce, ⁊ mar do badhus uidhe trí la dom sliccidh 'na ghar, tainicc cona braithribh im choinne, uair do fhoillsigh Día dó mo rochtain cuicce”.

 30

“Ocus 'ar n-dol dochum an oilein duinn, tangattar na braithre chuccainn as a selladhaibh amach, amail saithe bech; ⁊ ger sccáilte  228b ind aittrebh-sin, do ba nemh-sccaoilte a c-conuersaid, ⁊ a c-coccús, ⁊ a n-gradh. Ocus ni raibhe do bhethaid aca acht ubhla, ⁊ cna, ⁊ fremha cecha cenéoil luibhe da b-faghdais. Ocus no theiccdis na braitre dochum a selladh féin ó chompleitt go gairm an choiligh”.

 31

“Ocus do badhusa ⁊ mo mhac ar fad an oilein, ⁊ tar eis cuartaighthe an oiléin dúinn, rucc leis me dochum na tragha mar a raibhe an long; ⁊ adubairt riom: “A athair ionmhain, eirigh isin luing”, ar se, “co n-deachamm d' fechain an oilein da n-goirter Talamh na Naomh, neoch atá Dia do ghealladh dona dáoinibh tiucfus inar n-diaigh”. Ocus 'ar n-dol isin luing duinn tarla céo duinn, ionnus gurab ar eiccin do-chonncamar corr thosaigh ar luinge”.

 32

Ocus 'ar m-beith duinn mar sin re h-edh uaire don ló do chaithemh, tarla solus ro-mór chugainn, ⁊ at-conncamar an t-oilen ro-breghdha ro-thaithnemach, ⁊ sé lán d' ubhlaibh cumhra, ⁊ do blath; ⁊ ní raibhe en luibh na crand aca gan a lan do thoradh air. Ocus do-chuiremar an long fo tír isin oilén iar sin. Ocus do bamur re h-edh cuicc lá n-décc occa imtecht; ⁊ nír fétsam an crioch d' fáccbáil. Ocus is íad do ba clocha dó .i. lecca loghmara. Ocus a c-cionn an choiccidh lai décc fuaramar sruth tre lar an oilein; ⁊ ní raibhe a fhios aguinn créd do-dhénmais fa dhul tar an sruth. Ocus do anamar le comairle n-Dé”.

 33

“Ocus mar do bhamar ag teacht 'ar sin, do-chonncamar cuccainn fer dealraighthech dess, ⁊ do-chuir failtedha romhainn inar  p.50 n-anmannaib dilsiph fein, ⁊ adubairt: “Do fhoillsigh  229a Dia an talam-sa daoibh-si, a bhraithre gradacha. Ocus is é so leth an oiléín; ⁊ ni ced daoibh-si dul thairis so, ⁊ fillidh 'san ait as a t-tangabair”. Ocus mar adubairt seision sin, do fhiarfaighemair-ne dhe ca h-ionad as a t-tainic, no ca h-ainm é fein.”

 34

“As-bert an t-occlach: “Crét do-beir dom fhiarfaighidh-si sibh, uair do ba córa daibh in t-oilen-sa ⁊ a sccela d' iarraidh, ina mo sccela-sa; uair do-chí sibh anossa é gan teirce toraidh na blátha; ⁊ is mar sin o tús domain ata sé. Ocus ni reccann no ní riccenn sibha leass biadh no deoch do chaithemh, uair ata sibh bliadain isin talamh-so, ⁊ nir chaitheabhair biadh nó deoch risan c-comfad-sin; ⁊ fós ní rangabhair a les súan no codladh, ⁊ ní fhacabhair aghaid no dorcattus ele risan aimsir-sin. Massedh méraidh an lá gan dorchadus annso tre bithe, gan chrích, gan foircenn, uair isé ar t-Tigernai-ne Iosa Criost is solas ⁊ is delradh dó. Ocus muna bhristis na dáoine aithnedha a t-Ticcerna, do mhairfittis isin aoibhnes so co suthain siorraidhe””.

 35

“Ocus mar do-chualamair-ne sin, do-rinnemar toirrsi mór, ⁊ aithricche diochrae. Ocus iar sccur duinn d' ar t-toirsi, do thionnsccnamur filledh docum ar luinge. Ocus tainic in nech naemhta sin linn go h-or na tragha, ⁊ 'ar n-dol dúin-ne inar luing, do-ruccad-somh as ar b-fiadhnaisi, co nach fettamur ca h-ionadh inar gabh sé úainn”.

 36

“Ocus iar n-dol uainn amhlaidh sin, tangamair-ne tresan ceo cédna sin ro raidhemar romhainn. Ocus ni dhernamur foss nó comhnuidhe, nó go rangamar go h-or na h-innsi as ar triallamar róimhe sin. Ocus mar do-chonncattar na braithre sinn, do gabh luathghaire ⁊ gairdeachus doimhesta iatt remhainn tre nar t-toidhecht chucu;  229b do gabhattar occ fiarfaighe sccel dínn re fedh ar n-atheccmais-si, ⁊ issedh adeirdis: “A aithrecha noemh, créd far treiccebhair bar c-cáoirigh? ⁊ síad gan buachaill aca, acht íatt ar seachran isin oilen-sa. Ocus as meinic do-cuaidh ar n-abbadh-ne ar cuairt mís, no coictigisi, no seachtmuine, no nías lugha ina sin””.

 37

“Ocus do thionnsccnaidh sé beith ag comhfhurtacht na m-brathar. Ocus adubart-sa riu iar sin”, ol Barinntus, “Na brethnaighidh-si ní acht ni maith gan conntabairt, óir as maith bhar c-conuersaid, ⁊ is a n-dorus parrtais ata bhar n-aittreabh; ⁊ as foccus daoibh an t-oilen da n-goirter Talamh aithgellta na Naemh. Ocus is ann nach bionn aghaid go brath, ⁊ nach criochnaigher lá. Ocus téid M' Ernócc .i. an t-ap, co minic innte; ⁊ atát aingil Dé occ iomcoimhett na h-innsi-sin. Inné nachar athain sibh-si ar degh-bholadh ar n-édaigh gurab h-i parrtus do bhamur”? Adubrattar na braithre: “A athair ionmain”, or siatt, “do aithnigemar gurap h-i parrtus De do bí sibh, ar feabus boltanaighthe  p.51 bhar n-ettaighedh; uair is meinic roimhe so do-chúaid ar n-ab féin and, ⁊ gomadh sasadh duinne co cenn da fichet lá boltanugadh a edaigh”. “Ocus a Bhrenainn”, ol Barinntus “do anusa co cenn coictighisi isin maighin-sin a b-fochair mo mheic gan biadh, gan digh; ⁊ a c-cionn da fichet lá do impáides dochum mo braitrech ⁊ mo shella fein arísi”.

 38

Iarna cluinsin do Brenainn cona bhraithribh, do cromattar a ceinn dochum talman, ⁊ do mholattar Dia go mór, ⁊ adubhrattar: “Benedictus Deus in donis suis 230a .i. as bennaighthi Dia ina thiodhlaictibh fein, ⁊ as naemhta ina oibrightibh uile e; óir do foillsigh an lán miorbuiledh-sin dia muinntir, ⁊ dono do sás sin-ne fein aniu do shásadh corporda. Ocus iarradh na c-comhraitedh-sin doibh dibhlinaibh, do raidh Brenainn fria a muinntir toidhecht lais dochum shasaidh comhspiratalta fris sin, ⁊ docum na h-athnuadhaighe. 'Ar n-dol na h-oidhce tarsa, ⁊ iar n-gabhail bennachtan Brenainn do Bharrinntus, do fhill roimhe da ionad comnuidhe fodéin.

 39

Ocus iar n-imtecht do, do thionoil Brenainn ceithre braithre decc  9 as a choimhtionol féin chuicce, ⁊ do-cuaidh i n-ionadh foiatta leo; ⁊ is orra sin do bí neach occ toccaidhe ro-sholus i n-degh-oibrightibh, ⁊ h-é occ moladh De o tús a aoisi go a deiredh. Ocus gibe lénab áilfios a ghniomhartadh do beith aicce, lecchad a mac-gniomarthai; ⁊ asse an neach-sin adubramar .i. Macutes. Do labhair Brénainn frisna braithribh, ⁊ issedh adubhairt: “A comhcathardhai gradhacha”, ol sé “atusa occ iarraidh comairle ⁊ comhfurtachta oruibh; úair ata mo croidhe ⁊ mo smuaintighthe 'arna c-comhsadhadh i n-oen-toil amáin, mas h-i toil Dé i .i. an talamh do labhair Bairrinntus rinn dol da iarraidh .i. an talamh do gheall Día dona daoinibh thiucfus inar n-diaigh. Ocus cret h-í an comhairle do-bhértaoi-si damh-sa uime sin”?

 40

'Ar n-aithne toile Brenainn dona braitribh, adubratar o aen-ghuth uile: “A athair ionmain”, ar siatt, “an comhairle as toil let-sa, is h-í as toil ⁊ as comhairle  230b duin-ne. Ocus inné nachar threiccemair-ne ar n-aithre dilsi fort-sa? ⁊ inné fós nar treiccemar ar n-oighrecht fort fadhéin? Ocus nachar thairbhir sinn ar c-cuirp it lamhaibh? Ocus as arna h-adhbaraibh-sin atámaid ullamh dochum báis no bethad d' fagáil immaille friot-sa. Acht oen-ní amhain chena. Iárrmaitt toil ind Athar noemhtha d' fogbhail ⁊ do coimhlionadh duinn”. Do criochnaigh immorro Brenainn cona muinntir annsin trosccadh da fhicet lá cona n-oidhcibh do dhenamh frisin c-Coimdedh fa shoirbheachadh doibh, ⁊ fa eolas gacha conaire no cingfitis do chur go crích doibh.

 41

Codlais Brenainn iar sin; ⁊ at-chuala guth ind aingil do nimh,  p.52 ⁊ issedh at-bert: “Eirigh, a Brenainn”, or se, “⁊ inní ro athchunghis do-ghebhair ó Día e .i. Tir Tairngire do thadhall fodheoigh”.

 xiii
 42

Éirgis Brenainn iar sin, ⁊ ba maith lais a mhenma don aithescc-sin ro raidh an t-aingel. Ocus téitt i n-ionad fo leith a oenar, ⁊ feghaidh an t-aiccen uadha for cech leith. Ocus at-connairc inis álainn adhamhra for in occían co timtirecht aingel impi. Iar sin anais Brenainn isin ionadh-sin athaid fada .i. isin inis at-connairc, ⁊ codlais becc innte doridhisi. Ticc aingel Dé dia accallaimh afrithisi; ⁊ at-bert fris: “Bett-sa”, or se, “o sunn amach maráen frit-sa tre bithe sír; ⁊ múinfett deitt uair eiccin in inis n-álainn at-connarcais, ⁊ as mian let d' foghbháil”. Cíis iaramh Brenainn go dermháir ar fhóilte fri  231a h-aithescc an aingil; ⁊ do-gni altuccadh buidhe fri Día.

 xiv
 43

Éirghis Brenainn cona muinntir iar sin, ⁊ faccbaitt bennacht ag prepoist na mainistreach adubhramar romhainn .i. neoch do báoi i n-ionad Brenainn ag na braitribh da éis. Ocus do-chuaidh Brenainn iar sin isin rann siar, ⁊ ceithre braithre dec maille fris, co riacht oilén ind athar naemhta diar bo h-ainm Enda Airne; ⁊ do-roine comnuidhe tri lá ⁊ teora n-oidhce isin oilen h-isein. Ocus do fhágbhattar bennacht occ Enda noebh.

 xv
 44

Ocus annsin do-cuaidh Brenainn cona muinntir 'san cuid dob foide úadh d' ferann a athar. Ocus nir bho h-ail lais a athair no a mháthair do thaobhadh, ná a dhul a c-comfhoccus doibh, acht do-chúaid ar mullach aird-sleibhe do báoi a b-fogus don fairrcce, mar a raibe an long do bháoi oca. Ocus ise fa h-ainm don ionad-sin o sin amach, Suidhe Brenainn. Adubhrattar gur mithig doibh an t-oilen sin d' faccbáil; ⁊ do-chúattar d' ionnsaighe a luinge dá daingniuccadh le h-iarann ⁊ le seichedhaibh damh; ⁊ do-chuirettar daethain da long aile da gach cinél ullmaighthi archena i l-luing Brenainn in uair-sin. Do chuimlettar da c-cenglaibh amuigh ⁊ astigh mirr ⁊ bidomain, pic ⁊ róisin.

 45

Ocus an uair dob ullamh í, adubhairt Brenainn fria muinntir dul innte i n-ainm in Athar an Mheic ⁊ an Spiorait Naeimh. Do an fein inna oenar ar in traigh da n-éisi, ⁊ do bhennaigh an port da gach taobh de. Ocus ina dhiaigh sin do-chonnairc Brenainn triar manach da muinntir fein chuicce; ⁊ do-leiccettar a n-gluine  231b fri lar ina fiadhnaisi, ⁊ asedh adubratar: “A athair noemhta”, or íett, “leicc sin-ne lat mar a t-teighe féin ar gradh Dé, no rachmáitt-ne do ghorta bíd ⁊ dighe; úair tuccsamar moid im beith occ dénamh ar n-oilithre it fochair si ar fedh ar n-aimsire”.

 46

An uair do-connairc an t-athair .i. Brénainn, an airc do bói orra-san,  p.53 adubairt ríu: “Teighidh 'san luing, ó ata a fhios occum-sa cionnus tainic sibh. Ata oibrighthi maithe ag in fhior-so díbh, ⁊ do ullmaigh Dia ionad maith dó; ⁊ do ullmaigh dono méduccad peine daoibh-si”. Do-chuaidh immorro Brenainn dochum a luinge iarsna comraitibh sin; ⁊ do-cuattar a mhuinnter isin da luing aile battar aca. Is amlaidh immorro battar na longa-sin Bhrenainn, ⁊ tri sretha do ramaibh for gach luing dibh-sein, ⁊ a seolta do croicnibh bethadach n-allta ⁊ ríatta; ⁊ do battar fiche fer i n-gach luing aca.

 47

Is annsin immorro tainic crosan go Brenainn, ⁊ slechtais ina fhiadhnaisi, ⁊ isedh ro raidh ris: “A Brenainn”, or se, “gabh meisi cuccat ar Dhia, ⁊ airchis dom troicche co n-diccsiur lat”. Beiris Brenainn lais é ar Dhia; ⁊ téitt sescca fer lais ina longaibh, amhail as-beratt na sccribhenna:

  1. Sescca fer doibh isin coblach,
    Níbtar saothraigh in domnach;
    A menmanna 'san Duilem dil
    Occ moladh rig an rictigh.

 xvi
 48

Iar sin tra tiaccaitt ar muinchinn mara ⁊ mór-fairrge, ⁊ do thoccbatar a seolta os na longaibh co ros-iomluaidh gaeth iatt  232a go port Áronn doridhisi. Do-riacht Pupa, ⁊ Énda Áronn, ⁊ Ronad do fheghadh an choblaigh. ceilebrais ⁊ et cetera

xvii. SCCEL OILEIN NA LOCHADH SIOSANA COLLÉICC

 49

Ceileabrais Brénainn do náomhaibh Áronn, ⁊ fáccbais bennachtain aca; ⁊ seolaitt rompa do thaisteal an mhara siar gach n-direch, co facatar iaramh oilén ard aoibhin oireghdha úatha. Ocus do sheolsat a longa dá ionnsaicchidh, no go rancattar co h-or an oilein. Ocus at-conncattar an traigh aga lionadh do lochaibh fionn-fadhachaibh fíor-gránna mar cattaibh commora. Fiarfaighitt na braithre Brenainn: “Cidh áilit na lochaidh utt”? ar síatt. “Ar nithi-ne, ⁊ ar sluccadh dob áil léo sutt”, ol Brenainn.

 50

Is iar sin ro foillsiccedh do Bhrenainn uair eitsechta an crossain boi occai isin luing. Conidh annsin ro raidh Brénainn fris: “Eirigh”, ol se, “⁊ caith corp Crist ⁊ a fhuil, ⁊ eircc docum na bethad suthaine, uair at-chluinim-si claiscettal aingel 'gud gairm ar a n-ammus”. Ba maith dano lásin crossan a mhenma do brigh an scceoil-sin; ⁊ isedh at-bert: “A thiccerna”, ar se, “ca maith do-ronasa an trath dom-berar dochum nimhe a phraipi sin”? Ros-freccart Brenainn, ⁊ isedh ro raidh, gur bo cubaidh dó-somh toil Dé do choimhlíonadh.

 51

Iar c-caitemh immorro chuirp Crist ⁊ a fhola dó, lingis a spiorat anma ass, ⁊ berar h-í fo cettóir co f-fóilti n-dermair dochum nimhe, uail  p.54 ittá Iosa Críost co noi n-gradaibh nimhe immaille friss. Fo-certar trá a chorp forsin traigh, co n-duattar na lochaid é, co nar faccaibset acht a cnamha loma ar an traigh. Adnaicitt  232b muinnter Brenainn a chnamhredhaigh iar sin; ⁊ sccriobhtar a ainm a m-martarlaicc, uair ba mairtir amhra eissiumh. As follus indsin coinircle in Coimdedh tresan pecthach tainic fadeoigh dochum na luinge, do thogha dó dochum nimhe for tus.

 xviii
 52

Asa h-aithle-sin tra do thóccbhatar muinnter Bhrenainn na seolta a n-airde, ⁊ dob aimser shamraidh ann an ionbaidh-sin. Ocus fuarattar gaeth go dess degh-tapaidh leo gach n-dírghe, ionnus nach rangattar a les iomramh do dhenamh, acht na seolta do chongmhail a n-áirde. Iar c-caithemh deich la doibh mar sin, do thoirinn an ghaeth a gredhan ⁊ a garbh-ghlór uatha; ⁊ 'ar t-tairccsin a brighe, dob éiccen doibh-siumh iomramh do dhenamh.

 53

Do labhair Brenainn fríu, ⁊ asedh adubairt: “Na bíodh eccla oruibh”, ol se, “uair ata ar n-Día féin 'na threoraighteoir ⁊ 'na furtachtaighteoir aguinn. Ocus tairrngidh bharmha astech; ⁊ na dénaidh obair na saethar; ⁊ treorochaidh Día a long ⁊ a muinnter fein mar as áil leis”. Is ann do-ghnidh Brenainn cona muinntir a suiper gacha h-easpartan. Ocus fuarattar go direch in gháeth; ⁊ Dí raibhe a fhios aca bheos cait gusa rucc an gháeth iatt.

xix. SCCEL OILEIN NA SRIAN

 54

Iar c-caithemh da fhichet la dhoibh fon ionnus-sin, ⁊ 'ar t-tairccsin a lóin, do-chonncattar oilen ard uatha, ⁊ sé clochach gainmhighe. Ocus 'ar n-drud doibh risin oilen, is amhlaidh ro bhaoi, ⁊ bruacha urarda aicce, ⁊ srotha gorma glan-uiscce ag snighe dona bruachaibh-sin amach isin b-fairrge, ⁊ ni fhuarattar  233a port h-i rachdáis fo tír 'san oilen. Ocus do bhattar na braithre 'arna m-buaidhredh ⁊ 'arna meirtniuccadh d' easbhaidh bidh ⁊ dighe. Ocus do shanntaighettar na braithre uisccedha na srothann-sin do gabhail ina soidhtighibh féin, ⁊ a m-breith leo. At-bert Brenainn friu an uair-sin: “Na dénaidh cabocc ar uiscce an oilein, uair foillseochaidh Dia duinn a c-cionn trí la port ina b-fuighbhem sásadh d' ar c-corpaibh anbhannaibh ettréorachaibh”.

 55

Iar t-timcheallad an oilein h-isin doibh fri h-edh trí lá, fuarattar port ina rachad aon-long i t-tír ann. Do eirigh Brenainn, ⁊ do bhennaigh an port re n-dol i t-tír doibh. Ocus do bhattar na cairrge ina múraibh árdaibh ar gach taoibh dhe. Ocus 'ar n-dol i t-tír doibh, adubhairt Brenainn lena muinntir: “Na beiridh a bhecc da bhar n-ettaighibh libh as in luing”.

 p.55
 56

Oc imtecht an oilein doibh iar sin, at-conncattar gadhar becc ina c-coinne, ⁊ do-rinne umhla fo chosaibh Brenainn. Adubhairt Brénainn léna braithribh: “Inné nach maith an techtaire so do-chuir Día chuccaibh? ⁊ lenaidh é, no co m-beire sé docum baile sibh”. Ocus ro lenattar na braithre é amail ro raidh Brenainn. Ocus ro raidh Brenainn fríu: “Faichlidh co maith nach meallfa an t-ainspiorat sibh. Ocus do-chím féin an taidberseoir aga furail ar aon don triur bratar do len on mainistir sinn, gadaighecht do dhenamh. Ocus guidhidh-si co duthrachtach ar anmain an tres bráthar dibh, uair ata a chorp ar cumus an diabhail”. Is amhlaidh do bí an tech-sin i r-rabhattar do-thuarusccbhála ar a fhad ⁊ ar a fhairsinge, co n-iomat soidtech cumhdaighthi, ⁊ sríantaibh co n-ór ann.

 57

Ocus issedh adubhairt Brenainn annsin frissin c-cleirech  233b no gnathaighedh bheith acc tabairt a c-codha doibh: “Fritháil dúinn an chuid do-cuir Dia chuccainn”. Ocus 'ar n-eircche go luath don cleirech, is amlaidh fuair na buird 'arna b-folach d' ilradh gacha datha, ⁊ arán co n-gile nemh-gnathaigh orra, maille le h-iomatt eiscc eecsamhail. Is annsin do bheannaigh Brenainn an bord, ⁊ adubhairt risna braithribh: “Denaidh onoir ⁊ reuerens do Dhía na n-uile cumhacht, do-bheir sasadh bídh ⁊ dighe dona h-uilibh cretuiribh”. Do-shuidhettar dochum an buird annsin, ⁊ do molattar Dia go mór, ⁊ do bhennaighset an deoch ⁊ an biadh, ⁊ do-caithettar an méid ba lór leo de.

 58

Ocus iar c-caithemh a suipeir doibh, at-bert Brenainn fríu: “A braithre”, or se, “denaidh cottladh ⁊ cíunus, úair átathaoi tuirsigh a n-diaigh bar siubhail ⁊ bhar loingseorachta”. Ocus 'ar c-codladh doibh, at-connairc Brenainn an t-anspioratt 'na crétuir bhecc granna, ⁊ srian ordha ina laimh, ⁊ teilccis i n-ucht an bhrathar. Do mhosccail an brathair as a codladh, ⁊ do bháoi ag guidhe Dé Do co t-tainic an la arnamarach; ⁊ iar t-techt an lai cuca, adubairt Brenainn fria mhuinntir: “Denam dochum ar n-oibre .i. ar t-trath”; ⁊ tiacchait iaramh. Ocus 'ar c-criochnuccadh a t-trath doibh, adubairt Brenainn fríu: “Dénam dochum ar luinge anoss”. 'Ar n-éirghe da n-iomdhadhaibh doibh, fuarattar na buird cedna suidhighthi mar búdh gnath leo. Ocus do bhattar san ar an orduccadh-sin co cenn trí lá ⁊ teora n-oidhce.

 59

Ina dhiaigh sin do gabh Brenainn cuna muinntir lamh ar imthecht; ⁊ adubairt-siumh lena braithribh: “Fecaidh libh, a chairde gradacha, nar thoccaibh nech uaibh áon-réd do chuid an  234a oilein so ina f-fuilmit”. Adubhrattar san uile: “Nar léicce Muire duin-ne, a athair gradaigh, go m-biadh gadaighecht ar ar siubhal”. Adubairt Brenainn: “Ata srian órtha fo oxail an bhrathar adubart-sa ribh araeir, tucc an diabhul i n-gadaigheacht dó”. 'Arna cluinsin sin don  p.56 brathair, do theilcc an srían uadha, ⁊ do-léicc ina luighe h-i fiadnaisi Brénainn é, ⁊ assedh adubairt: “A athair ionmain, do pecaigh meisi gan conntabairt, ⁊ dena-sa trocaire oram, ⁊ guidh for mh' anmain, ionnus nach daiméontar m' anam na mo corp”.

 60

Iarna cluinsin sin dona braithribh, do-leiccettar for a n-gluinibh iatt, ⁊ do guidhettar ar anmain an bhrathar. Ocus acc eircce ón a n-urnaighthe doibh do-conncattar an fer gorm becc do idelbdha acc tuitim a focras an bhrathar, ⁊ h-é ace comarcaibh go h-ard; ⁊ isedh at-beiredh: “Crétt far ionnarbais me, a chleirigh, as in oighrecht ⁊ as in aittreibh ina b-fuilim re seacht m-bliadhnaibh im comhnnidhe”? Do freccair Brénainn h-é, ⁊ issedh adubhairt: “Cuirim mar aithne ort i n-ainm in Ticcerna, Iosa Crist, gan aon-duine do ghortuccadh, nó do bhuaidredh go lá an bhreithemhnais”. Luidh as an diabhal iar sin.

 61

Adubairt Brénainn fós frisan m-brathair: “Caith corp ⁊ fuil do Thiccernae .i. Iosa Crist, ⁊ bidh anos sccérfus do spiorat red chorp, ⁊ is annsa lucc so ata ionad th' adhnaicthe; ⁊ an brathair táinic let as in mainistir, isi n-iffrionn bhías a eiséirghe iar n-ath-gairitt”. Do-chuaid iaramh a spirat anma as in m-brathair h-isin, iar c-caithemh na sacramainte dó; ⁊ tangattar aingil ina chomhaircis, ⁊ ruccattar leo h-é dochum nimhe. Ocus do h-adhnaicedh a chorp iar sin go h-onorach ag Brenainn cona muinntir.

 62

Ocus iar sin  234b tangatar fein gusin traigh, mar a raibhe a long; ⁊ acc dol do Brenainn ina luing, tarla nech ócc dó, ⁊ soidtheach lán d' arán aicce, ⁊ soidhtheach ele lan d' uiscce; ⁊ at-bert friu: “Gabhaidh in asccaidh so as lamhaibh bhar n-ócclaich fein, oir atá slighidh fhada romhaibh. Ocus gidh edh, ni bia esbaidh aráin no uiscce oruibh co caiscc”. Iar c-ceilebradh da cheile daibh do-chóttar ina longaibh; ⁊ do bhattar acc loingseoracht for fairrge athaid fhada iar sin.

 xx
 63

La eiccin da rabhattar acc siubhal na fairrge, at-conncatar oilén uatha edh imchian. Ocus do sheolattar a long chuicce, ⁊ do-chúattar fo tír ann. Ocus iar t-timchealladh an oilein dóibh, fúarattar srotha examla ann, ⁊ iatt lan d' iasccach. Adubairt Brenainn lena bhraithribh: “Denmáitt obair dhiadha annso, ⁊ coisreccam úan nemh-urchóidech do Dhia ann; uair isé aníu senaid an Ticcerna .i. Iosa Crist”. Ocus do bhattar mar sin go satharn cáscc, ⁊ fúarattar iolar tred do chaorchaibh móra aen-gealae ann, ionnus nach f-facattar acht madh becc don talmain o iomat na c-caorach. Adubairt Brénainn: “Beiridh libh, a bhraithre, an mheitt recctáoi a les dona tréttaibh útt dochum na cascc”. Do-gabhattar na braithre caora dona cáorchaibh in uair-sin. Ocus mar do cenglatar h-i, do lensat na cáoirigh o sin amach íatt.

 p.57
 64

Ocus do bhattar ag ulmuccadh dochum an láoi oirmittnigh sin na cascc cech ní rangattar a les aca. At-conncattar an uair-sin aoin-nech chuca, ⁊ soidhtech lán d' árán aicce, ⁊ gach ní ele dá rangattar a les do caithemh immaille fris. Do-chuir sion h-i f-fiadhnaisi Brenainn h-e, ⁊ do-léice h-e fein  235a dochum láir an uair-sin, ⁊ do-rinne aitricche go diocra, ⁊ adubairt: “A athair, gion gurab diongmála meisi dochum tusa do sásadh d' obair mo lámh, gabh sásadh annsna laithibh naemhtha-sa uaim”.

 65

Ocus do thoccaibh Brenainn do lar h-é, ⁊ tucc póicc dó, ⁊ do fhiarfaigh de: “Cáit inar ordaigh ar t-Ticcerna .i. Iosa Criost dhuinn an chaiscc do ceileabhradh”? Do freccair an nech naemhtha é, ⁊ issedh at-bert friss: “Is ann so eistfes sibh an satharn ⁊ an uiccil so, ⁊ is ar in oilen ud, at-chi sibh uaibh anossa, cheilebhrus sibh na h-oifrinn ⁊ in chaiscc”. Ocus 'arna radh sin, do thionnsccain seirbís do denamh do Brenainn ⁊ dona braithribh archena. Ocus do bhattar iar sin ag líonadh a long da gach ni rangattar a les. Ocus adubairt an t-ócclach annsin fri Brenainn: “Ni fhéttann sibh ni as mó ina so d' iomchar in bhar longaibh; ⁊ cuirfett-sa a c-cionn ocht lá chuccaibh gach ní riccfes sibh a les do bhiadh ⁊ do digh co cingcigis”.

 66

Adubairt Brenainn fris-siumh: “An b-fuil a fhios accat-sa, ca h-ionadh ina m-bia sin-ne a c-cionn ocht la”? Is-bert in nech naemhta: “Biaidh sibh anocht isin oilen útt at-chí sibh, ⁊ go medhon-láe amarach; ⁊ rachaid sibh ainnsein gusin oilen d' a n-goirther Parrthus na n-Én, ⁊ biaidh sibh ainnsein co h-ochtáib na cingtighisi”. As-bert Brenainn: “Créd do-bheir na caoirigh útt a comhmór so? ⁊ siad 'san oilen-so”; uair bá mó gach caora dibh ina damh bíata. Adubairt an nech naomhtha: “Isé fo-dera inni-sin; nach tionoilter bainne uatha, ⁊ nach bentar a f-fionna dibh, ⁊ nach cuirenn gemradh no dorchattus orra tria bithe. Ocus is arna h-adhbaraibh-sin ata an mheid imarcradhach útt forra, ar a m-beith amuigh ar fér do grés. Ocus is uime sin as mó ann so íad ina i n-gach talamh ele isin  235b doman”.

 xxi
 67

Cuiris Brénainn a long o thír an úair-sin, ⁊ imriss fein cona muinntir h-í, no co rangattar Parrtus na n-Én. Ocus o rangattar an t-oilen-sin, do-chuatar fo thir ann.  10. Ocus dob eccsamail lena fhéccadh h-e, uair do bhattar tortha iomdha eccsamhla ann, ⁊ enlaith iongantach ag labairt go luathgairech do bharraibh a crand, ⁊ beich bhecca acc tionol ⁊ acc tiomsuccadh a t-tacair ⁊ a t-tigedhais da n-aitrebhaibh dilsi; ⁊ srotha aille iongantacha ag tepersain ann lán do clochaibh uaisle adhamra gacha datha; ⁊ eccalsa iomdha ann; ⁊ mainistir i l-lár in  p.58 oiléin lán d' iolradh ⁊ d' examlacht gacha datha; ⁊ ord arsaidh eladhanta cunnail craibhtech innte.

 68

Ocus is amlaidh ro báoi an mhainistir h-isin, ⁊ a solus féin for adhnadh innte .i. ceithre soillse h-i f-fiadnaisi na h-altora moire, ⁊ tri solais h-i fiadhnaise na h-altora medhonaighe. Ocus as do chriostal do-ronadh na coilche aifrinn do bí aca. Ocus fós do búi ceithre suidheócca dec ar comhair a cheile 'san coraidh, ⁊ ionad an abbadh ettorra ar medhón; ⁊ an uair do thionnscnadh an t-abb fersa do radh, do freccradh an chora go h-umhal h-é; ⁊ ní lamhadh nech aca en-fersa do gabhail acht an t-abb fein, ⁊ ni labradh nech aca gan cett, acht an tan do bídis ag moladh an Ticcerna, muna c-cettaigedh an t-abb doibh; ⁊ ni labhradais ann sin fein o bhreithir, acht o chomhartha resunta d' foillseachad le suil, no le bel, no le laimh, do thabairt forsanní búdh mian léo do radha. Ocus do scriobhadh an t-abb h-i c-clar le steil gach freccra do-bheiredh orrae.

 69

Ocus adubairt an t-abb le Brenainn iar sin: “Do badh mithidh dúinn dol dochum an chodail-tighe fil occainn”. Ocus 'na díaigh sin  236a do-chuattar dochum na compléitte. Ocus iar c-cantain na compléitte doibh, do-chuattar na braithre da sealladhaibh feín, ⁊ ruccattar muintir Brenainn leo .i. fer le gach brathair aca.

 70

Ocus do an Brénainn ⁊ an t-abb isin mainistir. Ocus mar do bhattar ann, do fiafraigh Brenainn don abb, cionnus do fhedattar an silens no an ciunas-sin do Chongmail h-i c-colainn dáenda. Do freccair an t-abb é maille le h-umhla, ⁊ adubhairt: “Admhaim i f-fiadnaisi Criost, go fuilit ceithre fichit bliadhan11 ó thangamar, san ionad-so, ⁊ nachar labhair nech accainn fein fri araile do guth dáennaighe, acht an uair bhímitt acc moladh Dé; ⁊ as tre comhartha méoir nó súl foillsighter guth ettrainn. Ocus fos, ni fhuil esláinte cuirp no anma no spioraitte ar nech accainn risan ré sin”.

 71

'Arna cluinsin sin do Bhrenainn do labhair maille le deraibh, ⁊ issedh adubairt: “An ced dúin-ne anmhain annso am bliadhna”? Adubhairt an t-abb: “As ced chena. Ocus inné nach f-fuil a fhios accatt-sa cret do h-ordaighedh duit fein do dhenamh ria t-techt annso duit? Uair as éiccen duit filledh dochum th' ionaidh féin maille led ceithre braithribh dec; ⁊ an días oile ata at fochair 'na diaigh sin, rachaid nech aca dia oilitre annsan oilen da n-goirter Antonii, ⁊ an nech ele dibh droch-bás, uair daiméontar co h-ifrionn h-e”. Ocus do fioradh sin uile.

 72

Do fiarfaigh Brenaind: “Cia mhuchas na soillsi útt acc tocht na maidne”? Adubairt an t-abb: “Fech fein, a Bhrenainn, gach aon-ní  p.59 dibh-sin do réir th' eolais ⁊ th' aithne fein. Ocus inné nach f-faicend tú na soillsi annsna lainderaibh, ⁊ gan énní da losccadh aca, ⁊ gan  236b iad fein acc traothad? Ocus beid mar sin co madain; ⁊ ni fhaicfe nech iarsma dibh o tosach laoi no co t-ti siatt ina soightibh teinntidhe tresan f-fuinneoicc útt, ar a t-teccaitt go gnáthach”. Adubairt Brenainn: “Cionnus fhetus cretuir nemh-chorpardha solus corparda do dhenamh”? Do fhreccair an t-ab é, ⁊ isedh adubairt: “Inné nach cualaidh tú, ⁊ inné nar leghais, an muine do bháoi for lasadh ar sliabh Sínai fri ré na h-oidhce, ⁊ nach raibhe dighbáil no uireasbaidh arnabharach air”?

 73

Ocus do bhatar san co mattain mar sin. Ocus do iarr Brenainn ced imthechta annsin; ⁊ ni fuair é on naemh, acht adubairt: “Dligidh tu fuirech maille rinne, no go n-eiste sinn an nodlaic ata inar n-goire, ⁊ no go n-derna sibh comhsolas lin-ne co h-octaif na h-Eipifanie”. Do an Brenainn maille lena braitribh risan aimsir-sin annsan oilen da n-goirter Albei. Iar c-coimlionadh na h-aimsire-sin do Brenainn, do cheilebhair don abb ⁊ dona braithribh battor occa, ⁊ do-chuaidh dochum a long, ⁊ do battar acc siubhal na fairrge co tús an chorghais baoi ar cind.

xxii. SCEL OILEIN IN UISCCE MESCCTA SIOSANA

 74

La eiccin da rabhattar occ imtecht na h-aibhéisi eochar-ghuirme, at-conncattar oilen uatha edh imcian, ⁊ do thionnsccnatar dol da ionnsaiccedh go luathgairech, uair ní fhacattar oilen le fada d' aimsir co n-uicce sin; ⁊ do thráothadh a lón teora laithe roimhe sin. Ocus do-chuattar fo tir 'san oilén, ⁊ fuarattar topur solas-ghlan ann, ⁊ ilar gacha luibhe olchena, ⁊ cenéla iomdha d' iasccach occ siubhal ⁊ occ imtheacht an t-srotha  237a do bí acc tepersain ass in topur h-isin dochum na fairrge. Adubairt Brenainn: “Co deimhin”, or sé, “tucc Dia sólas daoibh tar éis bhar saothair; ⁊ gabaidh an mheid recctái a les don iascc, ⁊ tionoilidh luibhe iomdha an mhéid as ail libh”. Do ghabhatar na braithre ag ol uiscce na h-abann mar a n-ditcell, ⁊ acc tionol luibenn mar adubhairt a maighistir riu.

 75

Issedh as-bert Brenainn friu: “Gabaidh occaibh, a braithre, nach ibhe sibh móran don uiscce, ar eccla go m-buaidhéradh-se sibh ní as mó ina mar atathai”. Ocus nir anatar na braithre acc aithne a n-athar, acht do ibhettar go lór, oir do ibh fer dibh da dhigh, ⁊ do ibh araile tri deocha, ⁊ do ibh an tres rann deoch. Ocus is amlaidh do reidhigettar frisan ól sin; do thuit drong aca h-i suan ⁊ i t-trom-luighe tri la ⁊ teora n-aidhce, ⁊ suan dá lá ⁊ da oidce ar druing ele dibh; suan ⁊ trom-luighe lái co n-oidhce ar an tres rann. Is annsin ro bái Brenainn ag guidhe a Thiccerna fána dithceall ar son a muinntire, óir is a n-ainffios tarla an periacail-sin doibh.

 p.60
 76

Ocus 'ar n-dol na h-aimsire-sin tairsibh, at-bert Brenainn lena muinntir: “Uair tucc Dia sásadh dúinn, ⁊ do-chuirebhair-si d' esbaidh orainn é, triallaidh dúinn anosa as an oilen-so, ⁊ beiridh libh an mheid as ail libh don iascc ⁊ don uiscce go fedh tri lá ⁊ tri n-oidchi”. Ocus do-rinnettar amail adubairt Brenainn friu, ⁊ do lionatar an long dona neitibh adubuirt an t-athair ríu. Ocus iar sin do-ghluaisettar ar an muincinn muiridhe, ⁊ do-cuired doinenn dermair doibh. A c-cionn tri lá ⁊ teora n-oidhche iar f-faccbhail an oilein adubhramar doibh, do sccuir an t-anfadh ⁊ an doaimser, ⁊ do bi an muir 'arna cennsuccadh doibh,  237b ⁊ adubairt Brenainn fríu: “Leiccidh bhar f-foirend isin luing isteach, no co seola Dia sinn 'san ionadh i n-ba h-ail leis fein”. Ocus do bhattar mar sin co cenn fichet la ⁊ fichet oidche.

xxiii. TECCASC AN PROCUTTORA DO Bhrenainn ANNSO, ⁊ FAGHBHAIL PARRTHAIS NA n-EN AN DARA FECHT

 77

Is annsin at-conncatar oilen a b-fad uatha, ⁊ do fhiarfaigh Brenainn da mhuinntir: “An aithnighenn sibh an t-oilen utt at-ciamaid anosa”? ar sé. “Ni aithnighem amh”, or iatt-san. “Ni h-e sin damh-sa”, bhar Brenaind, “ise sud an t-oilén ina rabhamur lá senaid in Ticcerna anuraidh; ⁊ is ann ata an procuttoir i b-fail a rabhamur”. Mar do-cualatar na braithre an comhradh-sin, do bhattar occ iomramh co dasachtach.

 78

Ocus adubairt Brenainn friu: “Na buaidhridh ⁊ na brisidh bhar m-boill; ⁊ inné nach é Dia as mairnelach ⁊ as maraidhe duinn, ⁊ an t-ionadh i n-ba h-ail leis féin, cuiredh ann sinn”. Ocus do-rinnettar san amail adubhairt Brenainn ríu; uair do-leiccettar an long ar a cumus fein, ⁊ do seol Dhia dochum an oilein-sin an phrocatóra iad. Ocus 'ar n-dol fa thír doibh ann, tainic an procattoir maille le h-iol-ghairdhechus mór chuca; ⁊ do phócc cosa Brenainn ⁊ na m-brathar archena, ⁊ do-gabh ag moladh an Ticcerna co mór. Ocus 'ar sccur don moladh-sin, do ullmaigh fothraccadh go luath doibh, uair is h-í an t-senaid do bai aca in uair-sin. Ocus do-chuir ettaighe nua impae uile, ⁊ do cheilebhratar pais an Ticcerna annsin co satharn cascc.

 79

Ocus 'ar radha na seirbísi doibh dia sathairn, adubairt an procutóir le Brenainn: “Eirigh it luing, ⁊ eist an chaiscc mar do eistis anuraidh. Ocus ó chaiscc amach eirgidh go Parrtus na n-Éun, ⁊ beridh bhar 238a riachtanus libh do bhiadh ⁊ do dhigh. Ocus do-ghen-sa cuairt accaibh an dara domnach thiucfus da bhar saiccedh”. Do-chuattar na braithre leis an aithescc-sin dochum an oilein a n-dernattar in chaiscc in bliadhain roimhe.

 xxiv
 80

Ocus do-chuattar as sin go Parrthus na n-Én, ⁊ do-rinettar  p.61 comnuidhe ann go h-octaif na cingcichtisi. Ocus tainic an procatóir cuca amail ro gheall; ⁊ tucc leis gach ní do bhái 'na chás orra; ⁊ do-rinnettar forbailtechus mór re 'roile, amail búdh gnath leo.

 81

Ocus mar do-chuattar dochum an bhuird, tainic én an uair-sin ar cuirr thosaigh na luinge, ⁊ do-rinne ceol sír-bhinn amhail organ da scciathanaibh, aga m-bualadh ar taobhaibh na luinge. Ocus do aithin Brénainn gurab ag innisin sccel do bí sé; ⁊ adubairt an t-én: “Do ordaighedh ceithre h-aimsera dhaibh re fedh bhar t-turais .i. sénáid an Ticcerna h-i f-farradh an procutóra, ⁊ an caiscc ar druim an mhíl móir, ⁊ o chaiscc go cingtigis occain-ne, ⁊ in nodlaic in inis Albei no co tí féil Muire na c-coinnell. Ocus a c-cionn an sechtmadh bliadhna bérthar dochum an talman atathai d' iarraidh sibh, ⁊ biaidh sibh da fichet la ann; ⁊ 'na diaigh sin do-bértar dochum bhar t-talman fein sibh”. 'Arna clúinsin sin do Bhrenainn, do crom 'chum lair, ⁊ do-rinne toirrsi ⁊ aithricche, ⁊ tucc moladh ⁊ buidechus do Dhia, ⁊ do Cruthaighteóir caich uile. Do fhill an t-én an uair-sin dochum a ionaid féin, 'ar c-criochnuccadh gach en neithe dibh-sin doibh.

 82

Adubairt an procuttóir: “Rachatt-sa uaibh anosa, ⁊ tiucfat chuccaibh arís maille risna neithibh ricefes sibh a les, amail tainic an Procutóir naomtha dochum na n-apstal roimhe”. Do imtigh an procuttoir an uair-sin, iar b-faccbhail bennachtan ag Brenainn, ⁊ ag cach arcena; ⁊ do an Brénainn 238b isin lucc-sin ar fedh na h-aimsire ro h-ordaigedh dó. Ocus 'ar c-criochnuccadh na ree-sin, do-gabh Brenainn lamh ar imtecht, ⁊ do-chuir a long o thír, ⁊ do-chonnairc an procutoir chuicce, ⁊ long lán do bhiadh leis, ⁊ tucc sin do Bhrénainn; ⁊ do fhill féin 'na diaigh sin isin conair as a tainic. Ocus do bí Brenainn mar sin ar fairrgi co cenn da fhicet lá, ⁊ da fichet oidhche.

xxv. CEILEBHRADH NA CASCC FOR DROMAIMM AN MHÍL MHÓIR

 83

In tan immorro ba comfhocraibh don chaiscc, battar a muinnter occa rádha fri Brenainn dol for tir do cheilebhradh na cascc. “Is tualaing Dia”, ol Brenainn, “talamh d' fagbhail duinn i n-gach dú bús ail dó”. Iar t-tichtain tra na cásccae, toccbais bleidhmíl mór-muiridhe a fhormna a n-airde uas trethan na t-tonn, gur uo talam tirim. Ocus tiaghait iar sin forsin talamh, ⁊ ceilebhraitt an chaiscc ann iar sin. Ocus battar isin maighin-sin aen-lá ⁊ da oidhci. Iar n-dol doibh-siumh ina longaibh, sceindis in bleidhmil fon muir fo chettoir. Cidh tra acht is amhlaidh sin do cheilebrattais in chaiscc go cenn secht m-bliadan for druim an bleidhmil muiridhe; úair an tan ba comhfhocraibh don chaiscc gacha bliadhna, no toccbadh a dhruim uasin muir, co m-ba talamh techtaige tirim.

 p.62

xxvi. FUABIRT BÁITI LOINGSI BRENAINN DONA SAOBH-COIREDAIBH INDSO

 84

Araile tra aimser dia m-battar for in aiccén n-iongantach n-eochur-gorm co facattar na srotha doimhne dilenda ⁊ na saobh-choiredha dubha dermora. Ocus is ann ba mesta na longa dia m-bátadh fri métt  239a na h-anfine. Gabhais cach dibh annsin for fecchad ind acchaid Brenainn, uair ba dermair métt in ghábaidh i r-rabhattar. Toccbais Brénainn a ghuth go h-ard, ⁊ at-bert: “As lor, a muir mhór-sa, meisi im aenar do bhádadh; ⁊ leicc úait an lucht-so”. Is annsin tra féthnaighis an muir fo chéttóir, ⁊ toirnidh fiuchadh na saobh-coired; ⁊ o sin amach ni ro ercoidighestair do nach aile.

xxvii. CUAIRT AN DIABAIL FOR CUIRR LUINGE BRÉNAINN DIA RO FOILLSIGH DÓ PIANA IFFRIND

 85

Araile lá battar for an muir, tainic an diabal i n-deilbh senta aduathmair, co n-deisidh for in seol h-i f-fiadnaise Brenainn; ⁊ ní facaidh neach díbh-san é, acht Brenainn a aenar. Fiarfaighis Brenainn iar sin don diabhal, cidh ima t-tainic riana aimsir chóir .i. ria n-aimsir na h-éirghe móire, lái an bhrátha. At-bert diabal fo cettoir: “Is aire tanacc”, or se, “d' iarraidh mo piantae i fudomhnaibh in mara duibh-dorcha-sa”. Fiarfaighis Brenainn deisiumh iar sin: “Cidh dono, cait ina fuil in locc ifernaighe sin”? “Truagh sin”, or diabhal, “ni cumhaing nech a n-innisin, ⁊ e béo iar sin”. Cidh tra acht foillsighis diabhal dorus iffirn do Brenainn, co n-aca a phiana ⁊ a dhocamhal.

 86

Is annsin fiarfaighit a mhuinnter don mhanach naemhtha: “Cuich aiccille”? or siatt. Innisis Brenainn a n-at-connairc, ⁊ innisidh beccán dona pianaibh at-connairc, amhail adubhramar, ⁊ amhail fo-frith h-i scribhennaibh na fettarlaice. Is annsin at-bert fer día mhuinntir fri Brenainn: “Leicc damh-sa co n-acar ní dona pianaib-sin”. Iar c-cettuccadh dó il-pían ifirn d' faicsin, fa marbh fo cettoir, ⁊ isedh as-bert occ écc: “Maircc, maircc”, or se, “tainic ⁊ ticfa ⁊ ticc isin carcair-si”. Iar sin do-gní Brenainn ernaighthe, ⁊ ro aithbeoaigh an fer-sin boi marbh día mhuinntir.

 239b

xxviii. SCEL NA MNA MAIRBHE ANNSO BUDESTA

 87

Ni fada do-chuattar as sin, an tan fuaratar inghen min maccdacta mong-bhuidhe, gilither snechta no úan tuinne h-í, ⁊ sí marbh iar t-tabairt buille do ghae dhi tréna formna, co n-dechaid eter a da cích. Ba dermair immorro mét na h-ingine-sin; ced traigidh ina h-airde, ⁊ noi t-troigthi eter a dá cích, ceithre troighthi i f-fod a srona, ⁊ secht troighti h-í f-fod a méoir medhoin. Iar sin tra t-athbeoaighis Brenainn h-í, ⁊ baisttidh fo cetoir. Iarfaigedh immorro a cenél di. At-bert-si: “D' aittrebhtachaib  p.63 in mara damh-sa”, ol sí “ .i. don lucht oilit ⁊ ernaigit eserghe doibh”. Iarfaighis Brenainn di-ssidhein, cidh ba h-ail di .i. “an dochum nimhe raghae fo cettoir, no docum th' athardha”? Do fhreccair si iaramh tre berla na ro thuicc neach ele acht madh Brenainn, ⁊ isedh as-bert: “Dochum nimhe immorro”, or sí, “óir at-cluinim gothae na n-aingeal ac Commoladh in Coimdedh cumhachtaigh”. Iar c-caithemh immorro cuirp Criost ⁊ a fhola dhi at-bail ann cen nach snímh, ⁊ adhnaicter co h-onorach h-i la Brenaind.

xxix. FAGHAIL IN CHLAIR CIARTA INA m-BÓI IN SCCRIBHENN INNSO

 88

Araile la dano battar for in muir, ⁊ síatt occ iomramh co sóinmech, co n-acatar araile inis n-álainn, ⁊ sí ard; acht chena ni fuaratar port reidh aice da h-ionnsaiccedh. At-bertatar a mhuinnter fri Brenainn anadh co cend seachtmaine 'na timcell. Ro ansat, ⁊ ni ro fhétsat dol innte frisin re sin. At-chualatar immorro gotha daoine innte occ moladh an Choimdedh, ⁊ at-conncattar ecclas álainn oireghdha inte. Iar c-cloistecht doibh-siumh foghar gotha lochta na h-innsi, cotlais Brenainn cona mhuinntir ina suan spiratalta.

 89

Uair na ro leiccitt-siumh tra docum na h-innse, cuirther clar ciartai doibh anúas, ⁊ sé sccriobhtha; ⁊ isedh bói ann: “Na dénaidh saothar frisan inis so do thecht innte, ar ni tiucfaidhe do grés.  240a Acht an inis iarrtái, fogebhtai; ⁊ ni h-í so h-í. Erigh dod tír féin, a Bhrenainn, uair atád sochaide occut iarraidh ann, ris budh áil t' faixin. Ocus túr na sccrioptuire noibhe, quibus dictum est: ‘mansiones Dei multe sunt’ (). Amhail budh edh at-beredh: Is iomdha ait ⁊ adba occon c-Coimdhe i f-fecmais in oilein no inis-so”. Iar sin tra iompoid-siumh on inis-sin; ⁊ beraitt leo an tabhall ciartha ud a c-comharta fóilti ⁊ deititin lochta in oilein tucc doibh; ⁊ no h-erleghta aca-som h-í gach día, amail bidh ó Dhia do-bértha doibh í.

xxx. TAIRCCSIN MHEALLTA MUINNTIRE BRENAINN DON DIABHAL h-I l-LOSS ÍTAN INDSO

 90

Araile lá battar for in f-fairrge occ iomramh in mara, gabhais íota dermhair íatt, gur uo comhfochraibh bás doibh. Is annsin at-conncatar na srotha aille uisccidhe acc tepersain ⁊ acc snighe as na cairrgibh. Iarfaighitt na braithre: “In níbham ní don uiscce uccat”? or siatt. “Bennachaidh for thus h-e”, or Brénainn, “dia fhioss créd h-e”. Iarna bhennachadh immorro an uiscce, ⁊ iar c-cantain allelúia úasa, traigitt iar sin fo cettoir na srotha-sin; ⁊ is annsin att-conncattar diabal acc sceinm uadh, ⁊ no muirfed an lucht no iobhtáis h-é. Sóerthar tra tre chumhachtaibh Brenainn a muinnter, ⁊ irchradhais a n-iota fo céttoir.  p.64 Foriadthar in loc-sin for diabal, co na dernad olc fri duine riamh o sin amach.

xxxi. IOMPODH BRENAINN DA CHETT-LOINGES CO h-EIRIND INDSO

 91

Iar m-beith immorro do Brénainn coicc bliadhna for in loinges-sin, iompoidhis dorísi có a tír ⁊ co a thalamh fein, amhail ro forcongradh fair isin inis adubramur. Is annsin tra do dechattar lucht a thire  240b ⁊ a thuaithe fein ina aighidh; ⁊ battar occa fhiarfaighe de, cidh poind bói dó dia longaibh; ⁊ tuccattar maoine ⁊ aisccedha dó, amhail do-bérdais do Dhía. Iar f-faccbáil immorro do ilibh díbh an t-sáogail, lenaitt iar sin Criost. Ocus do-ghnidh-somh immorro ferta ⁊ miorbhailedha iomdha annsin, ⁊ nó shlánaighedh aes galair ⁊ cuimrigh, ⁊ no ionnarbadh demhnu ⁊ dúailche. Aiccillis iar sin espocc Eirc .i. a oide.

 92

Tainicc iar sin co du a m-bói a buime .i. Ita, ⁊ fiarfaighis di cidh do-dhenadh fria loinges. Ferais Ita failte fris, amail do chanadh fri Criost cona apstalaibh, ⁊ isedh at-bert fris: “A mheic ionmhain, cidh immo n-dechadhais for loinges cen comhairle frim-sa? uair an talamh 'ca taoi d' iarraidh for Dhia, nochan faghbaidh é ar na croicnibh marbdai moglaidhibh sin, oír talamh noemh coisercctha é, ⁊ nir doirtedh fuil duine annsin riamh. Acht chena dentar longa cranda lat. Is doigh is amhlaidh sin fogebha an tir-sin”. Iar sin luidh Brenainn hi c-crich Connacht, ⁊ do-gníter long dersccaightech dermair lais; ⁊ teitt innte cona muinntir, ⁊ cona phopul; ⁊ berar luibhe ⁊ síla examhla leo, dia chur innte, ⁊ sáeir ⁊ gaibhne iar n-atach Brénainn ima leccadh maraón fris.

xxxii. AN DARA LOINGES BUDHESTA

 93

Iar sin tra luidh Brenainn cona mhuinntir for muincinn mara ⁊ mor-fairrge ina frithing dorísi. Nír bo cian doibh oc on iomramh sin, an tan tainic galar obann dochum an ghabhann boi occo, co m-bo comfoccus bás dó. At-bert Brenainn friu: “Cidh machtnaighti”? ar sé; “Eircc dochum na flatha nemhdha amail ro thuiris deit fein gusaníu; no, madh ail deit beith isin saegal béos do-gen-sa ernaighthea ort fri Día, ⁊ bidh e bar slainte”. At-bert an gabha:  241a “Ath-chluinim guth in Choimdedh occum ghairm”.

 94

Iar c-caitem immorro cuirp Criost ⁊ a fhola ⁊ a fheola teid dochum nimhe. Bói tra ceist mhór eter na braithribh cáit i n-dingéntai an corp d' adhlacadh, úair ni raibhe feorann no talamh h-i c-comhfoccus doibh. Is annsin at-bert Brenainn fríu a adhnacal i t-tonnaibh in mhara, “uair anti do-roine nemh ⁊ talamh ⁊ na dúile archena, as  p.65 tualaing h-e tonna in mara d' fostadh cuirp ionnta go nemh-cumhscaighti”. Cidh tra acht adhnaicter an gaba eter tonnaibh an mara cen roctain co talmain, ⁊ gan roctain ar uachtar an t-sáile, cen cumhsccuccadh inonn inna ille, amail no beith i t-talamh; ut dixit:

  1. Adhnaicit-siumh, gerb aiccméil,
    In gobainn isin aiccen;
    Eter tonnaibh mara mir,
    Gan roctain dó fo tonngair.

xxxiii. SCEL OILEIN NA n-ABAC INDSO

 95

Iar f-faccbáil immorro doibh-siumh an ionaid-sin at-conncatar talamh becc deroil i c-comhfoccus doibh. Iar n-gabhail immorro doibh-siumh an ionaid-sin, liontar an port forra do demhnaibh i n-delbhaibh abhac, ⁊ luchurpán, ⁊ a n-gnuisi comhdubha fri gual. Is annsin at-bert Brénainn: “Cuiridh ind angcaire amach, uair ní fhett nech dula isin tír-si act nech cuirfes cath dáenna fri demhnaibh, ⁊ doirtfes fola toraibh”. Battar annsin co cenn secht lá ⁊ secht n-oidhche; ⁊ nír fétsat a n-angcaire do tarraing aníos, ⁊ fáccbhaitt annsin é eter na cairrgibh i l-lenmain, ⁊ imthigit iar sin as in cuan.

 96

Battar-somh tra i n-docamhol mor d' esbaidh a n-angcaire, ⁊ do dith an ghabann do-ghneth doibh é. Is annsin at-bert Brenainn fri saccart dia mhuinntir: “Déini si”, ar se, “gniomh an gabhann go  241b cenn mís duin-ne”. Bennachais tra Brenainn lama an t-saccairt, uair ni ro foglainn goibhnecht riamh. Is annsin immorro do-rinne an saccart angcaire derscaighthech, ⁊ ni frith riamh roimhe ina ina decchaid a chosmailes ar feabhas a dhenma.

xxxiv. SCCEL AN BHRATHAR DO FUADAIGHEDH O BRÉNAIND ANDSO

 97

La ele do Bhrenainn occ siubhal na bochna, co facae sliabh mor ifernda; ⁊ is amlaidh do bháoi; lán do nellaibh ⁊ do detaigh fana mullach. Ocus do fhuadaigh in ghaeth íatt maille le rith foirreiccnech go traigh in oilein ar a raibhe in sliabh, ionnus co n-dechaid an long a c-comfhoccus do thir. Ocus is amlaidh do bí bruach an oilein-sin, ⁊ airde aidbsech ann, ionnus gurab ar eiccin do fhetattar a faicsin uatha. Ocus is amhlaidh do bi se, lan do aithinnibh ⁊ d' aoibhlibh dercca, ⁊ do ba coimhdirech le múr h-e.

 98

Ocus do-chúaid nech don triar bratar do len Brenainn as in mainistir, amach as in luing, ⁊ do-chuaidh se go h-imel an brúaich, ⁊ ní fada do bói ann an uair do eigh co h-ard ⁊ co truagh, ⁊ adubairt: “Is truagh dam-sa, a athair, uair atáthar 'com breith uaibh, ⁊ ni fhuil cumhachta impoidh cuccaibh-si occam”. Occus 'arna fhaixin-sin dona  p.66 braithribh, do gabh eccla mor iatt, ⁊ do-chuirettar in long amach, ⁊ do-ghoirettar comairc ar in Ticcerna nemhdha, ⁊ isedh adubhratar: “‘Miserere nobis Domine, miserere nobis Domine’ (cf. Eccl. 36:1) .i. A Ticcerna dena trocaire orainn, dena trocaire oruinn.”

 99

Do fech immorro Brénainn air, ⁊ at-connairc iomat demon ina thimceall, ⁊ h-e aga losccadh ettorra; ⁊ adubairt: “As truag duit, a bhoicht nemh-conaich, in chrioch do-ghabhais ort fein, ⁊ ar do bethaid”, ⁊ et cetera  242a Ocus ina diaigh sin do fhuadaigh in gaeth uadha iatt, ⁊ do gabhattar isin aird thes. Ocus do fechatar ina n-diaigh ar an oilen, ⁊ is amlaidh at-conncattar h-e, le lassadh, ⁊ acc leiccen a lasrach dochum inn aióir, ⁊ ag gabhail lasrach aris chuirce, ionnus co raibhe in sliabh ina ubhall-mheall teindtidhe uile.

xxxv. SCCEL IUDAIS BUDHEASTA, ⁊ ROIMHE TICC SCCEL FUASLAICCTHI AODH GUAIRE

 100

Laithe n-áen do Bhrenainn acc siubal in mara, tar eis in oilein sin inar fuattaigedh in bratair uadha d' fágbail. At-connairc in taidbsi a f-fad uadha ar in b-fairrge; ⁊ 'ar n-dol a b-foccus di doibh, adubhrattar cuid dona braithribh andar leo gomadh duine do bái ann ar carraicc; ⁊ adubairt cuid ele dibh narbh edh, ⁊ gurab en do bói ann. Adubairt Brénainn: “Sccaraidh re bhar c-coinntinn, ⁊ druididh in long i n-gar di, ionnus go raibhe a fhios accainn cret ata ann”. 'Ar n-dol 'na gar dóibh at-conncatur gne duine 'na suidhe for cloich ann, ⁊ cosmailes bhruit no édaigh ele i n-áirde ar dá gabhail íarainn ina fiadhnaisi; ⁊ is amhlaidh do bói occa pianadh eter na tonnaibh, ⁊ an brot ag buain fona suilibh dó; ⁊ uair ele acca theilccen don charraic, ⁊ an dara feacht aga teilccen uirre dorísi.

 101

Do fhiarfaigh Brénainn de: “Créd fár cuiredh na piana-sin ort? nó cía tú féin”? At-bert san ris: “As meisi an droch-cendaighe”, or se, “.i. Iudás, ⁊ is me do thairbhir an Ticcerna, Iosa Criost, fo lamhaibh na n-Iodhal; ⁊ ní ar luaighidhecht ata an t-ionad-sa accam, acht ar trocaire an Ticcerna, ⁊ i n-onóir na h-eiséirghe atá an sochar sa accam; ⁊ ni fhuil furtacht damh de  242b go laithe an bratha, acht beith mar so. Ocus as ionann liom ⁊ do bheinn i b-Parrtus beith mar so, a b-farradh mar bhím 'na féccmais, ⁊ mar iméorthar anocht oram ar in sliabh teintidhe at-conncabhair si, mar a b-fuil Leuitan ⁊ a chompanaigh, marar fúadaighedh an brathair uaibh.”

 102

“Ticcther cuccam-sa ann, ⁊ leghtar mé amhail luaidhe h-i croccán chríadh, ⁊ do bhadhus immaille fríu an tan do-chúaid an brathair chuca, ⁊ do ghairettar co mór aga fhaixin tre luathgaire ocus is mar sin doníad an trathtéid anam miotrocairech chuca. Ocus  p.67 go raibhe fis trocaire Dé accaibh-si, ⁊ innisim-si daibh anoss, co f-fuil sochar mór accam gacha domhnaigh .i. o esparta dia sathairn co h-esparta oidhce luain, ⁊ ó nodlaic co h-Epifain, ⁊ o chaiscc go cingtigis, ⁊ annsna feiltibh Muire uile. Ocus gach uile láe le o sin amach crochtar ⁊ piantar me maille le Piláitt, ⁊ le Caipas, ⁊ le h- Anas i n-ifurn; ⁊ guidhim sibh-si fa guidhe ar mo shon fa mo leiccen mar so go h-éirge greine amarach”.

 103

Adubairt Brenainn: “Ni bérthar as sin go mattain tú”. Ocus do fhiarfaigh Brénainn arís de: “Créd an t-édach-sin atathar do bhualadh fád t-súilibh”? “Edach tuccusa do dhuine bhocht do chuid mo Tigerna an tan do badhas im sheomrattoir aicce; ⁊ ó nar lem féin é, is a n-dioghbáil damh téid anosa, ⁊ ni a sochar. Ocus in cloch so ara b-faicti-si im shuidhe mé, cloch do-chuiresa for sliccidh choitchinn h-í, an tan do badhus ar an t-sáogul, suil do bí mé im dheiscipul ag in Tigerna”.

 104

Mar thanicc trath espartan chuca, at-conncatar slúagh adhbhal mór do demhnaibh dia soigedh, ⁊ adubrattar: “Fácc sin anois, a ócclaigh Dé, ⁊ tuicc nach fétmaitt-ne dol docum ar c-companaigh an fad beithí-si ina chomhghar; ⁊ ni fhuil ar cummus duinn ar t-ticcerna d' faixin, no co t-tucam  243a a charaitt fein dó. Ocus tabhair-si ar n-greim fein anocht duinn, ⁊ na ben dínn ni bús mo h-e”. Isedh at-bert Brénainn: “Ni meisi choimhéttus anocht h-e. Acht ar t-Ticcerna, Íosa Criost, do chedaigh dó a bheith anocht mar atá”. Adubairt an demon ba foirfe aca: “Cret fa n-goirenn tu ainm an Ticcernae ar son an fhir útt? ⁊ gurab é do thoirbir an Ticcerna fri croich ⁊ césadh”.

 105

Adubairt Brenainn: “Cuirim mar aithne a h-ucht Críst oruibh, gan pian na dochar d' imirt anocht fair”. Do imghettar na demhain uadh leissin; ⁊ 'ar t-techt an lai chuca, ⁊ acc imthecht do Brenainn, do fosccladh dorsi ifirn, ⁊ tangattar sluaigh dírimhe do demnaibh amach as, ⁊ do labhrattar do ghothaibh arda adhuathmara, ⁊ issedh adubhrattar: “A ócclaigh De, as mallaighthi do thoiscc chuccain, úair do eassonoraigh ar t-tigerna fein inn, do chinn nachar thaispenamar a occlach diles féin do gose”. Adubairt Brenainn: “Rachaid bar mallacht a m-bennachtain diamh-sa; uair cibe mallaighes sibh-si, budh bennaighthe h-é, ⁊ gibe bennaighes sibh, bidh mallaighthi é”.

 106

Adubrattar na demna: “Pianfamaid-ne co dúbalta isin t-sechtmain-si h-é do chinn a n-dechad lais araeir”. Adubairt Brénainn: “Ni fuil chumachta aguibh féin, nó aga bhar t-ticcerna air, acht ag Dia na n-uile cumhacht. Ocus cuirim-si mar aithne a h-ucht De oruibh, ⁊ ar bhar t-ticcerna, gan pian anois do thabairt do, acht mar do thuccabhair riamh roimhe”. Adubhairt an demhon oirbhertach bói aca: “An tusa ticcerna cáich uile”? “As me”, ol Brénainn, “ócclach Ticcerna na n-uile cumhacht, ⁊ inní aitheonus mé as a ucht, do-géntar inni-sin fom thoil”. Ocus 'ar radh na m-briathar-sin doibh, do tóccbhattar i n-airde  p.68 isin áer é maille le gairfedhaigh ro-moir. Ocus gidh edh, dob eiccen doibh aithne Brenainn do choimhlionadh.  243b

xxxvi. SCCEL OILEIN PÓIL DITREABAIG INNSO

 107

Laithe n-áen dia raibhe Brénainn cona muinntir ag siubal na h-aibhéisi, co facatar oilen a f-fatt uatha; ⁊ amhail do-conncatar na braithre h-e, do sheolattar a long go luathgairech chucce. Ocus adubairt Brenainn ríu: “Na cuiridh tar modh a saethar sibh, uair atád secht m-bliadhna ó do fáccbamur ar t-talamh féin gusin c-caiscc-si a b-fuilti; ⁊ do-chife sibh go h-athgoiritt anosa ditreabach annsan oilen so darab ainm Pol, ⁊ gan sásadh corpardha bídh no dighe aicce fri re tri fichit bliadan, acht betha fhichet bliadan do gabail dó ó pheist airithe”.

 108

Mar do-cuattar a b-fóccus don traigh, nir fhetattar dol isin oilén ara airde; ⁊ dob anshocair ard a bhrúaich, ⁊ do ba becc cruinn an t-oilen féin o sin amach; ⁊ ni raibhe talamh for a mhullach, acht carracc lom cloiche; ⁊ dob ionann tomhus ar airde ⁊ ar leithett dhi. Ocus 'ar t-timcelladh an oilein doibh, fuarattar slighe cumhang 'san m-bruach, Ionnus gurab ar eiccin fuair corr thosaigh na luinge ionadh ind. Ocus ba decra ina sin dol súas innte. Ocus at-bert Brenainn risna braitribh: “Dénaidh comnuidhe annso, nó co teccar sa chugaibh, úair ní ced daoibh dol isin oilen so gan cettuccadh do mogh díles Dé ata ann”.

 109

Ocus mar tainic Brenainn ar mullach an oiléin, do-chonnairc an da uaimh ar comhair a cheile; ⁊ do-chonnairc topair becca ag snighe as in charraicc ar aghaid na h-uamadh. Ocus mar do-choidh Brénainn for dorus na h-uama, at-connairc nech arsaídh ag toidhecht as in uamadh ele amach chuicce; ⁊ adubairt: “‘Ecce quam bonum et iocundum habitare fratres in unum’ ()” .i. is follus gurab maith n braithre do rochtain i n-áen ionad. Ocus 'arna radha sin dó, at-bert fri Brénainn na braitre do ghairm as in luingg.

 110

 244a Mar dó-rinne Brenainn sin, do phócc ócclach De íad uile, ⁊ do-chuir failte ina n-anmannaib dilsibh rempu. Ocus do gabh ionngantus mor na braitre fo aibítt in fhir naemhta; uair ni raibhe d' erredh uime acht grúag a chinn ⁊ a fhésócc, ⁊ fionna a chuirp uile o sin amach ocus is amhlaidh do bái an fionna-sin; nir gile sneachta ina sé tre arsaigheacht ind fhir naemhta. Adubairt immorro Brenainn ag tuirsi ⁊ ag cnettaigh: “As truagh damh-sa”, or se“, beith i m-pecthach, ⁊ aibítt mhanaigh imum, ⁊ morán ele do mhanchaibh fariom isin aibitt céttna, ⁊ occlach sdaide ainglidhi ina shuidhe h-i c-colainn lom-nochta, ⁊ h-é nemh-ghortaighthi o chairthibh na colla”.

 111

Adubairt occlach Dé .i. Pól, fri Brenainn: “A athair onoraigh,  p.69 as diairmhe immatt na miorbuiledh do foillsiccedh duit-si, nachar foillsiccedh d' athair náemhta da t-tainic romat; ⁊ adeir tusa ann do croidhe, co nach diongmála tú féin dochum aibítte manaigh d' iomchar; uair adeirim-si rit, a athair, gurab mo tusa na manach oilter ⁊ bethaigther do shaethar a lamh féin. Do oil ⁊ do ettaigh Dia tusa ⁊ na manaigh fri ré secht m-bliadan da sheicréitt fein”.

 112

Do fiarfaigh Brenainn do Phol, cionnus tainicc 'san oilen nó 'san ionad-sin, no ca h-aittrebh i r-raibhe roimhe, no ca fad do fhulaing an betha-sin h-e. Do fhreccair Pól e, ⁊ att-bert: “A athair, do h-oiledh meisi i mainistir Pattraicc fri re deich m-bliadan ⁊ da fhichet, ac coimhett reilcce na m-brathar. Ocus do iarrus ar mo deccanach ionad adhnaicthi do comhartucadh do neoch do bhadhus d' adhnacal. Ocus iarna comhartachadh-sin damh, tainic nech arsaidh anaithnidh dom ionnsaighedh, ⁊ issedh as-bert frim:  244b “Na dena do tochailt annsin, a bhrathair, uair as uaigh fhir ele fil ann”. Adubart-sa fris: “Cia tusa, a athair”? “Crétt nach aithnicchenn tusa mé? ⁊ gurab me as abb duit”. Adubart-sa rision: “Ni h-eth, acht Patraicc as abb damh-sa”. “As meisi sin”, or se, “⁊ inné do-chuadhus on t-saoghal-sa. Ocus isé so as ionadh adhnaicthi damh””.

 113

“Ocus iarna radha sin, do chomhartaigh ionad ele damh in uair-sin, ⁊ at-bert: “Adhnaic do brathair annso, ⁊ na h-innis do neoch ele anní adubart-sa friot. Ocus eirigh amarach gusan fairrgi, ⁊ do-gebhair long ann bhérus tú i n-ionad ina fuireochair go la do bháis”.” 'Ar t-toidecht na maidne iarnabharach, do triallusa dochum na fairrgi do réir aithne an athar; ⁊ fuarus mar do gealladh damh ann; ⁊ 'ar n-dol 'san luing damh, do-ronus loingseoracht tri lá ⁊ tri n-oidhche, ⁊ do sccuires annsin, ⁊ do-leicces don luing dol mar a seolfadh an gháoth dhi toidhecht fo tír. Ocus isin sechtmadh lá iar sin fuarus an characc-sa, ⁊ do-chuaid in long fo tir innte. Ocus iar f-faccbáil na luinge damh, do iompo go lúath reimpe doridhisi dia tir féin; ⁊ do anusa annso on laithe-sin gusaníu.

 114

“Ocus an cétt lá tanacc annso, tainic an peist danab ainm luath dom ionsaiccedh, ⁊ tucc iascc chuccam, ⁊ gainemh do thellach do dhenamh teinedh eter a da cois tosaigh, ⁊ í occ imtecht for a cosaibh deiridh; ⁊ mar do-chuir sin im fhiadhnaise, do iompo reimpe da h-ionadh féin. Ocus iar n-iompodh dhi, do benusa teine, ⁊ do-ronus a fadodh leis an n-gainemh do fáccbadh occam, ⁊ do ullmaiges an t-iascc, ⁊ do-chaithes h-e, mar búdh lór liom. Ocus do ticcedh an teachtaire cetna sin chuccam gacha tres la leis an b-proinn-sin. Ocus do bhadhus go cenn triochat bliadan mar sin  245a gan esbaidh bídh no dighe. Ocus do shiledh sruth uiscce as in carraicc chuccam gacha domhnaigh, as an ionnlainn mo lamha, ⁊ as a n-ibhinn digh do choscc mo tharta.”

 p.70
 115

“Ocus ina diaigh sin fuarus an da uaimh-so, ⁊ na topair, ⁊ isiatt as betha damh gan substaint bídh ele ri ré tri fichet bliadan, ⁊ is nonagenarius me ar in oilen-sa .i. tricha bliadan for sasadh in eiscc, ⁊ sesca bliadan ar sásadh an topair, ⁊ cáecca bliadan do badhus im thalamh féin; ⁊ is íad mo bliadhna uile, edhón dá fichet ⁊ ced bliadan gusaniu; ⁊ atáim ag fuirech gose h-i c-colainn daenna re lá mo bhreitemhnais”.

 116

Ina dhiaigh sin at-bert an senóir naemhtha: “Gabh, a Brénainn, lámh ar imthecht; ⁊ beiridh ní d' uisscce an topair libh i n-bhar soidhtighibh, uair ata slighi fhada remhaiph .i. uidhe da fhichet lá co satharn cáscca. Ocus do-géna sibh an caiscc-si mar a n-dernabhair h-í leis na secht m-bliadnaibh ele-si; ⁊ rachaid sibh ina diaigh sin go talamh as ro-naemhtha ina gach uile talam, ⁊ biaidh sibh annsin go cenn da fichet la ele. Ocus ina diaigh sin béridh Dia slan sibh go talamh bar n-geinemhna”

 xxxvii
 117

Iar sin tra ceilebrais Brenainn d' ócclach Dé a h-aithle na h-iomagallma-sin; ⁊ fagbait bennachtain occa, ⁊ do-imghettar maille le siothcáin, ⁊ do sheolatar a long i n-acchaid na des-airde, ⁊ do bhattar már sin ar fedh an chorguis. Ocus do-berthi an long anonn ⁊ anall ar fud an aigéin; ⁊ nír raibhe do bhíadh aca-san acht an t-uiscce ruccsat léo ó oilén ócclaigh Dé. Ocus do bhattar go subach gan iotain gan ocarus ar fedh tri lá, no go rangatar go h-oilen an phrocuttóra satharn cascca iarttain.

 118

Ocus mar do-connairc an procuttoir iad-somh, tainicc ina n-airrcis maille le lúathgáire ⁊ le h-iol-gháirdeachus  245b mór dochum an puirt. Ocus do gabh lamh gach fir aca ina laimh féin ag dol as in luing. Ocus 'ar c-criochnuccadh oiffici an t-sathairn doibh, tucc an procutóir a suipér chuca; ⁊ mar do-ricc an oidhche orra, do-chuatar 'san luing cetna, ⁊ an procuttoir maille fríu. Ocus fuarattar an míol mór isin ionadh ina c-clectadh beith, ⁊ do-chanattar san moladh Dé in oidhche sin, ⁊ adubrattar na h-aifrinn isin maidin.

 119

Ocus 'ar c-criochnucchad na n-aiffrionn doibh, do-chúaidh an bethadach mór lena ghnouighibh fein, ⁊ iad-san uile for a druim 'na sesamh. Mar do-chonncattar na braithre-sin, do-ghoirettar uile comairc, ⁊ isedh adeirdis: “‘Exaudi nos Deus salutaris noster’ (Ps 64:6)” .i. eist linn a Dhe ar slanaightéoir na subhaltaighe. Do baoi immorro Brenainn aga c-comhfurtacht fa gan eccla do beith orra. Tainic an míl mór remhe co direch, co ráinic co traigh an oilein diar bo h-ainm Inis na n-En; ⁊ do-chuir dhe annsin uile iatt gan diogbhail. Ocus do-ronsat comnuidhe isin ionad-sin co h-octaibh na cingtigisi.

 120

Ocus iar n-dol saoire na cingtighisi tairsibh, adubairt an procuttoir le Brénainn: “Eirghidh i n-bhar luing anosa, ⁊ lionaidh bar  p.71 m-buidéil as in topar; ⁊ bett-sa féin libh occ denamh eolusa duibh, uair ni fédtai an talam atáthai d' iarraidh d' fágail, muna rabhar-sa occaibh”.

xxxviii. SCCEL NA c-COLAMHAN, ⁊ FAGHBHÁIL AN CHOILIGH AIFFRIND ANDSO

 121

Lá éiccin dia raibhe Brenainn tar eis aifrinn do radha ina luing, co f-faca féin cona muinntir columain mór uatha annsan f-fairrge. Dar léo féin a c-comhfoccus doibh, acht aon ní dob uidhe trí lá 'na thaibh é. Mar do-chuattar i c-comhfhoccus dó, do-conncus  246a doibh a oirett shin ele d' airde do beith ann, ionnus co raibhe a bharr a b-foccus don fhirmamaint, ⁊ h-e uile ar dath an chriostail ó mullach go lár, ⁊ do bái cosmailes babhdúin uime da cech leith fo dath airccitt no gloine. Ocus do báoi an uirett-sin do sheimigheacht ann, go f-faicedh cach cech enní trit amuigh ⁊ astigh, ⁊ do ba cruaidhe h-é ina an gloine; ⁊ h-e lan do doirrsibh mora, ionnus go rachadh bád no long bhecc for gach n-dorus dibh. Ocus adubairt Brénainn réna muinntir, an crann ⁊ an séol do leccadh, ⁊ a rámha do tharraing, ⁊ a long do sheoladh tar dorus dibh-sin istech. Ocus do-ronadh amhlaidh sin.

 122

Ocus do bí cosmailes míle d' fairrge on bhadbdhun-sin da gach leith go soiche in columan. Do-chuattar fana bhún, ⁊ do bhattar fedh an lái occ imtecht re cois en cethramhan de. Ocus 'arna thimcelladh mar sin uile, fúaratar ar in cethramadh lá coilech aiffrinn i f-formaid i t-taobh an colamain. Do-ghlac Brénainn an aisccidh-sin dó mar comharta; ⁊ adubairt Brénainn risna manchaibh moladh an Dúilemhain do dhénamh, óir nír chuir dith bídh no dighe orra, ona méd do sholás fúarattar annsa cholaman. Ocus ar an cóiccedh la do imghettar tar in dorus cetna amach, ⁊ do thoccbattar a séolta ós a c-crannaibh, ⁊ do-ghluaisettar rompu iar sin.

xxxix. SCEL OILEIN NA GAIBHNECHTA DEMNAIDHE

 123

Lá ele do Bhrénainn acc siubal na fairrge, co facaidh oilén h-i c-comhfhoccus dó, ⁊ é gránna, dorcha, sleibhtemhail, cairrgech, cenngarbh, gan croinn, gan luibhe ann; acht lan do thigibh amhail cherd-cadaiph. 'Arna faicsin-sin don athair naemhta .i. do Brenainn, at-bert lena bhraithribh 'mun amh sin: “A braithre ionmaine”, ar se, “as eccal  246b lem in t-oilen-sa daibh, óir ní fhuil mo thoil lem fa dhol ann, dá f-fétamais a shechna, oir atá an ghaeth go direch ag ár séoladh chuicce”.

 124

Ocus ní mó na fedh urchair cloiche bicce do bhattar uadha an tan-sin, an uair do-chúalattar torann-glés na m-bolcc acca seidedh, ⁊ comthuarccain na n-ord ag bualadh na nindéon. Do ghabh eccla mór iad, ⁊ do thógaibh an t-athair naomhtha a laimh, ⁊ do-chuir comhartha  p.72 na croiche naoimh fona ceithre h-airdibh ina timceall, ⁊ adubairt: “A Thiccerna, a Iosa Criost, sáer sinn ar muinntir an oilein si”. Asa h-aithle sin iaramh do-conncatar dias dubh-granna ar dath an ghuail gaibhnidhe ag teacht amach as na cerdchadhaibh amhail do beittis ag dol do dhenamh saethair éiccin.

 125

Ocus mar do-conncattar muinnter Dé, do fillettar astech irís 'sna cerdcaibh, ⁊ tuccattar léo da cáeir d' iarann aithlegtha, ⁊ iad ar dercc-lasadh, i n-dá thenchair ina lamhaibh; ⁊ do-ghluaisettar go díoghair dochum na tragha, ⁊ do theilccettar iatt forsan luing; ⁊ ní derna sin, mar narb áil le Día, erchóid doibh, óir do-chúattar ós a c-cionn tar an luing sealat fada. Ina dhiaigh sin do seol Dia in gháeth ina n-diaigh do muinntir Brenainn do lettaoibh an oilein. Ocus do-éirgettar amach as na cerdchaibh cetna drong gránna díáirmidhe diabhlaidhi, ⁊ caora teinntidhe i t-tencairibh leo da t-teilccen orra-san. Ocus an t-ionadh i m-bendáis na caora-sin annsan b-fairrge, do biodh fiuchad mór ard uasa, mar do beith as coire no a h-aighen fo m-beith teine adhbal-mhór.

 126

Ocus mar nar fedattar urchóid do denamh doibh, do fhillettar dochum na c-cerdchadh; ⁊ do-chuirettar go léir le dercc-lasadh íatt, ⁊ do ghabhattar ag telgen na c-caer  247a n-dercc sin for a cheile. Ocus do-cluinti ní as foide na fedh radhairc uatha na gáirthe ⁊ na nuall-gubha do-gnítis. Ocus is mar sin do sáer Día a mhuinnter fein ar mhuinntir an diabhail, uair as follus gurab do muinntir ifirn uile iatt-séin. Ocus adubairt Brenainn rena muinntir menma maith do beith aca, ⁊ creidemh daingen, ⁊ buidhechus do thabairt do Día, ⁊ da ainglibh; ⁊ do-rinnettar amail adubairt an t-athair naemhtha riu .i. Brenaind.

xl. COMHRAC NA DA BÍASD MUIRIDHE TAR CEND BRENAINN CONA MUINNTIR

 127

Laithe n-áen da raibhe Brenainn cona muinntir ag siubal in mara, co facattar an t-iascc adhbal-mhór adhuathmar da n-ionnsaiccedh, ⁊ h-é ag tealccan na t-tonn da gach taobh de, re deithbhir dochum na luinge da sluccadh. Mar do-conncattar na braithre sin, do-goirettar comairc ar in Tigerna nemhdha, ⁊ isedh adubrattar: “A Thiccerna do chum an duine ⁊ na dúile, sáer sinn”. Ocus do gabhatar ag comharcaibh ar Brenainn mar an c-cedna. Adubairt Brenainn: “A Thiccerna do chum an duine ⁊ na dúile, sáer sinn, ⁊ sáer do muinnter féin on péist adhuathmair útt”. Ocus adubairt fós: “A bhraithre, na biodh eccla oruibh; ⁊ as becc bhar c-coccúas, óir anté do sáer ó gach uile gabhadh inn, ⁊ an fer doní ar n-dion do ghnath, sáerfaidh inn o bhél na péiste uccat”.

 128

Ocus tainic an peist roimh an luing, ⁊ do-cuaidh ar airde ós a  p.73 c-cionn. 'Arna fhaiccsin sin do Brénainn, táinic i t-tús na luinge, ⁊ do thoccaibh a lamha dochum nimhe, ⁊ at-bert na briathra-sa: “‘Domine libera nos’ (Ps 78:9)”, ⁊ et cetera .i. “A thiccerna, sáer do mhuinnter, amhail do sáerais Dauid o lamhaibh Golías, ⁊ Ionás  247b a broind an mhíl móir”. Ocus 'ar c-criochnuccadh na guidhe-sin dó, do-chonncatar a h-ionnshamhail sil do bhéist ele as in rann aníar, ag teacht a c-coinde na céd-píasta. Ocus 'ar t-techt do lathair dhi, do léicc cáor theinidhe as a braghait. Ocus do suidhigedh cath lé i n-acchaid na píasta tosanaidhe.

 129

'Arna fhaixin sin do Bhrénainn, as-bert frisna braithribh: “An f-faicend sibh, a mhancha gradhacha, miorbhuile an Ticcerna, ⁊ an umhla do-bheir an crétuir don chruthaigtéoir”? Ocus 'arna radh sin doibh, do-chonncatar in peist do len Brenainn acc éirge 'na tri chuid for uachtar in mara; ⁊ do iompo in peist do-rinne na gniomha-sin dochum an ionaidh as a tainic, iar m-buaidh cosgair.

xli. FAGBAIL IN MHIL MÓIR INA FHEOLMAC DO BRENAINN CONA MUINNTIR INDSO

 130

La eiccin ele do Bhrenainn cona muintir ag siubal an lera adhuathmhair co f-facattar oilén ro-álainn ro-examhail, lan do premaibh ⁊ do luibhibh degh-bhalaidh; ⁊ 'ar n-dol i t-tír doibh, at-conncatar leth deiridh an mhíl móir ar in traigh ina b-fiadnaisi. Ocus adubairt Brenainn: “A braithre ionmhaine”, or sé, “ag sin antí ler obaiyr bhar m-basuccadh ⁊ bar sluccadh; ⁊ sluiccidh-si eision anois, ⁊ ithidh bar saith dia fheoil. Ocus biaidh sibh a b-fad ar an oilén so, ⁊ tairrngidh bar long i t-tír, ⁊ faghaid ionad iomcubaidh dhi”. Ocus 'arna dhenamh sin doibh, adubairt Brenainn ríu: “Tuccaidh ní don míl mór libh, fhoigenus daoibh go cenn míosa; uair sluiccfidher an chuid ele dhe le piastaibh an aigéoin anocht féin”.

 131

Tuccattar na braithre an fheoil léo, amhail adubairt Brenainn friu. Ocus do raidhset arís fri Brénainn: “A ticcerna, ⁊ a athair naemhta, cionnus fhédfamait uiscce d' faghail, san oilén-so”?  248a Do raidh Brenainn: “Ni h-usa le Dia sásadh bídh do thabairt dúinn ina uiscce. Massedh”, ar Brénainn, “ticcidh i medhón in oiléin istech, ⁊ do- gebhtái topur ann, ⁊ é degh-datha, ⁊ ilar gacha cenéoil luibhe arcena ina thimcheall. Ocus tuccaidh bhar lor-dáethain eter luibh ⁊ uiscce libh de”. Do imghettar na braithre, ⁊ fuarattar an topur, amail do innis Brenainn doibh.

 132

Ocus do bái Brénainn ⁊ a bhraithre trí míosa 'san oilén-sin, uair do bói ainbhtine mór ar an oiccen, ⁊ gaeth ro-laidir ann. Do-ronsat na braithre amhail adubairt Brenainn friu .i. dol ar cenn na feola ar in traigh. Ocus is amlaidh fúarattar an fheoil 'arna h-ithe uile dona piastaibh aiccenta. Ocus tangattar fein mar a raibhe Brenainn, ⁊ do  p.74 innsettar sccela dó, co nach raibhe a bhecc don fheoil 'ar marthain ann, ⁊ gur fíoradh amail adubairt an t-athair naemhta ríu. “Ata a fhios accam-sa, go n-dechabhair da fhechain an firinne adubart ribh; ⁊ adeirim fuilledh ele libh .i. co tiocfamaid maraon amarach ar in traigh, ⁊ go b-fuighbhem cuid d' iascc an mhor ann”; ⁊ do fíoradh sin amhail adubairt Brenainn.

 133

Tuccattar leo an méid do fhetattar don iascc. Adubhairt Brenainn: “Taisccther an t-iascc libh, ⁊ cuiridh fo shalann é, uair do-gheba sibh gáeth mór ⁊ soinenn maith ina dhiaigh so, le f-faicfe sibh an t-oilén-so”. Do aithin Brénainn da mhuinntir an long do tromuccadh do premhach ⁊ do luibhennaibh ⁊ d' iasccach, ⁊ adubairt riu arís uiscce do bhreith leo, uair nir chaith féin ó do-gabh cuing saccartachta chuicce ní ina raibhe spiorat no anam. Ocus 'ar t-tromuccadh a luinge doibh, do-chuirettar amach í; ⁊ do bhattar acc loingseoracht isin aird atuaidh gach n-direch.

xlii. SCCEL OILEIN NA t-TRI POPUL, ÁIT IN RO FHACCAIBH BRENAINN BRATHAIR DIA MUINNTIR

 134

 248b La eiccin da raibhe Brenainn cona coimhtionol acc taisteal na mara mór-aidhble co facattar oilen a f-fad uatha. Ocus at-bert Brenainn fríu: “An b-faicenn sibh-si an t-oilen úd ad-chím-si”? “Do-chíamaid”, bhar íad-san. “Atád tri popuil annsud”, bhar Brénainn “.i. popul macámh, ⁊ popul do dhaoinibh ócca, ⁊ popul do dhaoinibh sendai. Ocus rachaid neach diar m-braithribh-ne annsúd dia oilithre”. Ocus do fhiarfaighettar san, cia aca; ⁊ níbh áil lais-siumh a inni-sin doibh. Ocus mar do-chonnairc iatt-san go dobrónach, do innis doibh é; ⁊ issé do bí acc dol annsin, neach don tríur brathar tainic as in mainistir léo.

 135

Ocus do-gluaisettar rompa dochum an oiléin, ionuus go n-dechattar ar in traigh. Ocus is amlaidh do bói an t-oilen-sin ina clár comhtrom coimhreidh; ⁊ h-e 'arna fholach do líttis ghil. Ocus do bhattar tri popuil annsin; ⁊ bói urcur duine do cloich ettorra. Ocus do théigdís síar ⁊ aníar ar fud an oilein ag cantain urnaigthe, ⁊ asedh adeirdis: i. “‘Ibunt sancti de uirtute in uirtutem’ (Ps 83:8)” .i. rachait na naoimh o shubhaltaighe go subhaitaighe.

 136

Ocus 'ar c-criochnuccadh na h-urnaighthi-sin doibh, tainic dias don popul macaomh chuca, ⁊ tuccattar da cliabh do scaltaibh purpair léo; ⁊ do-chuirettar sin 'na luing dochum Brénainn; ⁊ adubrattar fríu: “Caithidh ni do thorudh oilein na b-fer laidir: ⁊ tuccaidh ar m-bratair féin duin-ne. Ocus imtiagaidh remhaibh maille le siothcáin”. Is annsin do ghoir Brenainn an brathair-sin chuicce, ⁊ adubairt fris:  p.75 “Tabair póicc dona braithribh, ⁊ eirigh leis an muinntir útt, ata 'gutt íarraidh. Ocus adeirim-si riot, a bhrathair, gurab maith an úair inar ghabh do mhathair i m-broinn tú, in uair do thuill tú a dhol isin c-coimhtionól útt”.

 137

Ocus iar t-tabairt paxa dona braithribh  249a ⁊ do Brenainn dó, adubairt Brenainn fris: “A mheic, cuimhnigh na benefisi tucc Día dhuit isin t-saoghal so, ⁊ guidh oruinn”. Ocus iar b-fáccbáil bhennachtan acc Brenainn dó, do-chúaid leissin dís do dháoinibh ócca adubhramar, dochum na sccol naemhtha sin. Ocus mar do-conncattar na naoimh chuca é, do chanattar in fersa so .i. “‘Ecce quam bonum’ (Ps 117:9)”, ⁊ et cetera .i. is maith ⁊ is luathgairech na braithre do-rochtain i n-aen-ionad. Ocus do-chanattar ind immon .i. Te Deum laudamuset cetera. maille le gáirdeachus mór. Ocus tuccattar uile pócca dó.

 138

Ocus do imthigh Brenainn ⁊ a muinnter tara éisi. Ocus mur tainic trath proinnighthi doibh, do fhurail Brenainn ní dona sccailtibh do thabairt chuicce; ⁊ tuccadh aon scailt aca chuicce; ⁊ adubairt ríu: “Ni cumain lem gur léghus no go b-facadhus riamh a comhmór so do sccailt”. Ocus is amlaidh do bái comhcomhtrom comchruinn ar cuma liathroide. Ocus do gherr san in dá chuid decc h-í, ⁊ do ben unnsa do súgh ar laimh gach brathar aca eiste. Ocus ar fedh da lá déc mar sin do shasadh se na braithre, ⁊ blas meala i m-bél gacha fir dibh.

 139

Ocus 'ar n-denamh troisccthi tri lá doibh, amhail do aithin Brenainn díobh, do-conncattar én ro-dealraightech da n-ionnsaighed, ⁊ do-thoirling i c-cuirr thosaigh na luinge. Ocus do bi craobh ro-álainn ina bheola do chrandaibh ná ro aithnigettar-somh, ⁊ cáera comhmhora do thorudh ro-alainn for a barr; ⁊ do-leicc ar lar h-i fiadhnaise Brenainn h-í, ⁊ do fhill féin ina frithing da éisi. Ocus do-ghoir Brénainn na braithre chuicce, ⁊ at-bert fríu: “Caithidh an bíadh so tucc Dia dáoibh”; ⁊ do báttar na cáera-sin amhail ubhlaibh fiadhain ar mhéd. Ocus do roinn Brenainn ar na braitribh an toradh-sin; ⁊ do bí sásadh dá lá déc doibh ann.  249b Ocus do raidh Brenainn ríu trosccadh teora la ⁊ teora n-oidhce do dhenamh maran c-cedna; ⁊ do-ronsat iaramh ar comairle Brenainn an trosccadh-sin.

xliii. SCCEL OILEIN NA CRANN t-TORTHACH

 140

La eile do Brenainn cona fhoirinn ag siubal an mara co facattar oilen uathaibh, ⁊ is amhlaidh do bí sé, lán do chrannaib ro-ardaibh. Ocus is amhlaidh do bhattar na croinn-sin d' áen-cenél uile, ⁊ íatt lán do thorudh ar aon-dath ⁊ ar áen-cuma. Ocus ní raibhe aon chrann aimritt nó éttorthach dibh-sin uile. Ocus 'ar t-techt fo tír  p.76 doibh, do thimchill an neoch naomtha .i. Brénainn, an t-oilen. Ocus do bí sásadh doibh i m-boltanad an oilein-sin, gion go m-beith d' urghairdiuccadh ele aca acht é.

 141

Ocus fuair Brenainn toipre ro-glana ann, ⁊ moran do fremhaibh ⁊ do luibhibh inntibh. Ocus do fhill iar sin mar a raibhe a muinnter; ⁊ tucc ní dona torthaibh-sin leis dochum na m-brathar, ⁊ isedh as-bert friu: “Beiridh ni don torudh sa libh occ imthecht daoibh, ⁊ sásaidh bhar c-cuirp don torudh tucc Día dhuibh”. Ocus do-rinnettar amhlaidh sin. Ocus do anattar isin oilen 'na diaigh sin co cend da fhicet lá, ⁊ da fhichet oidhche; ⁊ ina diaigh sin do-chuattar ina luing, ⁊ ní don torudh léo.

xliv. SCEL NA GRIBHE h-INGNIGHE

 142

La da raibhe Brenainn cona braithribh ag siubal an cuain, co facatar an t-én adhuathmar os a c-cionn .i. griobh ingnech; ⁊ bá meidigther co mór le mul no ré damh. Ocus mar do-chonncattar na braithre h-í, do ghabh eccla mór ⁊ urghrain adhbal íatt, ⁊ adubhrattar: “A athair, tabhair furtacht go luath duin-ne, uair as dochum  250a ar sluiccthi tainicc an peist aduathmar útt”. Adubairt Brenainn: “Na biodh eccla oruibh, uair antí do shaor as gach conntabairt sibh go n-uicce so, isé sháerias on ghabhadh-sa sinn”. Ocus 'ar sinedh a gribhe di dochum na m-brathar, tainicc an t-en tucc an ghécc chuca da n-ionnsaiccedh, ⁊ do chomraic risan n-gribh, ⁊ do claidhedh leis h-í. Ocus 'arna claoi dó, do bhen a súile eiste, ⁊ do thuit a corp i f-fiadhnaisi na m-brathar 'san b-fairrge. Ocus 'arna fhaicsin sin dona braitribh do mholattar Dia go mór. Ocus do fhill an t-én remhraitte go h-inis Albei iar sin.

xlv. SCEL NA PIAST MUIRIDHE

 143

La ele do Bhrénainn occ ceilebhradh feile Peattair ina luing, go f-facattar in fairrce ro-glan ro-sholus, ro-siothóilti ina t-timceall, ionnus go f-facattar 'na raibhe d' iasccach ⁊ d' il-piastaibh isin occian uile; ⁊ is amlaidh do bhattar12 amhail no beittis iomat trét for muighibh reidhi, ro-fhairsionga, ionnus co m-battar ina muraibh i t-timceall na luinge. Ocus mar do-chonncattar na braitre iad, do-guidhettar Brenainn fo aifrionn do radha go h-isel, ionnus nach cluinfetais na piasta an guth do dhenadh. Do freccair immorro Brenainn iad, ⁊ isedh do búi, occ gáiribh futha ar a métt d' iongantus leis, eccla do beith orra, ⁊ a mhionca do sháer Dia ar ghábhadh búdh mó ina sin íatt.

 144

Ocus at-bert Brenainn ríu: “Crét do-bheir oruibh in eccla-sin, a bhraithre? ⁊ ar n-Dia ⁊ ar t-Ticcerna fein .i. Iosa Criost, ⁊ ante  p.77 fhétus na h-uile anmanna do chennsuccadh, ceinnseochaidh sé na piasta utt duin-ne”. Ocus 'arna radh sin dó, adubairt an t-aifrionn ní as airde na mar adubairt roime riamh.  250b Ocus do bi aire na m-brathar ar na piastaibh frisan re sin. Ocus mar do-chualatar na piasta guth an fhir naemhta, do teichettar on luing amach, ionnus nach f-facattar fana bhecc dibh o sin súas. Ocus is ar eiccin do fhetattar muinnter Brenainn an mhuir gríanda glan-sholus do cheimniuccadh re fedh secht lá iar sin, ⁊ an long fo lán-sheoladh aca.

xlvi. SCCEL OILEIN AN DA FHER DÉCC EIRENNACH ⁊ AN CHAIT MUIRIDHE ANNSO

 145

Imraiset iar sin ind oiccen seal siar, ⁊ fogabhait inis m-bicc n-áoibhinn co n-iomat eisc airegda innte. Amhail batar ima c-cuairt, co n-accattar ecclas bhecc clochdha innte, ⁊ senoir etlaidhe bán oc ernaighe innte. Ocus is amlaidh boi an senoir-sin, gan fuil, gan feoil, acht lethar tana truagh forsna cnamhaibh cruadh-buidhe báttar occa. Is annsin at-bert an senoir uccat: “Teich, a Brénainn, go luath”, or se. “Fil iaramh mur-chat mor sunn amhail ócc-damh no each tre-bliadnidhe iarna fhorbairt do iascc in mara ⁊ na h-innsi-so; ⁊ inggaibh-sa h-e trath”.

 146

Gabhait-siumh tra ina luing, ⁊ imrit ind oiccen go dermair. Amail batar ann, co facatar in m-biast-chat muiridhe ic snamh 'na n-diaigh, méidighther coire cechtar a dhi ruscca, fiacla torcdha lais, guaire aithrind fair, cróes oncon occo, go niort leoman, go c-confaidh condai. Is annsin gabhais cach dibh for ernaighte fri Dia fri méit na h-eccla rodus gabh. Is annsin at-bert Brenainn: “A Dé uile-cumachtaigh”, ol se, “toirmisc do phiasta dinn, ionnus nach tiosat cugainn”.

 147

Eirgis iar sin bleidhmil mor muiride ettarra ⁊ an cait-bhéist mór sin, ⁊ gabhais cach dibh for commbadhadh  251a a ceile i fudomain in mara; ⁊ ni facas nech dibh riamh o sin amach. Do-gniatt tra annsin Brenainn ⁊ a muinnter atluccadh buidhe fri Dia; ⁊ iompáit rempu doridhisi go du i m-boi in senoir. Ocus ciis annsin an senoir fri métt na luthgaire rodus gabh, ⁊ isedh as-bert: “Do fheraibh Erenn immorro damh-sa”, or se, “⁊ da fher décc do dechamar diar n-oilithre, ⁊ do-rattsam an mur-chat bíastaidhe út linn, ⁊ ba h-ionmain linn h-é; ⁊ ro fhorbair iar sin co mór, ⁊ nír erchóidigh duin-ne riamh. Ocus is marbh áen fer décc don fhoirinn-sin ro bhamar o tús ann; ⁊ atusa am aenar sund occut ernaidhe-si, co tardair corp Crist ⁊ a fhuil damh, ⁊ go n-dechar la sodhain dochum nimhe”.

 148

Faillsighis iaramh in senóir doibh-siumh an talamh m-biucc dia m-battar iarraidh .i. tir thairrngire. Iar c-caitem tra cuirp Crist ⁊ a fhola dó, luidh in senoir docum nimhe. Adhnaicter annsin h-e  p.78 maráen rena braithribh go n-onoír móir, ⁊ go psalmaibh, ⁊ co n-iomnaibh i n-ainm in Athar ⁊ an Meic, ⁊ an Spioraitt Naoimh.

xlvii. FAGHBAIL TIRE TAIRRNGIRE DO BRÉNAINN ANNSO

 149

Laithe n-áen do Brenainn cona muinntir ag siubal ⁊ acc iarraidh in mhara no co tarlac ossin talamh m-bicc ro bhattar d' iarraidh fri ré secht m-bliadan iatt .i. tír tairrngire, amail ata in prouerbio: ‘Qui querit, inueuit’ (Matt. 7:8). Iar rochtain immorro doibh-siumh i c-comfocraibh in tíre-sin, ⁊ ba h-ail leo port do gabhail ann, at-chualattar guth araile senorach ag labairt ríu, ⁊ issedh at-beiredh: “A dháoine lán-shaethracha, a ailithrecha naemhtha, a lucht ernaiget na loighe naemhdha, a betha bith-scith ic saethar ic ernaidhe in tíre-so, ernaighidh beccán da bhar saethar goléicc.”

 150

Iar m-beith immorro doibh-siumh  251b annsin selatt ina t-tost, at-bert in senoir friu: “A braithre ionmaine”, or se, “a Críst, cidh na aicci-siu in talamh n-airegdha n-alainn so, ar nar doirtedh fuil daoine riamh, ⁊ nach iomcubaidh adnacal peacthach na droch-dháoine innte? Faccbaidh uile iaramh i n-bhar luing gach ní fil occaibh cenmotá becc n-ettaigh iomaibh namá; ⁊ ticcidh aníos”. Iar rochtain immorro doibh-siumh for tír, póccais cach a cheile dibh, ⁊ ciidh an senoir go mór fri mét a fáoilte. “Siridh occus feghaidh”, or sé, “imle ⁊ bruighi Parrtais, airm h-i f-fuighbithir slainte cen galar, aoibhnes cen imresain, aenta gan tachor, flaithes cen scaoiledh, timthirecht aingel, fledhucchad cen airdhibhadh, moighe milsitir boludh mar blath mín bennachda. Ma n-genar tra gairmebhus Brenainn mac Findlogha i n-áentaidh i l-leth-sin”, ar in senóir cettna, “do bhith-aitrebh na h-innsi i t-tám tre bithe na bethad”.

 151

Iar b-faicsin immorro doibh-siumh in Pharrthais eter tonnaibh in mara, machtnaighit ⁊ iongantaighit go mór míorbuile Dé ⁊ a chumhachta, iar b-faicsin na míorbhuiledh-sin. Is amlaidh immorro boi an senoir h-ishein, cen éttach n-dáenna eter, acht ba lán a chorp do clumhach gheal amail cholum no fhaoilinn, ⁊ ba h-urlabhra aingil leis acht madh becc. Ceilebhartar an teirt leo iar m-béin an cluicc co n-altuccadh buidhe do Dhia, ⁊ a menmanna tuidhmhidi i n-Día. Ni ro lamsat immorro ní do fhiarfaighe.  13.

 152

Is annsin at-bert in senóir: “Denadh gach aon uaibh ernaighthe fo clith cen imaccallaimh neich fri 'raile uaibh, uair talamh naemhta ainglecdha in talamh-sa; ⁊ dino as gnath peactha do labharthaibh,  252a uair as meinic isna faiblibh arsantaibh toirrsi no failte diomhaoin”. “As maith lin-ne eimh sin”, ar in popul. Iar m-beith doibh sealat amlaidh sin, ticc an senoir, ⁊ isedh at-bert: “Ceilebharthar an medhón-lai  p.79 linn”, ar sé. Iar tairccsin immorro in medhoin-lái do cheilebhradh doibh, fiarfaighis Brénainn don t-senoir uccat: “In tol dam-sa”, ar se, “anadh sunn go dia bratha”?

 153

Is h-i immorro freccra do-ratt an senoir fair-siumh: “Intí iarrfus a thoil fein, ticc i n-acchaid toile De. Ocus sesca bliadan”, or se, “o tanacc-sa co n-icce so, ⁊ biadh aingil rom-sásastair frisan re sin. Ocus as becc na ro ercran mo chorp a sendacht. Ni sunna ro arsaighes, acht i n-áes a t-tanacc innte, ⁊ atú amlaidh bhéos. Is amhlaidh at-bert Criost frim, beith sunn tricha bliadan on triochait útt occut ernaidhi si. Ocus aníu as mithig damh-sa dol dochum nimhe, uair do riachtaisi cuccam. Iar c-ceilebradh na nona libh, dénaidh imtecht da bhar t-tír féin, ⁊ dénaidh foircetal fer n-Erenn, uair teccaisccfidher cuil ⁊ pecaidh tremhot. Ocus at-bert Criost frim-sa, isin uair-si na nóna co toiristea-sa co n-icce in ferann-so, ⁊ do mhuinnter ⁊ do manaigh, ⁊ do mhaincesa lat ria noebhaibh Erenn seacht m-bliadhna re m-brath, ⁊ an t-angcaire miorbhallda úd do-rinne an saccart lat”.

 154

Iar c-ceilebradh na nóna, tainic an t-én nó ghnathaighedh timthirecht a b-proinne doibh roimhe sin, ⁊ leth-páin cruithnechta, ⁊ órda eiscc leis da tabairt dá gach aon dibh-sin. Iar c-caithemh immorro a b-proinne doibh-siumh, do-ghniatt altuccadh buidhe do Dia. Iar c-caithemh immorro chuirp Crist ⁊ a fhola ⁊ a feola don t-senóir, laaidh la sodhain a spirat dochum nimhe, ⁊ adhnaicit-siumh iar sin a chorp co n-onóir moir, ⁊ go n-airmittin n-adhbail.

 155

A h-aithle na c-comhraitedh-sin do denamh doibh leth ar leth, do-ghlúais Brenaind  252b cona manchaibh docum a luinge. Ocus do imghettar tar in muir mór-thondach, ⁊ ni h-aithrister iongantus ina nimthechtaibh, no go rangutar go h-Árainn n-oirrtheraigh, iar m-beith doibh dí bliadain for an loinges-sin, ⁊ a cuicc for in loinges remhtechtach; conidh seacht m-bliadna-sin uile for in dá loinges acc iarraidh tire tairngire; amail as-bert araile éolach:

  1. Secht m-bliadna battar uile
    For loinges — caemh in cuire —
    Ag iarraidh an tire treall
    Tairngire tredaigh tren-seng
  2. Co nus-fuarattar fadeoigh
    I n-iathaibh arda an aiccéoin,
    Inis saidbhir suthain, gan roinn,
    Maigrigh, c-cruthaigh, c-caomh-áloinn.

 156

Iar rochtain immorro doibh go h-Arainn n-oirrtheraigh fogabatt fáilte n-dermair ann, amail fogebadh Criost cona apstaluibh; ⁊ innisit  p.80 a sccéla ⁊ a n-echtra o tús go deiredh do phopul Árann. Iar c-cluinsin na sccél-sin d' Enda ⁊ do Pupa cona séitchibh, cíit go dermair tre mét na faoilte rodus gabh. Bói dano an popul ag astadh Brenainn occaibh, ⁊ for-foemhsat cennach dó do chinn anadh occa. At-bert Brenainn friu: “Ni sunn bhías m' éiséirge”, ar se, ⁊ ni ro dhaimh airisemh ann. Battar fri ré mís annsin íar scís iomramha.

 xlviii
 157

A c-cionn na réé-sin ⁊ na h-aimsire faccbus Brenainn cona muinntiri n-Árainn in long cona h-angcaire, ⁊ gabhait féin rempo dochum n-Eirionn, go ros-gabhsat port ag Inis da Dhroma for muir Luimnigh. Fossaighit íar sin i n-Inis da Dhroma, ⁊ bátar ceithre lá ⁊ ceithre h-oidche innte gan sásadh bídh nó dighe aca. Ocus bá marbh immorro cethrur don chuire naemh sin tre fhód an tredhain tarla dóibh; ⁊ ro h-adhnaicit annsin iatt 253a co n-onoir ⁊ go n-airmittin móir.

 xlix
 158

A c-cionn trill 'na dhiaigh sin, faidhis Brénainn a dheisciplu go h-abhainn Fhorccais isna Deisibh Muman do cuinghidh eiscc for iasccairibh na h-abhann. Diultait immorro na h-iasccairedha muinnter Brénainn. Diultais immorro Brenainn in abhann tria bithe ó sin amach gan iascc do bheith fuirre. Cáecca sruth immorro ro esccáin Brénainn i n-Eirinn trena díultadh d' iasccairibh na srothann sin fa iasce do thabairt dó. Cáocca sruth ele ro bhennaigh Brenainn ind Éire, ar ro riarsat a n-iasccairedha é; ut dixit:

  1. Cáecca sruth re ro-riaradh
    Ro bhennaigh Brénainn go f-finne;
    Caecca sruth go soimhiadhach,
    Or bhen sé iascc a linne.

 l
 159

Araile la do Brenainn cona mhancaibh oc imtecht i tiribh Cliach. Do-chúattar go port Eile d' iarraidh éiscc. Ferait immorro na h-iasccairedha failte fri Brenainn. Bennachais Brenainn an sruth iar sin, gerbo h-aimritt con n-icce sin; ⁊ ba lán d' iolar gacha maithesa o sin amach an sruth.

 li
 160

Do riacht Brenainn iar sin go h-Inbher Ais i t-tiribh Cliach, ⁊ boi ann in oidhche-sin. At-bertattar aittrebhtaigh an tire-sin fris: “Fil”, or síatt, “amhgar mór isin tír-so .i. tuile cuiledh, gainemh mara ináitte”. Is annsin at-bert: “A Thiccerna”, co nach lia ol , “sóertar sunn tréd connirclidhe-si don plaig-si in lucht-so it anmaim-si”. On oidhce-sin amach ni raibhe aon chuil riamh isin talamh-sin. Bri Oiss  p.81 h-i t-tiribh Cliach, cáecca caislen ro fásaighthi innte tre breithir m-Brenainn; ut dixit:

  1. Caecca caislen comhramhach
    Ro baidh Brenainn go m-baine;
    Tre díumus rígh ro-ghlonnach
    Beitt tre bithe gan áines.

 lii
 161

Araile aimser fáccbais Brenainn a luing h-i t-traigh Innsi  253b da Droma; ⁊ psalm-chettlaidh dia muinntir oca coimhétt, ⁊ h-e occ gabháil a psalm a aenar innte. Iar t-tichtain immorro ainbhtine in mhara, go ros-tarraing in luing dia purt, at-bert brathair an t-sailm-chetladha fri Brenainn: “Ro baidhedh mo brathair féin isin luing”, ol se, “⁊ ro brisedh an long go deimin, ⁊ ni fuighter a chorp íarna bhathadh”. Is annsin at-bert Brenainn co f-feircc moir fris: “Mása mó as áil duit-si airchisecht de, eircc fein ina ionadh, ⁊ dena a fheidhm sion”. Iar n-dol immorro do-somh i n-diaigh a bhrathar, báitter fo cettóir isin muir; ⁊ bai in brathair ócc eter tondaibh mara amhail múra dá gach leth de, amhail ro baoi do Moysi mac Amra ag dol cona popul tre Muir Ruaidh.

liii. SCCEL DOBHORCON

 162

Gluaisis Brenainn roimhe ina diaigh sin co rainic go Dubh Daire i t-Tuadh-mumain, ⁊ do-rinne comnuide ⁊ teccar athaid fhada and occ foghnamh don Choimdidh, ⁊ acc edarghuidhe in Duileman, ⁊ ag dénamh ticche aoidhedh i n-onóir da Thiccerna fein ann. Ise immorro ro ba comharsa dó forsin túaith .i. Dobharchú o b-fuilit h-Úi Dobharchon i t-Tuadhmumain beos. Boi dino clúain féoir ag Dobar-choin a b-foccus do Loch Lir. Tíaccait immorro doimh Brénainn isin c-clúanaidh; marbhthar na doimh le Dobharcoin. Innister do Brenainn na doimh do marbadh. “Madh ced le Día”, ol Brénainn, “go n-derntar dobhrán do Dhobharchoin”.

 163

Teid dano Dobharchu ⁊ a bhen, Créda a h-ainm, d' fios na clúana cetna a c-cionn bliadhna iarttain. Lingidh in éiccne fír-éiscc  254a in uair-sin isin loch ina f-fiadhnaisi. Do-gní immorro Dobharchu dubhánacht, ⁊ geibhidh brec, ⁊ do-ghni tene raitte, ⁊ imfhuinidh an brec, ⁊ caithidh iar sin é do bhir. Téid iaramh d' ól uiscce docum an locha, ⁊ tuitidh isin loch; ⁊ do-gníther dobhrán de ar fud an locha tre breithir Bhrénainn. Ticc immorro mac do Dhobhorchoin .i. Cúcúan a ainm sidhe, ⁊ Creda d' fios na cluana cetna. Lingidh eiccne már oile ina f-fiadhnaisi isin loch. Ticc Cúcúan do dubhanacht fair. Ticc  p.82 immorro an dobhran dia thoirmescc sin uime, ⁊ at-bert fris gan iascc an locha do bhreith uadha, ⁊ gan teine do dénamh do raitt, ⁊ gan bradán do caithemh bo bhior iter.

 164

Ocus do innis sccela do go leir, ⁊ at-bert:

  1. A Chú Cúan,
    Testa t' athair ní cían uadh;
    Ata fan loch ina pheist,
    Na tarr do breith a eiscc uadh.
  2. A Cú Cúan,
    Na dein tene do raitt ruaidh;
    Na h-ith, gemadh mor do gin,
    An t-íascc do bhir go m-bi fuar.
  3. Fuar mo leaba ar leic luim,
    Is mo druim le grian do gnáth;
    Súighim uiscce Locha Lir,
    Nocon roich dom tigh go bráth.
  4. Íascc adúadhus prap rom-loiscc,
    Issedh sin rom-beir gan céill;
    Olc mo thoiscc is turus trúagh,
    Erigh is Creid, a Cú Cúan.
  5. Da t-teccma ar fulacht nó ar fect,
    Na caith do breac go m-ba fúar
    Gidh tacha connaidh ticc duit,
    Na loiscc an raitt, a Cú Cúan.
  6. Dobar-chú m' ainm-si budéin,
    Atú gan ceill as cían úadh;
    Becc nach cosmail an da ainm,
    Na tarr fom gairm, a Cú Cuan.
  7. Bid h-Úi Dobhor-chon mo shiol,
    Bidh é a fhíor go brath m-buan, 254b
    Gibe tan beither 'ga n-gairm
    Bidh edh a n-ainm, a Cú Cúan.
  8. Gach uair do-chifir mo sccath
    Oniu amach go brath m-buan,
    Biaidh easbaidh ort-sa go derbh,
    Ma becc do sealbh, a Chú Cúan.
    A Chu Cuan
 p.83 Ro boi dino Dobhar-chu amhlaidh sin sechnon in locha tre breithir m-Brenainn, go f-fuair bás; et reliqua.

 liv
 165

h-I c-cinn ree imcéine smuainis Brenainn ina menmain, ⁊ gabhaiss eccla in Choimdhedh go mor h-é tre batadh an bhrátar do-chúaidh d' fios an t-sailm-chetladha gusin luing i n-Inis Da Droma tre fheircc ⁊ tre fhochann Brénainn búdéin. Luidh Brenainn go naemha Erenn do breith breithe fair immon cúis-sin; ⁊ siris na scrioptuire diadha uile maraon ríu. Ocus téitt gusin maighin a m-bói a muimme .i. Ita; ⁊ boi occa innisin di bathad an brathar. At-bert Ita fris-siumh dol tar muir. “Talamh ectrand”, ol sí, “fil occut iarraidh, go n-dernair anmanna daoine d' follamhnuccadh ⁊ d' foircetal ann; ⁊ imthigh”, ol si.

lv. TRIALL BRENAINN GO CRIOCHAIBH BRETAN ANNSO, TRE BHÁTHAD A BHRATHAR

 166

Teid Brenainn iar sin go tíribh Bretan tre forcongra a muimme, go dú a m-báoi Gillas Bretnach, co tri feraibh decc imme; amhail at-bert Mo Cua mac Dolcáin 'san rand:

  1. Impóis Brenainn ar deisiol
    Go t-tri feraibh decc, foda uidhe;
    Ro be ard a dul {}
    Co ros-baist fir Alban uile.
Iar rochtain immorro do-somh tire Bretan go saetar iomramha ro- 255a móir, ⁊ iar n-aister tire accgairbhe, iongantaighe, borb-aighmeile Breton, at-bert Gillas Bretnach fria phopul, fledh mor do denam aca: “Don-ficfa”,ar se, “popul naemh saetrach sunda fócéttoir, cend creittme ⁊ crábaidh, Pol apstal iar n-athnuaduccad dáennachta, ⁊ athair lan-shaotrach mara ⁊ tire .i. Broen-find mac Findlogha”.

 167

I n-aimsir geimhreidh immorro do-riacht Brenainn tír Bretan, iar m-beith tri bliadhna for sligidh dó. At-bert Gillas secht n-glais iarainn do chur ar doirrsibh na cathrach, do dherbadh naomtachta ⁊ irsi na n-aoidhedh. Iar sin teid Brenaind go cathraigh Gillais do accallaimh Gillais budéin; ⁊ ferais snechta mor doibh in oidhce do-chúattar docum na cathrach, gur lion an talamh uile, go riacht ferna fer. Acht cena ní riacht cucasan acht go h-eittirchian uatha for gach leth.

 168

Is annsin at-bert an doirrséoir do mhúr na cathrach riu: “Ticcidh”, ol se, “⁊ oslaiccet bhar c-cáoin-ghníomha féin remhaibh”. Is annsin at-bert Brenainn fria thimthirigh .i. fri Talmach: “Eircc”, ol se, “⁊ oslaicc an dorus remhaind”. Sinis Talmach a lamh gusin dorus, ⁊ meabaid fo cettóir na secht n-glais a n-aoinfecht. Oslaiccis  p.84 rempu a aenor in cathraigh nád bái i m-baegal co secht n-glassaibh iarnaidhe air a aenar nó foslaiccedh. Ocus ní frith riamh iar sin na glais.

 169

Tangattar iar sin gusin tempul, ⁊ battar tri glais fair d' iarann aithleghtha. Sinis Brenainn a laimh iar sin dona dibh comladhaibh, ⁊ isedh as-bert: “Osslaicc remhainn, a mathair Crist .i. a ecclas”. Is annsin meabhsattar  255b na tri glais co nach frith iad riamh. Is annsin at-bert timtíridh an tempaill fri Brénainn tre briatraibh Gillais: “Déna oifrionn a Bhrenainn”, or sé. Is amlaidh iaramh bói in altoir co n-aidmibh fuirri, is íad urlamha o tribh litribh greccdaib fuirri. Oslaiccis Brenainn an leabhar, ⁊ isedh ro raidh: “Oslaicc ⁊ foillsigh damh do litre, a De uile-chumhachtaigh”. Airdleghais Brenainn iar sin fo cétoir an leabar n-greccda.

 170

Téit iaramh Gillas cona muinntir do churp Crist annsin do laimh Brenainn. Is annsin at-connairc Gillas duine for in teiscc, ⁊ a fhuil isin coilech. Gabhais eccla mor Gillas ó ro aimsigh roimhe Brenainn go minic: “Cidh do-gen-sa, a Brenainn”? ar se. “Is irlamh dighal form ar th' inchrechad-sa damh”. Is annsin at-bert Brénainn: “Dítnebhat-sa tú on diogail-sin, uair ge ro derbhais na h-aoidhedha, is aimser loghtha anosa .i. aimser techta do chorp Crist”. Iar sin bennachais Brenainn doridhisi an altoir, ⁊ ba corp Crist bói forsan teiscc, ⁊ ba fíon an t-uiscce ro baoi isin coilech. Iar n-dol immorro do chorp Crist do phopul Gilláis do laimh Brenainn, baoi Brénainn cona muinntir go cend tri lá ⁊ téora n-oidhce annsin.

 171

Ocus ro innis a thoiscc do Ghillas. At-bert immorro Gillas: “Ni bér-sa immorro breth fort”, or sé; “acht aonni eimh, ata gleann gaibtech i n-dithreibh na cathrach-sa, ⁊ atá da leomhan ann .i. fer-léo ⁊ bain-leo; ⁊ is iad fhásaighes an tír-si i t-tád. Ocus eirigh-si go n-icce íatt i n-anmaim an Coimdhedh, ⁊ diochuir don thuaith-si íatt. Ocus beiredh an Coimde breth fort ann”. Teitt immorro Brenainn go forbfáoilidh  256a fo céttoir, ⁊ Talmach a dheiscipul féin leis.

 172

Is annsin bói in ban-léoman ina codladh a medhon-lai. At-bert Brenainn fri Talmach: “Dúisigh an ban-léomain go luath”. Téitt chucca isin n-glinn, ⁊ buailis dia laimh í. Éirghis fo chettóir in bain-léo, ⁊ do-bheir a gláoidh moir os aird, gur omhnaigset na tuatha ⁊ na criocha ba coimhnesa doibh. Is annsin tainic in fer-léo fon n-glaoidh-sin go h-athlamh aggarbh. At-bert Brénainn annsin ríu a n-dís: “Éirgidh”, or sé, “⁊ tabraidh libh na h-uile leomna filet isin n-glionn-so, ⁊ coimhéttaigh cethra na tuaithe-so ó sunn amach go brath”. Iar c-cloistecht immorro dona léomhnaibh gotha Brenainn, eirgitt amhail mhancha irisechaibh fo chettoir, ⁊ do-beraitt a c-cuilein léo.

 p.85
 173

Ba mór tra an míorbuile do-ronadh annsin .i. na leomain lonna, léittmecha, ledartacha, láidiri, do cennsuccadh amail chona muinnterdha, go m-bitt no rabhattar ag ionghairi cethra an tíre amail brod-chona buachalla. In tan immorro ba doigh la cách go muirfitis na leomain Brenainn ⁊ Talmach, is ann att-conncattar íatt ogh-slán chuca, ⁊ na léomhain ina n-diaigh; amhail ócc-láogha a n-diaigh a maithrech. Iar faixin immorro na leomhan do cach i n-diaigh Brénainn, gabhais eccla dermair íatt, ⁊ tiaghaitt ar a neachaibh fo cettóir, ⁊ teichít fo fhedaibh ⁊ fo chailltibh in tíre. Impáit arísi iar mor-gabhadh cen nach frithardadh ona leomhnaibh.

 174

Gabhais eccla mor Gillas, ⁊ edhbrais é féin do Bhrenainn amhail manach n-dileas tria bithe na bethad. Is annsin at-bert Gillas fris: “Día”, or sé, “bherus breth fort, uair mac díles dingmála do Dhía tú.  256b Acht namá do-bher-sa comairle duit .i. airisem isin tír, ⁊ manchine na tuath-sa duit tre bithe, ⁊ cumus an tire ⁊ an talman duit”; ut dixit:

  1. “Raghaidh duit an tuath gan ces”
    “Amhail ata cona les”,
    “Feraibh, macaibh, mnaibh, gan col”,
    “Go brath beitt 'gutt ríarucchad”.
Is annsin as-bert Brenainn: “Do-bheirim mo chubus fo righ na rann”, ar se, “nach mó lem-sa duille in t-sáogail inas gainemh mara no duille fedha”; ut dixit:
  1. Do-bheirim mo chubhas ann,
    A Ghilláis, fo rígh na reann,
    Nach mó lim in saegal seng
    Innás uiscce na h-abhann.
Iar m-baistedh immorro, ⁊ iar m-bennachad dó-som cathrach Gilláis, ⁊ na t-tuath ba comhfochraibh dhi, fáccbáis bennachtain occu, ⁊ imthigis iar sin. Ciit iaramh in popul ⁊ na tuatha go mór ina diaigh; uair ro carsat amhail budh athair doibh é.

 lvi
 175

Tainic doridhisi go Bretnaib, ⁊ cumhdaighter ecclas laiss ann i n-inis Ailec. Araile la boi Brénainn for carraic aird isin inis-sin; co faca na dá bleidhmil muiridhe ag tichtain a fúdomhail in mara, occus síatt occ cathuccadh re 'roile go cruaidh; ⁊ cách dibh ag comhbádadh a chéle. Is annsin fúabrais an dara péist díbh teichemh; ⁊ lenaidh in pheist ele h-í. At-bert immorro an péist bói occ teichemh do guth dáonnaidhe: “Nod-guidim-si immorro tú i n-anmaimm naomh  p.86 Brighte, go rom-léicce úait”. Fáccbhais fo cedóir an peist h-í; ⁊ téid h-i fudomain in mara.

 176

Ba machtnadh mór tra la Brénainn, inní-sin, ⁊ tainic gó a mhuinntir, ⁊ isedh at-bert friu: “Éirghidh go luath”, ar se, “dochum n-Erenn, go n-aiccillem naemh Brigitt”. Is annsin do-roine-siumh ind iomann erdairc  257a .i. Brighitt be bith-maith ⁊ et cetera. Iar rochtain tra dó-somh go dú i m-bói Brighit, innisis di imaccallaimh an da bleidhmil; ⁊ fiarfaighis: “Cidh do maith”, ol sé, “do-ghní-si do Dia seocham-sa, an tan rod guidhet in bleidhmil tú, ⁊ tusa ecnairc, ⁊ meisi frecnairc, ⁊ rom-fáccaibh cen atach”. At-bert Brigit fri Brénainn: “Tabair do chubhais”. “At-berim”, or sé,“nach dechadhus tar secht n-iommaire riamh, gan mo mhenmain i n-Dia. Tabair-si do chubas”, ar Brenainn. “Do-bheirim”, or Brigitt, “ó do-rattus mo mhenmain i n-Día, nach tardas ass, ⁊ nach tibher go brath. Tusa immorro”, or sí, atá dia mheince fogheibe gábadh mor mara ⁊ tire, ní fhétta gana thabairt dot úidh; ⁊ ni h-aire go n-dermaittea do Dhia beith do mhenma gacha tres iomaire ann.

 177

De quibus hoc carmen:

  1. Secht m-bliadhna do Brenainn binn
    Gan tadhall i t-tuaith no i c-cill;
    For muin an mhil móir go m-bladh
    Isin muir, ba lór d' iongnadh.
  2. Aitchidh an míl mor m-binn m-bras
    Risin b-peist 'ma leiccen ass;
    At-bert an peist: “gibe de”,
    “Nocha ragha ass aire”.
  3. Ros-gabh for atach Brighde,
    De eccla lais a aidhmillte;
    Rois cobhair Brighitt buadach,
    'Ar sin nir bo h-imuaimhnach.
  4. “Am sccith”, ar Brenainn gan brath,
    “Riccubh ait i t-tá in caillech”;
    “Cen co f-fesar cidh diatá”
    “A guidhe-si secham-sa”.
  5. Do-roich in cleirech istech,
    Gerb eimech, nir bo nairech;
    Slechtais don chailligh gan col,
    Slechtais an caillech do-somh.

 lvii
 178

Luidh iar sin Brenainn h-i c-crich Bretan doridhisi, ⁊ cumdaigter lais in chathair dianid ainm Bleit i c-crich Letha. Do-roine  p.87 tra Brénainn mór do fhertaibh ⁊ do mhiorbhuilibh isin cathraigh-sin, acht ni cumhangar a riomh sunn.  257b Araile oidhce at-connairc Brenainn fís isin maighin-sin, ⁊ ba mór a tuirse aire; ⁊ nír innis do neoch riamh ní dhe acht beccan .i. eris mór an creittme d' éircche acc Bretnaib ria m-brath. Ocus ba h-imeccal lais-siumh aittreabh ettorra airesin.

 lviii
 179

Iar f-facbáil immorro tíre Bretan do Brenainn, luidh docum n-Erenn doridhisi, ⁊ espocc Máenu immaille fris. Is annsin tainic Mo Caemóc .i. Senan a ainm prius, go Brenainn; ⁊ faccbais a athair, ⁊ lenais Brénainn do légadh occa.

 lix
 180

Luidh iar sin Brenainn h-i c-crich Connacht, co h-Inis meic h-Ua Cuinn for Loch Oirbsen. Is annsin no bittis da each charpait rígh Connacht co minic occa lesucchadh. Iar n-áitiuccadh Locha Oirpsen do Brénainn, ⁊ iar míorbhuilibh dó ann, tucc mac righ Echtghe do é; ⁊ do-gheall co nach diongnadh námha no cara dith nó urchoid dó cen no bíadh ann.

 lx
 181

La ele do Brénainn ar magh h-i f-fochair, no Ái, in oiléin-sin; tarla duine bocht dó, ⁊ bennachais do Bhrenainn, issedh ro raidh: “A athair naemhtha”, or se, “dena trocaire oram, ⁊ foir mé ón dairse ina b-fuilim ag an rí; uair do much sind féin, ⁊ mo clann”. Tucc iaramh cridh-airchisecht patruin na pian .i. Brenainn, iar n-gabhail compáisi dó rissin duine m-bocht, ⁊ 'ar n-gabhail dóchusa ro-truim as Athair na trocaire; ⁊ saidhis in bhachall bói ina laimh i n-anmaim De isin fótt fa coimhnesa dó, ⁊ do-gheibh punt d' ór aithleghtha ann.

 182

Ocus do ráidh risan m-bocht: “Tabhair sin don righ, ⁊ sáerfaidh tú on dáersi ina b-fuil tu aicce; ⁊ na h-innis dó cia tucc h-é”. Gabhais an bocht an t-ór, ⁊ beiris leis dochum an righ é; ⁊ innisis dó amhail fuair h-é. Ocus adubairt an ri, mar do-cualaidh sé sin  258a .i. gurab amhlaidh sin frith an t-or: “Ór Chriost sin”, or se, “Ocus ní meisi dlighes é, acht serbhfogantaidhe Dé féin. Ocus do-bheirim sáersi duit-si ⁊ dot chloinn i n-onóir do Dhia ⁊ do Brenainn”.

 lxi
 183

I n-araile aimsir 'na dhíaigh sin, adubairt Brénainn fria a braithribh: “Dlighmitt dol i n-Úibh Maine, oir ata obair ⁊ coimétt an tire-sin d' fiachaibh oruinn, uair is ann bhías ar n-eiséirghe; ⁊ do-chúala me aingel im ainm féin ag cathuccadh ar a sccath. Masedh i n-ainm ante do chennaigh sin-ne, do-beram furtacht anois di”. Ocus do imghettar rompa iar sin go riachtattar du ittá Cluain Ferta. Is ísin uair ⁊ aimsir do-rala cath aga thabairt eter Diarmait mac Cerbaill ⁊ riograidh an taoibhe thúaid d' Eirinn im Choluim Cille .i. cenel Conaill meic Neill ⁊ Eoghain meic Neill .i. cath Chúile Dreimhne. Ocus do mheabaidh an chath for Diarmait fadhéoigh.

 p.88
 184

O ro-siacht tra Brenainn gusin maigin-sin, cumhdaighter mainistir leis ann .i. Cluain Ferta; ⁊ as innte do thogh a eiseirghe, et dixit: “Hic requies mea in seculum seculi”. Ocus is annsa mainistir sin tainicc Mo Caemocc .i. Senan a ainm prius go Brenainn ona athair ⁊ ona mathair do denamh leighinn dó. Ocus fuair bas h-i fail Brenainn isin mainistir-sin. Ocus do-luidh cumha mór ⁊ toirrsi adhbal for Brénainn tre bás a dhalta; ⁊ do-chúaidh d' edarguidhe an Duilemhan fana aithbeouccadh dó; ⁊ fuair aisecc a anma fadhéoigh on Coimde na n-dula.

  1. O gabhais mac h-úi Alta,
    Brenainn, go lin a etla,
    Nocha mesaitte go se
    O sin alle Cluain Ferta.

lxii. FUASCCLADH AEDH GUAIRE O DHIARMAIT MAC CERBHAILL LE BRENAINN INDSO; ⁊ ISE IONADH INA TICC SÉ .I. ROIMH SCEL IUDÁIS

 258b
 185

Cidh tra acht iar saruccadh Ruadain Lothra do Diarmait mac Cerbhaill fa Aedh n-Guaíre, do mharbh giolla braitaighe Diarmata .i. Aed Baclamh, fan pailis n-deircc-iubhair do boi fóna tech do bhrisedh dó, do tabairt gae an righ tarsna astech leis. Ocus nír lor leis sin, gan an tech fein do brisedh. Ocus 'ar t-tuitim dó a c-cionaidh an migniomha-sin, ⁊ 'ar sáruccadh Ruadhain do Dhiarmait fon m-bragaitt, do cruinnighettar ard-náeimh Erenn dochum Diarmata .i. Colum Cille, ⁊ Cíaran Cluana, ⁊ Mo Laisi, ⁊ Da Beog, ⁊ Finden, ⁊ Ruadhan Lothra, ⁊ ard-naoimh Erenn. Ocus 'ar m-beith doibh fri re m-bliadna ag comhtrosccadh le Diarmait, gach miorbuile do-ghnitis uile air, do-gnídh Día a leithéitt dó-samh orra-san.

 186

Ocus 'ar c-caithemh na bliadhna-sin doibh amhlaidh sin, do thairccset na naoimh fuasccladh do Diarmait as in m-brághait. Ro raidh Diarmait, a n-doigh nach f-fuighthi lena tabairt do, go n-gébadh cáecca ech súl-ghorm uatha. Ocus 'ar m-beith do Bhrénainn ag siubal in mara, do fhoillsigh aingeal Dé dó, naeimh Erenn do beith isin moir-eiccin sin acc Diarmait, fa ní nacharb éidir d' faghail, dá sírthi an doman uile, muna f-faghthái tre grasaibh De h-é. Ocus 'arna thuiccsin sin do Bhrenainn, táinic tara ais i n-Erinn, ⁊ tainic fo thír i n-Ess Dara, h-i c-crích Connacht; ⁊ tucc cáecca rón do rónaibh na fairrge leis, ⁊ do-rinne cáecca ech soinemhail dibh, ⁊ rucc leis go Temraigh íatt, go h-airm h-i r-rabhattar naoimh Erenn im Rúadan. Ocus do fhailtigettar na náeimh go h-iomarcach ria m-Brenainn 'ar t-toidhecht 'na c-ceann do.

 187

Do innis doibh go t-tucc na h-eich-sin leis dia t-tabairt do Diarmait, amail ro raidhsiomar romhaind.  259a Ocus 'arna chluinsin sin dona  p.89 naemhaibh, do-chuirettar fiss co Diarmait dia radh ris teacht do ghabhail ind fuaslaicthi-sin uatha. Ocus 'ar t-tocht do Dhiarmait mura rabhatar na naeimh, tuccadh na h-eich chuicce, ⁊ do-cuiredh marcaighecht orra. Ocus nir gabhatar in ronach eachlasga ináid spuir muintire Diarmata chuca; ⁊ ruccattar muinnter in righ dia n-aimdéoin isin m-Boind, co n-dernadh ronach díbh h-i fiadhnaise f-fer n-Erenn; gur baithettar cuid do muinntir Diarmata, ⁊ gurab ar eiccin tangatar an chuid ele i t-tír díbh.

 188

Ocus fa móide fercc Diarmata de sin; ⁊ adubairt nach gébadh gan éraic d' fagáil 'san ceilcc-sin do-rónadh cuicce, ⁊ a milledh a muintire. Ocus fa h-oidhce caithme bidh dona naemhaibh in oidhce-sin. Ocus do fhurail Brenainn ar na naemhaibh, celcc do denamh dochum righ Erenn .i. an trath do tiucfadh a c-cuid chuca, gach greimh da n-gerrfadaois 'ga chur docum a m-bél, a leiccen eter coilér a sccapail ⁊ an nocht-bhruinne, ⁊ a m-beith occ fás-chognamh a m-beol; ⁊ gach deoch do ticfadh chuca do dhortadh maran c-cédna ettorra ⁊ a sccapail, ionnus go saoilfettáis muinnter Diarmata go c-caithfedh na naeimh biadh, ⁊ go t-tucdáois ar Diarmait bíadh do chaithemh.

 189

Ocus do-ronsat na naeimh amail adubairt Brénainn ríu, iondus gur caith Diarmait biadh, ⁊ co n-deachaid neimh an troisccthi for Diarmait. Ocus iar c-codladh don righ iar sin, do-connairc in rígan .i. Mumhain ingen Conrach meic Duach d' Eoganacht Chaisil .i. ben righ Erenn, aisslingthi iongnadh .i. andar lé bile buadha d' fás ós Temhraigh na Righ, ⁊ a ghéga ⁊ a bharr do lethadh tar Eirinn uile, ⁊ do-connairc iar sin enlaith Erenn do luighe ar in m-bile-sin.  259b Ocus dar lé féin da sháer décc do thecht do bhuain an bile-sin, ⁊ da thuaigh déc leo; ⁊ gach slis da m-bendais dhe, a dhul ar in m-bile fein doridhisi. Ocus dar lé do-chonnairc sí aén-tsáer occ teacht don fhairrgi aniar, ⁊ an céd bhuille tucc se don bile, gur bhen sé a chend de.

 190

Ocus do-ling-si tar an iomdadh amach le h-uathbás na h-aislincce, gu ro fhiarfaigh an rí dhi, crét an t-olc do-chonnairc; ⁊ do innis an rioghan an aislincc dó. “Truagh sin”, ar in rí. “Meisi an bile-sin”, or sé, “⁊ is íatt an enlaith ag luighe air .i. rioghradh-Erenn ata umhal damh-sa le ré fichet m-bliadan; ⁊ is íatt an dá sáer décc do-chonncadhais do thocht do gherradh an bhile .i. da ard-naemh décc na h-Erenn atád ina t-troscadh re bliadna oram-sa, ⁊ meisi ag trosccadh orra-san maran c-céttna; ⁊ nírb úaisle le Día a t-troscadh-san inás mo throsccadh-sa. Ocus isé an sáer deighenach do-connairc tú do bhen a chend d' áen béim don bhile .i. Brenainn mac Findlogha, tainic don fhairrgi aníar. Ocus tucc forsna naemhaibh celcc do chuma cugam-sa, ionnus gur chaithesa biadh, ⁊ na cleirigh 'na t-troscadh; ⁊ do marbh Brenainn meisi. Ocus tuccthar na naeimh cuccam, go n-dernainn sith ría”.

 191

Teccait na náeimh i c-cend in rígh; ⁊ do-rinne sith ríu, ⁊ do  p.90 aisicc a m-braighde doibh iar sin. Ocus do troid Ruadhan fri Díarmaitt, go ro esccain se h-é, ⁊ go ro ghuidh sé Día fa gan rígh do shuidhe i t-Temhraigh go brath arís, ⁊ do esccáin se Temhair iar sin. Ocus fos do-guidh se gomadh losccadh, ⁊ badhadh, ⁊ marbadh bas Diarmata. Ocus do-guidh Diarmait Dia fa Rúadhan d' esccaine, ionnus go m-bentáoi a leth-cos, ⁊ a leth-lamh, ⁊ a leth-suil de.  260a Ocus ro fíradh an ghuidhe-sin Diarmata. Conidh tríd sin táinic oided Diarmata iartain.

 lxiii
 192

Araile la dino boi Brenainn cona muinntir i n-aroile ferann álainn oireghdha. At-bertattar a mhuinnter fris: “Ni fhuil”, ar síad, “isin domhan duine no thréiccfedh an ferann-so ar gradh Dé”. At-bert Brenainn: “Fil”, or sé .i. occlach fil h-i c-Corc mo druadh iar Carn. Ocus battar dino dí shéittigh dhersccaightecha lais. Ocus ba lain-shercach i n-danaibh, ⁊ dhechmadhaibh, ⁊ almsanaibh don Coimdidh é. At-bertattar a dhí sheitigh fris i n-aroile ló: “Cia fott”, ol siatt, “bemáoid accat amhlaidh so”? “Cein co tochra etraibh fein”, or eissiumh; “uair ionnarbthar Día tre essáentaidh, ⁊ tochuirther demoin”.

 193

“Iar n-aimsir móir íar sin t-achair eter na mnaibh. Luidh-siumh iar sin gan fis dona mnaibh día ailithre tar muir; ⁊ fuair luing n-erlaimh occ Ath Laighen. Téitt innte for fúdhomain in mara, co nus-fuair oilen noemh. Ocus gabhais ann fo chettoir; ⁊ ticc an long a h-aenar uadh go dú assa ruccadh. Ocus anais-siumh a aenar isin oilen-sin. Conidh é féin ro innis duinn na sccela-sin iar c-cein máir iar sin. Ocus ba h-eidighthe a chorp uile do clumhaibh gle-ghealaibh amhail choluim nó fháoilinn. Cidh tra acht”, ar Brénainn, “gibé fhuicfes a thir ⁊ a thalamh, amhail ro fhaccaibh an fer-so, bidh fechtnach foirbhthi, fíréon h-e, amhail in fer-so”.

 lxiv
 194

Araile la baoi Brénainn acc imtecht i n-ditreibh na Gaillia. Tainicc gaeth dermair dofhulachta doibh. Is annsin at-bert aen dia muinntir fri Brénainn: “Do-fáethsat na croinn-si foirn, ⁊ ron-muirfet”. Is annsin at-bert Brenainn: “A bhraithre ionmaine”, ar sé,  260b “eisttidh frim-sa beccán. Araile aimser oidhche bamar for in muir. Codlais an popul uile acht meisi am aenar. Is annsin at-connarc-sa inis i medhón in mhara, ⁊ is amlaidh bói an inis, ⁊ secht c-cosaara fuithe; ⁊ nó theighdís na longa mora fo sheol fuithe eter a cosaibh. Ocus battar na h-uile gotha ⁊ fogar innte. Ocus dano battar tri longa cengailte fuithe ind oidhce-sin. Intí iaramh”, ol Brénainn, “co n-icc in oilén secht-chosach sin do congbail for lar in mara, ⁊ ina h-uile gáetha aga comhthuarccain da gach aird, co n-icc antí-sin ar-sáeradh-ne for gúasacht na c-crann so filet occ tomhaithemh forainn anúas; ⁊ isé antí-sin rí nimhe ⁊ talman”.

 p.91

lxv. TABAIRT COLMAIN MANAIGH O DHEMHNAIBH TRE RATH ERNAIGHTHE NAEMH BRENAINN

 195

Araile la bátar días do mhuinntir Brenainn occ comradh, ⁊ Brenainn occ eistecht fríu; ⁊ isedh ro raidhsett: “In cumaing”, or síatt, “ainim an peacthaigh a thabairt a h-ifurn ó ernaighthe ⁊ almsain na c-carat m-béo bitti occa dara n-éisi”? Is annsin at-bert Brenainn fríu: “Eistidh rim-sa”, ar se. “Araile lá bámar inar c-codladh for in muir; óen-laech occuinn cen codladh. At-chonairc sidhe néll dubh, dorcha, aggarbh, adheittigh, adhuathmar, dia shaighidh a h-imel an mhara móir. Tainic chuccam-sa fo cettóir an t-athlaech”, ol Brénainn, “⁊ asedh at-bert: “Rom-gabh eccla go mór”, or sé; ⁊ ro raidh frim: “Eirigh go luath co n-uicce in néll mór-sa diar n-ionnsaiccedh; ⁊ an c-cluine an guth adhuathmur ann”?”

 196

“Iar n-éirghe immorro damh-sa, at-connarc in néll n-adhéittigh co n-deilbh n-duine n-dubh n-dorcha ann, anmhail aibheal 'arna bhadhadh, no fhiach mara;  261a ⁊ is amlaidh bói an dealbh truagh sin occ síor-ghul ⁊ occ síor-cháoi fri métt a peine; ⁊ is ann at-bert frim-sa: “Nott aitchim”, ar sé, “ar Íosa Criost, ar Mhac Rígh nimhe ⁊ talman, gur guidhe in Coimde form frissna trí lá-so, uair ní fuil nech as mo pían inú fri mét mo pheacadh”; ⁊ ro sceind uainn lasin n-guth-sin. Iar sin tra ro éirghemar uile fo chéttóir, gur guidhsem an Coimdhe fair-siumh. Do-riacht iar t-tribh laithibh 'ar sin, ⁊ a chorp dubh-ghlas uile. Ocus ba lugha a thoirrsi, ⁊ isedh ro raidh doridhisi, in Coimdhe do ghuidhe leis fri ré tri la ele; ⁊ ro imtigh lasin n-guth-sin.”

 197

“h-i cind sechtmaine do-riacht iterum, ⁊ néll bán uime, ⁊ a chorp lán-taitnemach amhail gréin samhrata. Ocus is amhlaidh bói in néll bán sin, ⁊ secht c-ciuil ána examhla ina medhon; ⁊ ba bindighther il-ceola in domain uile íad. Is annsin do-gni altuccadh buidhe do Dhia, ⁊ at-bert: “Anosa”, ar se, “fil Slanicidh in cinedha dáenna agum gairm docum a richedh budéin”. Is annsin as-bert-sa”, ol Brenainn: “Cuich tú, nó caidhe th' ainm”? “Meisi Colman, manach”, ol se, “inas messa bái dona h-uilibh manchaibh”. Iar f-fáccbáil trá bhennachtan do-san ag na braithribh, luidh la sodhain dochum nimhe la timthirecht aingeal.

 198

“Is annsin”, ol Brenainn, “rom-guidhset mo mhanaigh meisi im ernaighthe do denamh doibh, uair at-conncattar a tarbha don manach út. Acht chena ni fríth uaim-si sin do denam, co n-am tainic Michél archaingel iar sin, ⁊ isedh ro raidh frium: “At-cuala Día th' edarghuidhe”, ol sé; “sir ⁊ taistil Da scrioptuire diadha, ⁊ dena ernaighthe coimhtionóiltech eistibh, go m-be  261b acc saeradh ⁊ acc dítten fer n-domain ar ifrionn cona íl-phíanuibh”.”

 199

Do-roine tra Brenainn annsin an ernaighthe n-oirderc, ⁊ sé ina  p.92 luing. Bennachais tra Michel árchaingel an ernaighthe-sin Brenainn, ⁊ issedh ro raidh; a gabail fa dó décc a n-áen-ló for anmain gach pecthaigh, ⁊ dá slechtain dec for cech cantain dibh, ⁊ Pater i forbhu cech dula. Ocus ni fhuil do mét a pheacaidh, cidh béo cidh marbh, fogheba dílgadh, acht co n-derntar amlaidh sin dó. Deithbhir dino ciamadh h-é, Míchél archaingel, adéradh fris ind ernaighte-sin do denamh sech cech n-aingeal ele. Ninsa; ar h-é Mícel aingel Brenainn. “Conidh follus as sin”, ol Brenainn, “go t-tarbnaigenn dona marbhaibh, a caraitt bíí dara n-eísi do ghabháil a n-éccnairce”.

 lxvi
 200

Cidh tra acht iar t-taistel tire Gallía do Brenainn, ⁊ iar f-fertaibh ⁊ miorbhuilibh moraibh do denamh dó isna rannaibh thoir, do-riacht iar sin dochum n-Erenn; ⁊ téid iar sccís mara ⁊ mór-tíre go Clúain Ferta Brenainn, ⁊ do-rinne comnuidhe innte fri h-aimsir imcein ina dhiaigh sin.

 lxvii
 201

Feachtus do Bhrenainn mac Findlogha h-i c-Clúain Ferta dia cáscc viio anno ria a eitsecht. Ceilebharthir isind ecclais; pritcaidhther, oifriter léo. O tainic iaramh in medhon-lái tiaghait na manaigh dochum proinntighe. Faccaibther Brenainn a aenar isind ecclais. Gabhait cach for ord in proinntighe. Mac-cleirech occa dino, ⁊ cruit becc ina láimh. Gaibhidh for a n-airpeitedh, go t-tardsat a m-bennachtain dó. “Ro badh amhra lim-sa anosa”, or na manaigh, “dia nom-léiccedh Brenainn for lár na h-eccailsi, cor ro sephnainn  262a tri h-adhbainn ”. “Nochat leiccfe cuicce”, or in mac-clerech; “secht m-bliadna dono do Brénainn ríasin ni ro tibh e, ⁊ ni chúala ceol do ceolaibh an betha; acht da n-ubhall chiara ⁊ snaithe etorra no bíttis for a bhelaibh forsan liubhar. In tan immorro no chluinedh céol, do-bheiredh na h-ubla ina óaibh”. “Rachat-sa”, or in mac-clerech, “do sheinm cruite dó”.

 202

Téitt dino as, ⁊ a cruit glesta ina laimh. “Oslaic”, ol in mac-clerech. “Cia so”? ol Brénainn. “Mac-clerech do sheinm cruite duit-si”, or eisiumh. “Seinn amuigh”, ol Brenainn. “Menbadh doiligh lat-sa, ropadh buidhe lem mo leccadh for lar na h-eccailsi deit-si”. “Maith”, ol se, “ossailc riamh”. Do-bheir in mac-clerech a crota eter a da chois for lar. Do-beir Brenainn a dha n-ubhall ciaru ina dá nó. “Ni maith lim-sa”, or in mac-cleirech, “th' airpheitedh amhlaidh, ma ni ghatta in ceir estibh”. “Do-géntar dano”, or sé. Do-bheir iaramh forsan liubar ina fiadhnaise. Seindidh iaram trí h-adhbainn dó. “Bennacht fort a mac-clerigh”, ol Brénainn, “la céol nimhe deit dara éisi”.

 p.93
 203

Do-bheir iar sin na h-ubla ina chlúasaibh, ar nír bó h-áil lais eisteacht fri ceol do cheolaibh in chenntair. “Cidh na coisti fri céol”? ar in mac-clerech. “In ar a olcus lat”? “Maith, a mac-chlerigh”, ol se, “ni h-aire .i. i n-bása isind ecclais so seacht m-bliadna gusaníu, iar n-oifrenn ⁊ iar prochept sunn, do-chottar na mac-cléirigh don proinntigh; fómraccbhad-sa sunn 'm áenor. Rom-gabh imtholta i l-leith mo Thiccerna iar n-dol do churp Criost. A m-bá h-i suidhiu rom-gabh crith ⁊ omhan, co n-aca én forsan seinistir, co n-deisidh forsind altóir. For-féimdhius sa sealladh fair lásna ruithniu grianda battar uimme. “Bennach duinn, a clerigh”, ol sé. “Rott-bennacha Dia”, ol Brenainn.  262b “Cia fil ann”? ol Brenainn. “Michel aingel”, ol sé, “dot accallaim”. “At-lochar do Día omh”, ol Brenainn, “cidh dia tudhchaidh”? “Dot sénadh-sa, ⁊ dot airpeittedh ód Ticcerna”. “Is fochen duit lim-sa”, ol Brenainn. Attaigh a ghulbain iar clíathan a eite. Ro bhadhusa oc coistecht fris on trath go 'raile, ⁊ ro cheiliubhair damh iar sin”.

 204

Do-bheir Brenainn iar sin in astail darsan m-braghait: “In binn let-so, a mac-clerigh? Do-bhiur-sa mo chubhus do Dhia”, ol Brenainn, “nach binniu lem-sa ceol do cheolaibh in domain i n-diaigh in cheoil-sin inas in astoil-si. Ocus beir-si bennachtain, ⁊ bidhit neimedach ar m' airfittedh.” “Conidh í sin an dithrubhacht Brenainn i c-Cluain Ferta.”

 lxviii
 205

I n-araile aimsir dino lottar fir Muman do toghail Connacht. Luidh Brenainn dia tairmescc, ⁊ do chuingidh cairde forra; acht chena ni tuccadh dó; ⁊ dhomhaidhsett an sluaigedh do denamh. Isedh immorro do-roine Dia, go m-battar ima c-cuairt i n-oen-lucc; ⁊ gach áon ticcedh ann doridisi, go m-battar amhlaidh sin fri re cian tre cumachtaibh in Coimdedh, ⁊ tre ernaighthe naemh Brenainn. Ocus ro sáerta Connachta amhlaidh sin. Iar n-dol immorro do Brenainn as sin, ecmhaing araile mac náemh balbh dó ó ro genair. Iar m-bennachadh immorro do Brénainn do, labhrais fo cettoir.

 lxix
 206

Luidh Brenainn iar sin do accallaimh a shethar .i. Bríghe, co dún Aedha meic Eachaid, dianidh ainm Enach n-Dúin indíu. Cidh tra acht iar t-taisteal maru ⁊ tire, iar t-taithbeouccadh marbh, iar n-íc clamh ⁊ dall ⁊ bodhar ⁊ bacach, ⁊ áesa gacha tedma archena, iar fothuccadh  263a cell ⁊ mainistreach ⁊ ecclas noimdha, iar n-orduccadh abb ⁊ maighistreach, iar m-bennachad ess ⁊ inbher, iar c-coiserccadh crích ⁊ túath, iar n-díbadh col ⁊ peacadh, iar mór-ghaibhtibh mara ⁊ tíri, iar n-ionnarbadh demon ⁊ dúalach, iar m-buaidh ailithre ⁊ crabaidh, iar c-comlánuccadh firt ⁊ mírbhuiledd nad caemhnacar do fhaisneis, ro chomhfhoiccsighestair laithe eitsechta intí naemh Brenainn.

 p.94
 207

Is annsin at-bert Brénainn frisna braithribh iar n-oifrend in domhnaigh, ⁊ iar c-caithemh chuirp Crist ⁊ a fhola: “Ata Dia”, ol se, “agum gairm-si dochum na flatha suthaine; ⁊ mo chorp do bhreith co Cluain Ferta, uair bíaidh torromha aingel innte, ⁊ is innte bias mh' eiserge-si. Dentar iaramh carpatt becc libh, ⁊ tóet áen uaibh lais do iodhnacal mo chuirp-si, dus nach faicet na tuatha in fén mor, ⁊ sochaide lais, daigh na dernsat essaentaidh iar sin immon c-corp. Teccemhaidh iaramh oen-ócc-laech leth-ruisc clí do-shainridh donti bherus mo chorp-sa lais .i. Cuirrine mac Séttna essidhe. Ocus issedh at-béra frisan m-brathair aga m-bia in corp: “Inné corp ind náoimh so occat”? ol sé do guth gruamdha; “occuinn féin bías a eiséirghe”, ol sé; “⁊ leicc úait in corp”. Tabhradh dino”, ol Brenainn, “an brathair maiss n-óir as in talmain do Chuirrine ar imthecht dó uadha. At-béra in láech, ni leiccfedh aire. “Gebha feín righe, ⁊ do shiol it diaigh”, ol in brathair fris. “Leicc damh dola ass. Ocus acc so comartha duit aire .i ro bhása occa iomradh indíu, cionnus no ghebhtha ricche”. “Ac”, ol sé. “Not-fuigbe nemh ⁊ talamh”, ol in brathair. Léiccfidh-siumh”, ol Brenainn, “iar sin ar in treide-sin .i. ar ór, ar righe, ⁊ ar nemh. Ocus bennechaid an brathair  263b eissiumh iar sin, ⁊ imthigidh uile”.

 208

In tan tra tairnic do-somh a radh sin uile, bennachais dona braithribh, ⁊ da shiair .i. do Bhrighe; ⁊ an tan ro-siacht for tairsech na h-eccailsi, isedh at-bert: “‘In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum; redemisti me, Domine, Deus ueritatis’ (Luke 23:46)”. Ro fháidh a spirat iar c-comhlanucchadh tri m-bliadan nochat; amhail as-bert in fáidh:

  1. Saoghal Bhrenainn gan bine,
    Ba saoi, ba faidh, ba file;
    Tri bliadhna nochat co cert
    Ro chaith sé go ro-ghuasacht.
Aen-bliadain ar ochtmogha ar chuicc cét ó incholluccadh Criost meic De bí go h-eitsecht m-Brenainn meic Findlogha; ut dixit:
  1. O ghein mheic Muire, as derbh linn,
    Go h-eitsecht bethad Brenainn,
    Bliadain ar ochtmogha án
    Ar chúicc cédaibh go comlán.
Isin seisedh la décc ceilebharthar a fheíl-siumh a mí Maii do-shunnradh.

 lxx
 209

Ro cuiredh isin carpatt iarnabhárach corp Brenainn,  p.95 amail adubairt Brenainn féin, ⁊ luidh an t-áen-brathair lais. Do-ecmaing inti Cuirrine mac Sétna dó; co n-ebert fris amhail ro remhraidh intí náemh Brénainn. Ruccadh tra iar sin corp Brenainn go Cluain Fertai, co ros-adhnacht annsin co n-onóir moir, ⁊ co n- airmittin, co psalmaibh, co n-iomnaibh, ⁊ co cantaiccibh spiratalta i n-onóir Athar ⁊ Meic ⁊ Spirait Naeimh. Ailim trocaire Dé uile-cumachtaigh tre impidhe naemh Brenainn roísam uile ind aéntaidh na naomh Trinoide, ro airiltnighem, ro aittrebham in secula seculorum. Amen. FINIS.

 210

14.

Da apstol decc na h-Erenn

 p.96 70b
 1

Bator da apstol decc na h-Erenn h-i c-Cluain Iraird ica foghlaim oc Findian. Co n-derna Findian fleidh dona h-apstolaibh ⁊ do naemhaib Erenn archena. Amhail rob áiniu doibh ic comhól na fleidhe co nus-aicet in scoith n-dífhreccra n-dímhóir chuca dind comhartha tíre tairngire. Is ann dino ro fhás bruth ⁊ comhairle aca im dhol d' iarraidh tíre na scoithi. Nochar gabh nech do laimh sech a chele dibh dul ann; co n-dernadh crannchor etorra .i. iter cech n-dís dibh; co tarla iar sin don da Brenainn dol ann. Cuirit dino an dá Bhrénainn crannchor etorra fodhéin, cipé dibh dia roisedh dul d' iarraidh tíre tairngire. Rosoich dino do Brenainn Birrae dol ann.

 2

Is annsin dino ro chuir náemha Erenn uile h-i socht, ⁊ i n-imsniomh, ara dhoilge leo a rochtain don t-senóir .i. do sinnser naemh Erenn ⁊ do súi na faitsine dol i craes mara ⁊ mór-fhairrgi. Conidh annsin at-bert Brenainn mac Findlogha: “Meisi an sósar, is mé raghus ar in fairrge”. Conidh dó ro chan in láidh si:

 3

  1. Bator ic foghlaim tréin treall,
    Cansat co léir a leighenn,
    Acc Finden co fichtibh ceall
    15Da apstol décc na h-Erenn.
  2. Co n-acaiset chuca in scoith
    In comunn féta fir-maith,
    Óta tír tairngire n-daith
    Ó righ na righ, on rígh-flaith.
  3. Ro raidhset uile malle,
    Ba dia c-comairlibh maithe,
    Co rochtain dail diamhair de,
    D' íarraidh tire na scoithe.
  4.  p.97
  5. Scarthais Día dá cech dis daibh
    Forla saethair na sen-náeimh,
    Do reir crannchair amhra uill
    Co tárla donBrénainn.
  6. Co ros-bennach Dia datha
    Cona lestraibh lind-bracha,
    Brenainn Birrae, buaidh flatha,
    Is Brenainn mac Findlacha.
  7. Cor cuirsiot crandchor caem n-glan
    I fiadhnaise na n-apstol;
    Brenainn Birrae cusin m-bladh,
    As dó do-rala in astor.
  8. Innsa re n-áes cumtha cóir
    Co cornaibh finda fledh-óil,
    A dal ar lúi mara moir,
    A súi slán is a seanoir.
  9. “Daigh im só sa sunn cose”,
    Ar Brenainn oc i n- airde,
    “Badh as damh inní bias de”,
    “Meisi raghus ar fairge”.

 4

Is annsin dino do-ronadh digrais cauraidh la Brenainn .i. ar mhed ⁊ luchtmaire .i. coicciur ar cethrachat ⁊ tri sechtmogat, isé lín do- chóid isin curach.

 5

Seolais iar sin Brenainn mac Findlogha for tonnghar in mhara mong-ruaidh, ⁊ for trethan na t-tonn t- taobh-úaine ⁊ for cichanaigh, in t-saile shith-guirm, ⁊ i m-béolu in aiccéin iongantaigh il-phiastaigh .i. airm i fuaratar ilar m-bleidhmíl muiridhi. Is annsin dino fogebhdís ailéna áille ingantacha, ⁊ ni thairistis inntibh-sin bheos.

 6

Bator dino co cenn m-bliadhna ar in iomramh-sin. Is annsin ba comhfochraibh don cháiscc; batar a mhuinnter aca radha fri Brenainn dula for tír do chelebradh na cáscc. “Is tualaing Dia”, ol Brenainn, “talamh do thabairt duinn in cech ionad bús ail dó”. Iar tichtain na cáscc tra, is ann toccbais in míl mór a formna i n-airde o sin muir súas, cor bó talamh comard, cobhsaidh, coraighthi, coimlethan, coimhreidh,  p.98 comhalainn. Tiacchaitt iar sin for in talumh-sin, ⁊ celebhraitt in chaiscc annsin. Óen-lá ⁊ dá oidhche doibh isin inad-sin, go tarnacair léo ord na cáscc do dhénamh. Tiacchait iar sin ina curach. Sceinnidh in míl mór iar sin fon muir. Cech uair ba comhfochraibh in chaiscc cecha bliadhna no tóccbadh in míl mór a druim ós an muir, coma talamh tirim techtaidhe.

 7

Fechtus dino bator for in aiccen, co n-acatar na srotha dearmáire.  71a Do-sreng ait dino an tanfad dara n-aimhdhéoin co bord na saebh-coire. Is annsin ros-gabh imeccla mór íat fri méd na ainbhtine. Gabhais cách dibh acc fecchadh i n- aghaidh Brenainn, uair ro ba dermáir in gábudh i rabhator. Tóccbais iar sin Brenainn a guth co h-ard, conidh ann as-bert: “Is lór dhuit, a mhuir mor-sa”, ol sé, “meisi m' óenar do bhadhadh, ⁊ léicc uait in lucht-sa”. Is annsin dino fethnaighis in mhuir fo cédoir, ⁊ toirnit feicheda na saebh-choire o shin amach riamh, ⁊ nír irchoitig- set do neoch eile.

 8

A m-batar ann la n-aile for an muir co taínic diabhul chuca i n- deilb sentu adhuathmaire inglaine ifernaidhe, co n-deisidh for seol in churaigh i fiadhnaisi Brenainn a aenur. Ní fhacaid dino nech dibh-siumh é acht Brenainn a áenar. Iarfaighis Brenainn do dhiabal, cidh 'ma tanic a h-ifern riana aimsir chóir .i. ria n-aimsir na h-eiseirghe móire. “Is aire immorro tanac”, or díabal, “d' iarraidh mo phianta i clúsalaibh doimhnibh in mhara duibh dhorcha-sa”. Iarfaighis Brenainn do-somh: “Cidh on, cáit ina fuil in loc ifernaidhe sin”? “Truagh sin”, ar diabhal, “ní chuma- ing nech a fhaicsin, ⁊ se béo iar sin”.

 9

Is annsin foillsighis diabhal dorus ifirn do Brenainn; ⁊ feghais Brenainn iar sin in carcair n-gairbh n-guirm sin, lán do bhréntaidh, lán do lasair, lán do mhosair, lán do longpurtaibh na n-demhnu neimhnech; lán do ghol ⁊ do eighim ⁊ do erchóid; ⁊ gaire truagha ⁊ nuall-ghuba móra, golfadhach ⁊ basgaire na tuath peacthach, ⁊ bethu dubach brónach h-i cride péne, i carcraibh teinntighibh, i sruam- haib na  p.99 sreth sir-theinedh, i cailiuch bith-bróin ⁊ báis cen crích cen foircenn, i lathachaibh dorchaibh, i cathairibh trom-lasar; i n-imat bróin ⁊ báis, ⁊ riagh, ⁊ cuimreach, ⁊ trom-treas n-dichumaing, co m-bloedhghail adhuathmair na n-demhna neimhnech, i n-aidhchi bith-dhorca, bith-uair, bith-bréin, bith-shalaigh, bith-ciamair, bith-ghairbh, bith-fhoda, bith-muichnigh, marbhthaigh, malartaigh, mucna mong-theinntighe iochtair imuair adheitig iffirn; h-i slesaibh sliabh sír-theinedh, cen anadh, cen airisemh, acht sluaigh demhnu ac tarra- ing na pectach i c-carcraibh troma, tenna, tee, tenntighi, dorcha, doimhne, diamhra, dímaine, dáera, dubha, déinmecha, sal- cha, seda, senta, sir-bréna, sir-debhtacha, sir- trodacha, sír-scitha, sir- marbha sir-bhéo.

 10

Gol ger, garcc, goethach, golfartach grechda, geranach, gothach, goirt, ger-gairmnech, gubhudach. Cruma croma, cruaidhe, calma, cend-mhóra. Piasta buidhe, bana, bel-mora. Leomhain lonna, lán-luatha, leid- mecha. Seabhaic roda, ruadha, ro-arda. Drecain dercca, dubha, dronn- móra, deinmnecha no dein- mecha. Ticcri trena, tuath-bertaigh; scoirpi gorma gimacha; griba garba, goib-ghéra; cuile goirte, guilbnecha; creabhair chroma, cruadh-ghobacha. Farchadha trena, trom-iarnaidhe; sústa senta, sen-gharba; claidhbe gera; gai ruadha; demhna dubha; teinnte bréna;  71b srotha neime; eassa bréna.

 11

Cait ic scribadh, coin ac ledradh, gadhair tafaind; demhna ag glaedhgail; locha brena, lathacha mora, cuithe dorcha, glenna doimhne, slebhte árda, creca cruaidhe. Sluaigh demhna, longport salach, pían cen anadh; saithe sanntach, tochur meinic, troid cen fhuirech; demhna acc píanadh, imatt riagha, betha bronach.

 12

Airm i filet srotha secdha, serbha, senta, sir-bréna, lobhta, legtha, loisctecha, loma, luatha, lan-tei, lethna; cumga cruaidhe, cairrgecha, foda, fuara, fodomna, beca mora feichtecha, sir-the, sínte, suáiti, so-thoirsecha; moighi loma, loiscthecha. Tulcha corra,  p.100 gímacha; glenda croma crumhacha; móinti garbha, deilccnecha; coillti dubha teinntighi. Slighti salcha, biastaighi. Mara techta, tul- bhrena; clóithi aidble, iarnaidhe. Usci dubha doimillsi. Aiddi imda examhla. Samudh salach, sir-lobtha; gaetha goirti geimhreta. Snechta secda, sir-silte; lanna dercca, teinntighe; gnuse dáera, dubha; demna luatha, leidmecha; piana aidble eccsamhla.

 13

Iar faicsin na pian-sin do Bhrenainn, co c-cualaidh in nuall-gubha n-dermair n-dofulachta n-ettualaing, ⁊ an chúi ciamair, attruagh, ⁊ in golgaire dichumhaing i fudomhain iochtair ifrind. Is annsin ro gabh imeccla an clerech fri h-adhuath na troighi-sin. Conidh annsin at-connairc Brenainn in carraicc n-dermair; is fuirre-sidhe ro búi a n-at-cualaidh; ⁊ ticcedh an muir ifernaidhe da cech aird darsin carraicc n-dermair .i. tonn teinedh dubh-ruaidhe anair thairsi, ⁊ tonn uar, eighreta, aníar cech re fecht.

 14

Is annsin búi oen-duine truagh ina shesamh forsin carraic. Iar- faighis Brenainn de, cuich é. “Iudas Scarioth meisi”, ol se; “⁊ as me do rec mo thiccerna do chinn airccit ⁊ ionnmais dímiccnigh, díomaoin in t-saoghail .i. Ísu Crist mac De bí. Ocus as dermair”, ol sé, “méd mo phian n-examail; ⁊ bett amhail at-chi-siu oníu co tí an brath”. Is annsin ro chúi Brenainn fri méd na tróighi i facaidh Iudas do beith. Conidh ann do-righne Iudas na runna becca-sa oc taithmet do Breanainn:

 15
  • Iudas Scarioth me indiu
    For tonnaibh na tren-fairrcciu;
    Truag mo betha gaibtech gorm,
    Ocom píanadh i n-iforn.
  • O thuinn teinedh for tuinn uair,
    O tuinn uair for cech tuinn trein,
    Mé 'com píanadh as cech airm,
    Truagh in gairm mo bheth h-i péin.
  • Maircc damh-sa trécced mo righ,
    Olc in gnimh fa tuccus laimh; p.101
    Beithir de tre bithi sír
    Cen sídh is cen annsa shaim.
  • h-Ichtar ifirn cech re n-uair,
    Truagh an grifing bís fom taobh;
    Deamna dubha bít im dháil,
    Uch, a lágh, ni cuma caemh.
  •  16
  • Maircc do-righne, maircc do-gni ,
    Maircc a turus for bith cé;
    Antí do-gni saint tar ró,
    Maircc fa dó, ⁊ maircc a Dé.
  • Maircc damh-sa mo saint rom baidh,
    Demhna garcca at-cim 'ar n-uair;
    Maircc mo thurus a Dé dáibh,
    Maircc do ráidh mo cubhus crúaidh.
  • Uch, a Brenainn, fégaidh mé;
    Cech a n-denaim damh as mo,
    Ifern dona, daer, dubh, dall,
    Uch, as ann atú sa béo.
  • Uchan, uch luach braith mo righ,
    Co sír sír do-ghébh a olc,
    Tricha circull airccit bhain,
    Isé sin do cráidh mo chorp.
  • Ar ionnmus tuccus mo rígh,
    Uch, as tríd as olc mo dhil;
    Ní mhair in t-ionnmus dom réir,
    Mairim-si i péin tria bith sír.
  •  17
  • Uch, nach marbh me, a Meic mo Dhe,
    Uch, as garb do-gheibhim gleo;
    Uch, me ar lasadh goma cét,
    Ní fhagaim écc, acht me béo.
  • Cruma croma bit fom thaebh,
    Dubha, donna, truag in baig; p.102
    Gair tafaind ann cech re n-úair
    Truag in grafaing bít im dáil.
  • Uch, a airccit, maircc do-gni,
    Uch, do airccis mé fam De;
    Uch, a ionnmais, bhréccaidh bháin,
    Uch, is plaigh ro imres fein.
  • Maille re demhnaibh atú;
    Uch, rom-medhraigh olc mo ghné,
    Do-clos tre dhiumus mo gnaoi;
    Is Iúdus Scarioth me.
    IUDAS SCARIOTH
  •  p.103

    Betha Sein-Chiarain Saoigre

     222
     i
     1

    Baoi fer amhra a n-Osraighibh .i. do Dhal m-Birn, Lughna a ainm. Luigh sidhe for cuaird don taoibh budhes d' Eirinn, ⁊ tug a dhiongmala do mhnáoi ann .i. a g-Corca Laighe go h-airithe, Liadhain ainm na mna-sin. Ad-connairc an ingen-sin aislingte. Andar le go t-tainic realta do nim, go n-dechaid ana béola, go ro shoillsigh fir Eirenn uile. Ad-racht arnamharach, ⁊ ro innis gach ní ad-connairc; gurab í breth rugadh furte .i. go m-beradh gein bhuadha, diamad lar iartar domain a b-fertaibh ⁊ a miorbuilibh.

     2

    Ba fíor son; ro geinedh an mac .i. Ciaran, ⁊ a g-Cleire rodnalt. Ocus ba follas rath Dé fair a miorbuilibh ⁊ a b-fertaibh iomdha, go raibhi triochad bliadhan isin ionad-sin, maille re duthracht leighinn ⁊ urnaighte, cía ro bhaoi gin bhaisdedh, gin bhennachadh, acht a bh-fuair o neamh dhiobh. Nior bo machtnadh on, air ni bháoi baisde na creidemh frisan ré-sin isin innsi-so; go ro triall aran imteacht aisde go Roim Letha; ar ro taisbenadh do nim dó, gomadh ann no legfadh a salma, ⁊ do-ghebhadh gradha easbuidh, ar ba h-i cenn an chreidim h-i.

     'ii
     3

    O rainic  223 do Roim, ro baisdedh h-e iar riachtain; ⁊ ro leigh an sgriobtuir ⁊ an chanoin coimdheta ag ab Romha, go m-bui triocha bliaghan ag an fhoghlaim-sin, go n-dubhradh fris toighecht dia tír, ar ba h-ann báoi a g-cínnedh dó oírisemh do dhenamh, ⁊ gomadh oirdraic fon uile dhoman a fiorta ⁊ a urnaighthe.

     4

    Luigh Cíaran aside go h-Edail, gonadh ann do-rala Patraic dó for a chonair, go ro failtighsit fria aroile. Ocus ad-bert Patraic fris, tiachtain dia thír, go ro chumdaighed cathair a medhon na h-innsi-sin, ⁊ go b-fhuighbedh úaran ann. “Ocus oiris emh aga, ⁊ teigemhad-sa friut iar t-triochad bliadhan”. “Nis am eolach-sa fair”, ar Ciaran, “air ní fhedar cisi h-úaran sech aroile díobh, aga n-oirisfinn”. “Bera mo chlog-sa”, ol sé, “⁊ biodh amhlabhar no go riacht an t-úaran; ⁊ benfaidh iar rochtain, ⁊ budh é an bardan Ciarain a ainm go brach, ⁊ do dentur fiorta ⁊ miorbuile libh iomaleith, ⁊ biodh Saoighir ainm an ionaidh”.

     5

    Ceileabhrais cach día chéile diobh .i. Patraic ⁊ aran, ⁊ do-roine Ciaran amhail adubhradh fris, no go rainic gusan úaran oirdraic fil an Eilibh  224 Muman, go ro ben a chlodh ann, amhail ro gealladh. Ocus ro thorainn a reigleis iar sin.

     p.104
     iii
     6

    Do-roine Día fiorta iomdha sunn for Chiaran. O ro ghabh for claoidhe na reilge, ⁊ se a aonur, go b-faca an torc n-allta ana dochum, go ro ghabh for ledradh ⁊ tochladh, go ro ben an fiodh uile don tochailt-sin, ⁊ go ro claoi an talamh, gur bo réigh. Do-gní iar sin teghais, a n-oirisfiodh an g-cein no bhiadh frisan mor-obair n-ugad, ⁊ an t-ainmidhe egcennsa út og bein ⁊ ag tarrang an fhedhaigh dó, gur bó h-erlamh. Do-rad Día tuille manach docum Cíarain, co n-faca cuca an faolcú go m-broc, ⁊ go sionnach lais, go ro ansat maille fris ag denam friochnama ⁊ fritheolma fair.

     iv
     7

    Badur samluigh fri ré cían ag an b-friochnam-sin, no go t-tarla don t-sionnach a dhuchas fein do eirge for a mhenmuin, go ro goid a bhroga ó Chiaran, go n-dechaidh for teithed ana uaim-thigh. O ro airigh trá aran an esbuidh umale, adubairt risna mancaibh oile .i. frisan g-coin allaigh, ⁊ fris an m-broc: “Ní maith an cerd manaigh”,  225 ol se, “oirgne na slada do dhenam, ⁊ eirg”, ol se, frisan m-broc, “⁊ tug lat ar áis no ar éigin é, go ro cursaighter inn”.

     8

    Luigh iaramh an broc, go n-dorala an sionnach fris, go ro chuibhrigh ó chluais go laoi, go t-tug ar éigin lais é. Ad-bert aran fris: “Dena ainti ⁊ aithrighe”, ol sé, “air ni cerd mhanaigh mibhésa, ⁊ oíris for céill, ⁊ diamadh miana no bheith fort, do-bera Día duit amhail shirfe”. Fóghní-sium, amhail as-bert Cíaran, ⁊ ro oiris isin maincine cedna, go no morad ainm Dé ⁊ Ciarain de sin.

     v
     9

    Asa h-aithle sin tra ó 'd-clos clú ⁊ oirdhercas Chiarain, ro tiomairg a choibhnesa chuige do gach leth; ⁊ tainic a mathair, dá ionnsaighe, go n-ógaibh iomdha lé fría foghnam Dé ⁊ Cíarain. Ocus ro thogaibh reigleis riogha ⁊ tempoll toghaidhe do Día, ⁊ do-gniodh foircedail iomda ar briathraibh Dé dona criochaibh comfhoigsi, ⁊ dia atharda feisin .i. do Osraighibh, ⁊ ro chreidsiot il-iomad do dhaoinibh Día tré foircedal Ciarain.

     vi
     10

    Is annsin do-rala do Patraic teacht do shioladh creidme d' feraibh  226 Eirenn, ⁊ dia m-baisdedh, iarna fularamh ó Iosa fair a sleibh Siona, día t-tugadh an bachall Iosa dó, go no aontoigh, ⁊ go ro cengail gach ní cingeladh Patraic isin innsi-so. Oir ní bháoi do choiméd irsi ⁊ creidme a n-Eirinn roim Patraic, acht madh Ciaran, ⁊ Oilbe, ⁊ Déglan, ⁊ esbudh Iubair. Ro criochnaighedh la Patraic gach ní, amhail ro iomraidh fria h-Iosa, go ro ben fiora Eirenn a lamhaibh demhan, ⁊ a h-adradh iodhal.

     vii
     11

    Báoi trá dalta dil og Liadhain .i. mathair Ciarain, ⁊ ni bháoi for bith ben budh ferr cruth ⁊ bésa; ⁊ ingen rí do rioghaibh Muman h-í, ⁊ Bruinech a h-ainm; ⁊ ro chinn a h-oighe do Dhía, ⁊ luigh  p.105 go Ciaran maille re Líadhain. Lá n-ann luigh rí Ceineil Fiachchach, D' ar n-doich mor bho é sin cinel Fhiacha meic Neill, go Cíaran, Dioma a ainm, go n-aca an ingen n-iol-crothach, ⁊ ro medradh oca faicsin, go rug lais día h-aimdheoin gin fhios do Chiaran, ⁊ go ro eignidh an inghen iar sin.

     12

    Ba galar tróm la Ciaran anní-sin, ⁊ luigh for iarraidh na h-ingine go tech Dioma, go n-debhairt Dioma fris: “Nis-bera an ingen”, ol sé, “go n-abra do  227 thigerna frium”. “Is túalaing Día on”, ol aran. Nior bó cian badur ann, go n-ébairt an guth uasa; “Leigh uait an ingen”, ol sé. Ro léig an ingen la Cíaran iar sin, ⁊ ba torrach h-i. Ro cuir Ciaran iaramh sighin na croiche coimdheta tairsi, go n-dechaidh ar neimfni e gan airiughadh fo cedoir.

     viii
     13

    Ag cionn aimsire iar sin tarla ar mhenmuin Dioma techt d' iarraidh na h-ingine do-righisi, air nior fhulaing beith 'na fegmais. O 'd-connairc an ingen an righ dá h-ionnsaighe, air bá derbh le is día breith lais d' áis no d' eigen tainic, ad-bath fo chedóir. O 'd-connairc Dioma ég na h-ingine, ro criothnaighsiod a bhaoill, ⁊ ro buaighredh a aignedh, ⁊ ad-bert fria aran iar sin: “Ro marbhais mo cheile”, ol sé, “⁊ diogholtar fort é; ⁊ sgriosfaighther as an áit attaoi tú, ⁊ ni bía fos fort”. “Ni cumachtach túsa uimesin”, ol Cíaran, “⁊ Dia nime edrainn, ⁊ ni fhuil mo maith-si ná m' olc ar do cumas”.

     14

    Asa h-aithle sin tra fuair aon-mac an righ bás lasan aitheasg-sin; go t-tainic buime an mhic a b-fiadhnaisi Ciarain ag basgaire truaigh, ⁊ ad-bert  228 an ben: “Do-bheirim-si an mac úd, ⁊ me féin a mainchine duit”, ol sí, “dia g-cabhra an uair-so fair, oir is tú rod marbh”. Iar sin tra dus-fáinic soighnen tinntighe do nim for brugh an righ, go ro loisgedh idir duine ⁊ airneis, gur loisgedh an dara mac baoi lásan righ .i. Duncadh mac Dioma eiside.

     15

    O 'd-clos don righ anní-sin, luigh go Ciaran, ⁊ do-roine cros-fhighill de fein ana fiaghnaisi, maille re h-aithrighe mhóir, ⁊ re tóirsi thruim, ⁊ ro ghuidh é fa fortacht ⁊ fa mhaithfechas dó. Do-rad Ciaran do-sum anní-sin ⁊ ro dhuisigh a dhá mac iar m-bás ⁊ losgadh dó, gur bhó slán. O 'd-chonnairc Ciaran an ingen do eg, ro dhuisigh o bhás maran g-cedna. Ar bá derbh lais nach beradh an righ uadha tar sarughad ní budh mó. Ro morad ainm Dé ⁊ Ciarain tresna mor-miorbuilib-sin.

     ix
     16

    Fecht ann dus-fainic a choig go Cíaran ⁊ ad-bert fris: “Ní filid muca linn, ⁊ do riocfaidhe a les íad fria biathadh ar manach”. “Is tualaing Día umpa-sin”, ol aran. Nior bhó cian dóibh go b-facadur an dá mhuic dég dá n-ionnsaighe. Ansad ocaibh  229 go ro shiolsad tréda iomdha díobh.

     p.106
     x
     17

    Feacht oile luigh an coig cedna go Ciaran, ⁊ ad-beir fris: “Regar a les cáorigh linn”, ol sé, “ar is eigen a g-cennach mona fagabhar.” “Ní h-usa lá Día na muca”, ol Cíaran, ⁊ budh fior sin. Ad-cíad an tréd do chaorcaibh geala isin muigh. Is ar eigin ma ro fhedsad fritheolamh for a sioladh.

     xi
     18

    Fechtus dia n-dechaidh fer oirmhidnech báoi a g-comfhogas dó go Cíaran, Fionntan a ainm, ⁊ a mhac marbh lais dia thodhusgadh dó, Laoghaire a ainm side. Ro guidh Cíaran Día umma fhortacht. ⁊ do-róine cros-fhidhill ⁊ ernaighthe diochra go Día fair. Ad-racht an mac o bhás lá breithir Chíarain; go ro moradh ainm Dé ⁊ arain de sin. Go t-tug-sumh a uile ionnmasa ⁊ saidhbhresa do Dhía ⁊ do aran, ⁊ do-rad fós an baile forsa m-baoi fein gona fherann a m-bith-dilsi do Día ⁊ do Cíaran .i. Raith Fhera a ainm.

     xii
     19

    Is a n-aimsir-sin trá ro-siacht Patraic go Caisel a g-cenn rí Muman .i. Aongus mac Nad Fraoich, ⁊ tainic Ciaran 'na g-comdhail ann, ⁊ teid Aonghus ⁊ maithe Muman  230 fó baithis Patraic. Báoi fer do Iobh Duach Osraidhe isin comdhail-sin, Erc a ainm, go ro ghoid an teach forsa m-baoi Pátraic.

     20

    Ro cuibhrighedh an fer-so gusan righ; ⁊ luigh Ciaran dia cuinge forsan righ. Ni fuighbhithe uada gin maoine dia chionn. Do-rad Cíaran tomas óir tara cenn, óir ro bhaoi a bhaigh risan Osraidhech. Do-radadh do-sam an cimidh. Ro leigh an t-ór iaram, ⁊ teid for neifní. Ro fergaidhedh an rí de sin, ⁊ ad-bert: “Ciodh umma tucais t-ór aislingte damh-sa”, ol sé, “⁊ is meabhal fo-dera duit a denamh”, ⁊ do-roine bagar mor fair. “Ni bí don bith uile acht madh aislingte, ⁊ dul for neifní”, ol Ciaran; ⁊ ro lonnaighedh frisan rígh iaramh, ⁊ ro triall esgoine ⁊ dioghail fair, go ro dalladh an righ; gur bheg nach dechaidh a m-bás.

     21

    Go n-dechaidh Mo Cuda do ghuidhe Chiarain fa toirmesg do cur ar an dioghail-sin, ⁊ go m-biadh an rí dia réir. Ro fhortachtaigh-sium an righ iaram, amhail biodh ó bhás do éireochaidh. Or ro silesdar cách, gonadh bás do  231 fuair. Ocus do-rad maoine díairme do Chiaran, ⁊ luigh feisin fana thoil do dhenamh; ⁊ do moradh ainm Dé ⁊ Cíarain trid an mhiorbhuil-sin.

     xiii
     22

    A m-bai righ Muman .i. Aongus, for a chuaird righe sechnoin na Muman, badur aos cíuil ⁊ oirfidigh lais. Luighsit uaidhibh for cúaird a Musgraidhe Tíre. At-reithsid biodhbhaidh fríu fria h-edail forta, go ro marbhadh an t-áos cíuil, ⁊ ro cuiredh a b-fholach fó loch báoi a b-fhogas doibh. Baoi crann fon loch, go ro cengladh fon g-crann gona g-cruitibh léo, iarna nochtadh fein, oir nior bhó h-ail léo a fhios forta.

     p.107
     23

    Foda lásan righ ro badur a áos ciuil. Ro chuir teachta for a n-iaraidh, go nar frith béo na marbh díobh. Luigh an righ go Cíaran día fhios cred tarla día áos ciuil, ar bá derbh lais, bá faidh a nim ⁊ a t-talamh. Ocus ro fhoillsigh Cíaran dó gach ní ro fhiarfaidh de; ⁊ luigh Ciaran roiman righ gusan loch n-ugad, ⁊ do-gni crois-fhighill ⁊ urnaighthe n-diocra go Día, go ro traigh an loch, gur bó follas do cách, amhail  232 batar a c-coimcengal don crann, amhail adubramair romainn.

     24

    Ad-bert aran fríu eirge on loch; ⁊ ad-rachtsad iaramh, amhail biodh as a c-colladh, gona g-cruitibh léo, iarna m-beith mí fon loch. Gonadh Loch na g-Cruitirigh a ainm beos. Go ro moradh ainm Dé ⁊ Ciarain triasan b-fhiort-sin.

     xiv
     25

    Fecht oile don righ for an g-cuaird cedna. Luigh taoisech dia muinnter go n-dorala for mucaibh Ciarain. Marbhsad muc dhiobh. Ro gáiredh mar namhaid forta, ⁊ ro marbhadh fer for a deich diobh uman taoisech. Luigh an righ ⁊ Mo Chuda go Ciaran, ⁊ ad-bertsad fris air go t-teiseadh léo for cenn na míledh ughad ro marbhadh, día m-breith go Ciaran feisin día n-adhnacal.

     26

    Tiaghaid día n-ionnsaighe, ⁊ ní bháoi léo lion an iomcair. As-bert Ciaran: “Eirgidh”, ol sé, “a g-coimideacht bur righ, a n-ainm Dé”. Ad-rachtsad fócheadoir o marbhaibh lá breithir Chiarain gusan muic iona bethaidh léo, ⁊ do-radsat a mainchine dó iaramh, cein robdar béo; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciarain don miorbuil-sin.

     233
     xv
     27

    Luigh Ciaran lá n-ann fo choill bá comfhogas dó, go b-facaidh muine ard go smeraibh fair. Do-rad dlaoi do bog-simin for an t-tor, go mairedh i n-gach aimsir, giodh be h-uair do iarfad íad. Is annsin do-rala rí Muman for cuaird go tech Conchraidh meic Duach, ri Osraidhe; ⁊ do-rad an rioghan serc dó .i. Eithne Uathach; ar ní baoi nech budh cruithidhe anas an Concraidh-sin; ⁊ ro cogair Eithne fris a menma uime.

     28

    Ní ro aontoigh Concraidh anní-sin, óir níorb ail dó gomadh ciontach frisan rioghain é. Gonadh edh do-roine Eithne, serg ⁊ galar bréige do ghabhail fuirte, o nach baoi cumus imteachta lé. Ro h-innisedh do Concraidh anní-sin ⁊ téid go h-Eithne dia fhios cred do foidhenadh di. As-bert sí, ní biadh maith di a n-aon ní, mona fhaghbhadh sméra, aris doibh do-rad a miann, ⁊ as íad budh leighes ⁊ budh luibhi íce dá h-eslainte.

     29

    Luigh Conchraidh go aran, ⁊ ro innis amhail ad-bert Eithni fris. Luighsid a n-dis gusna smeraibh  234 adubhramair romainn, ⁊ rugsat go h-Eithne íad, ⁊ ro caith ni diobh; ⁊ ba boladh fiona ⁊ blas meala baoi forta. Ocus ba slán o gach serc ⁊ o gach galar baoi fuirte; ⁊ mion-caisg ann an tan-sin.

     p.108
     30

    Luigh Eithne iaram go aran, ⁊ do-roine altughadh buidhe do Dhía ⁊ do aran ar son a saorta on anntoil-sin ron-gabh; ⁊ do-rad a coibhsena dó, ⁊ ro guidh é fana sáorad ar gach n-guais nó biadh fuirte. As-bert Ciaran: “Ni fhedaim-si do saoradh-sa ar bhás fil ad cionn; oir cuirfither cath idir Muimnechaibh ⁊ Laigin, ⁊ tuitfir si, ⁊ t' ingean, ⁊ righ Muman ann; ⁊ do-ghebhair flathas nime iaramh”. Ocus ro fioradh uile a n-dubhairt Ciaran; oir do-rochair Aongus mac Nad Fraoich a g-cath Ceall Osnadh la Laighin, amhail ro tharngair aran.

     xvi
     31

    Feacht oile báoi comdhail Muman ⁊ Laighen a n-dáil Patraic do thoigecht fria baisdedh ⁊ foirchedal breithre Dé dóibh ag comfogus do Ciaran. Ni báoi comas biadhta léo an aghaidh-sin iar sin b-proigept, go ro fhosd aran fría sásadh doibh  235 a n-ainm Dé ⁊ Patraic.

     32

    As-bert Ciaran frisan g-coig fritheolamh dóibh. As-bert an coig nar bo h-éidir dóibh fritheolam d' faghbhail; “ar is fogas an aghaidh, ⁊ ni fhilid acht seacht n-dama liom; ⁊ ni fhil furtacht an cedmadh fer diobh ann”. “Berbhtar libh”, ol Ciaran, “na seacht n-dama, ar nior bo h-usa la h-Iosa na coig mhile do shasadh lasna choig aranaibh ⁊ leis an dá iasg, ina sinne lásna seacht n-damaibh ugad”. Bidh fior són; ro sásda laisium am búi ann, gur bhad lór lá gach fer a pruinn fodheisin. Ocus ro bennaigh an tobar iaramh, gur bó blas meala no fiona la gach n-aon no ibhedh, gur bho mesga na slogha iarná sásadh. Go ro moradh ainm Dé ⁊ Ciarain triasan b-fiort-sin.

     xvii
     33

    Aroile aimsior do-rala rí Temhrach for sluaghadh isin Mumain; go ro thionoilsit fir Muman fris, go ra bhadur ucht fria h-ucht a n-Éilibh tuaisgirt. Ro ghuidh-sium Día ioma furtacht go ro éirigh fiodh  236 adhbhal etorta, ⁊ abann ard-tuile, Brosnach a h-ainm; ⁊ mairigh ann bhéos.

     34

    Go ro sgarsad na catha fría aroile. Tiaghaid fir Themhrach dia t-tighibh; ⁊ ro ansad Muimnigh isin ionad-sin d' aghaidh iom Oilill rí Caisil. Ro chuir Cíaran mart ⁊ muc chugtha, ⁊ ro bennaigh, gur bhó lór do shásadh dona sloghaibh; ⁊ gona fhuigheall la gach fer aramharach diobh. Go ro moradh ainm Dé ⁊ arain de sin.

     xviii
     35

    Báoi gnathughadh og Ciaran for a mhancaibh gusan fairci bai léo, no thigdis gach laithe nollac moire docum cumaoineach do laim Cíarain. Báoi buime laisim, Cuinche a h-ainm, ⁊ a Ros Benncuir no bhiodh a n-deisgert Laighen. Feadhbh craibhtech isidhe. No teighedh Ciaran día h-ionnsaighe, iar n-aifreann na geine dó  p.109 a Saighir, go Ros Bennchair, go ro gabhadh sí cumaine día laim sim aramhárach, ⁊ nó bhiodh ag aifriom a Saoighir isin ló cedna, ger bhó cían etartha.

     xix
     36

    Ocus no teighedh do ernaighthe araon ré Coinci for carraic iomthuile baoi forsan muir a medhon tonn o Ros Benncair budhes;  237 gonadh carraic Chuinchi a h-ainm o sin bhéos. Ocus no thigedh go Saoighir isan laithe chedna; ⁊ ni fes cionnas do-ghniodh, acht mon budh fosgadh ainglechdha on Trionoid aga togluasacht.

     xx
     37

    Baoi tra ben oirbhidnech a b-fhogus do Ciaran, Eichill a h-ainm. Ro thuit an ben-so fria carraic, go ná raibhi cnam fria aroili dhí. Ro h-acainedh fria aran anní-sin. Téid día h-ionnsaighe, ⁊ ad-bert fria: “Eirig”, ol sé, “a n-ainm na Trionnoide”. Ro éirig an ben fo cedóir ó bhás la breithir Chíarain, ⁊ tug altughadh buidhe do Dhía ⁊ do Chiaran; ⁊ tuc ferann dó .i. Leim Eichille.

     xxi
     38

    Luigh aroile gaduide tar Bladhma síar; go ro ghad boin o Ciaran. Ad-racht céo ⁊ dorchada diairme fair; ⁊ sruth trén-tuile, go ro baithedh, ⁊ ro ionnto an buin go aran doridhisi.

     xxii
     39

    Badur tra maoir o righ Eirenn og tobhach a chána a n-gach áit. Tarla do fhior acu gur mharbh sé cara do Chíaran gin chionaidh, acht madh ainntreisi a thigerna. Crónan ainm an oglaigh. Rainic an sgel-sin go Ciaran; ⁊ luigh for iarraidh an oglaigh, go b-fuair a g-cionn secht  238 laithe iarna bhás. Go ro dhuisigh fo chedoir lá guidhe Dé fair. Ocus ad-bert Cíaran fria ri Éile “Iorghabh an bith-beanach ughad; ⁊ loisg iaram issin olc do-roine gin adhbur”. Ocus do-roine samhluigh.

     xxiii
     40

    Fergaighthear righ Eirenn iaramh .i. Oilill Molt, fria Ciaran fa bhás a oglaigh; go ro aithisigh o briathraibh é. Do-rad Día tachtadh for a iorlabhra-som inn, go m-búi seacht laithe gin labhra. Luigh an rí go aran iaram, ⁊ do-roine cros-fhighill iona fiaghnaisi, ⁊ do-rad a oig-reir dó. Do-rad aran sigin na croisi for a ghion, go ro labhair iaramh amhail báoi riam; ⁊ ro sgarsad iar sin fo sith ⁊ caoin-comrac .i. an rí ⁊ Ciaran.

     xxiv
     41

    Luigh Gearman easbudh o Patroic for ceilidhe go Ciaran. Tiaghaid immaleith isin sruth, do dhenam a n-ernaighthe, amhail bá bés la Ciaran. Ní ro fhuling German an tuisge ar a oighritacht. Ro moithigh Ciaran aní-sin fair; ⁊ ro chuir cros dia bhachaill for an sruth, gur bó te la German é iar sin.

     42

    As-bert Ciaran iaramh: “Tiocfa mac rí Caisil iaramh .i. Carrtach, amárach diar n-ionnsoighe, ⁊ mac dhalta tairisi damh-sa h-é.  p.110  239 Ocus gab-sa”, ol sé, “an t-iasg fil ag imteacht sechad”. Do-roine German amail as-bert Cíaran fris, go m-boi iasg lais fo comair Carrtoigh arnamhárach. Tainic Carrtach amhail ro geall Cíaran, ⁊ do-rad a coibhsena dó; ⁊ ro gab a anmchairdes, ⁊ ro imthigh iaram iar n-dhenam a cuarda, ⁊ iar g-comall a péine maille ré bennachtain.

     xxv
     43

    Báoi aroile rí etrocairech a g-comghar do Cluain mic Nóis. Do-rad a uile ionnmasa do Ciaran Chluana dia thaisge. Ro sgaoil Ciaran ar bochtaibh Dé, ⁊ ar egalsaibh naom íaram. Do-cúas on righ día iarraidh, ⁊ nior frith lais. Cairigidh-siumh Ciaran de sin, ⁊ ro cuibhrigh; ⁊ ad-bert nach gébadh gan seasga bó fhionn ó-dhearg día chionn. “Is tualaing Día”, ol Ciaran, “anni-sin; ⁊ sgoiligh mo cuibhrighe go n-dechainn for a n-iarraidh”. Ro benadh a cuibhrech de; ⁊ luigh side go Ciaran Saighri.

     44

    Baoi Brenainn for a cionn annsin. Ro gabh lúth ⁊ forbfailtechus mor iad roim Ciaran Chluana. Ro fiarfuigh  240 Ciaran Saighre dia choig, cía proinn nó bhiadh lais dona h-ard-naomaibh ugad. “Ni fhuil”, ar an coig, “acht saill namá, ⁊ is alarda”. “Coraigur go luaith”, ol Ciaran, “⁊ tabhartur isin pruinntigh”. Do-ronadh samhluigh. Bennaiges Ciaran go ro fherasdar mil, ⁊ fíon, ⁊ ola, ⁊ braisech doibh iaramh. Ocus ad-bert manach dhiobh, nách caithfedh ni dhiobh, air is don t-shaill ro fhasadar. Ro fregair Ciarán: “Fuicfe t' aibíd”, ol sé, “⁊ iosair féoil chorghais, ⁊ do dhenair gach n-olc, ⁊ ní bia nemh lat fadhéoigh”.

     xxvi
     45

    Ro caithsit a b-proinn, ⁊ altaighid iaramh, ⁊ ad-bert Ciaran Cluana: “Biaidh iomad saidhbhresa ⁊ conaigh isin áit-so go brath”. “Biaidh rath egna ⁊ crábhaigh ar th' ionad-sa do gnath”, ar Ciaran Saighre. Ro innis Ciaran Cluana a thosga. “Tiagham ne for a n-iarraigh”, ol Ciaran Saighre, ⁊ ol Brenain.

     46

    Tiaghaid, ⁊ nior bo cian doibh ag siubhal, go ro tiodhnaic Día dhóibh. Ocus ro toirbir Ciaran Cluana don righ tar cenn a ionnmhais. Ocus iarná t-tabhairt don righ ro leaghsad uile,  241 ⁊ do-chodar for neifni. O 'd-connairc an rí anní-sin, sleachtais do Chiaran, ⁊ ro ghuidh Día fa mhaithemh na coire-sin dó; ⁊ ro maith a uile ionnmas do Chíaran, ⁊ ro badur siodhach iaram.

     xxvii
     47

    Báoi fer saidhbhir a g-Cluain mheic Nois, ⁊ ba h-eolach a móran d' olcaibh, Trichemh a ainm. Luigh side go Ciaran Saighre. Baoi teine casga la Ciaran gan diobhadh on caisg go aroile. Baidhis Trichemh an teine. “Olc tarla dhuit, a dhiabhail”, ol Ciaran, “diobhadh na teinedh; ⁊ ní bía teine linn go caisg iar g-cionn, mona tí do nim. Ocus do-ghebhair bás do lathair; ⁊ is faolchona iosas do chorp”, ol Ciaran; ⁊ do fioradh sin.

     p.111
     48

    Do foillsighedh do Ciaran Chluana anní-sin, ⁊ tainig go Saighir. Failtighes Ciaran roime ⁊ o 'd-connairc gan tine lais fria h-ollmachadh bidh dona sruithibh-sin, ro thogaibh a lamha docum nime, ⁊ ro guidh an Cuimdhe go t-tísadh teine dó. Do-rocair caor teinegh 'na fiaghnaisi, ⁊ is lé ro bruitheadh a b-pruinn dóibh; ⁊ do-cuired ana b-fiadhnaisi a b-pruinn.

     49

    Ad-bert Ciaran Cluana: “Ni caitheam sa biadh”, ol se, “go t-tugthar mac muinntire dam”. “Do fhedamair asíad do tosga”, ol Ciaran Saighre, “⁊ is toil dam-sa, masa toil lá Dia, an fer-sin do teacht cugad-sa a n-iomlaine”. Tainig iar sin la breithir  242 Ciarain, ⁊ ro chaith amaille fríu, ⁊ téid as-sidhe le Ciaran go Cluain, ⁊ ro treig an demhnaidhecht baoi lais iaramh.

     xxviii
     50

    Feacht ann luigh Ruadhan Lothra for cuaird go Ciaran. Tainic an demhan go ro baidh teine Chiarain. O 'd-connairc Ciaran sin, ro bennaig chloch n-adbhail mhóir, gur bhen a caisre teineadh aisde, go rug for lasadh iona laimh a b-fiadhnaisi Ruadhain día ghoradh fria.

     51

    Iar sin tra tug an fearrthighis soithech lemhnachta gusna cleircibh. Tig an demhan go ro dhoirt an bainne, ⁊ gur bris an soithech. Bertar an soitheach go Ciaran, ⁊ do-cuir sighin na croiche tairis, ⁊ ro budh slán iaram gona lán leamnachta ann.

     xxix
     52

    O tainic gusna deighioncha do Chiaran, ro-fhidir fein aimser a bháis, ⁊ ro shir téora itche go Día riana bhás. Tig an t-aingel cuige, ⁊ ad-bert fris, go b-fhuighbhedh gach ní ro sir. “Gach nech”, ol sé, “adhlaicfithir am reigleis, gan doras iofrainn do iadhadh fair”; ⁊ gach nech do-bheradh onoir no airmhidin día fhéil, buaidh ratha ⁊ saidhbhresa fair isin saoghal a b-fhos; ⁊ flathas neime táll. Ocus buaidh g-catha for Osraighibh, ⁊ gan a n-dichur día n-diles do sior. Oir ro budh diobh dó-sum fein iar m-bunadh.

     xxx
     53

    Do-rala tra for menmuin Fhinnein Chluana h-Iraird laithe deighencha Ciarain ag toigheacht; Luigh Finnen dia  243 fhios, ar ba h-oide dó é; oír is oga ro leigh a salma, ⁊ gach cinel foircedail báoi lais; ⁊ ro-siachtadur urmhor naom Eirenn da ionnsaighe ar ba h-oide foircedail dá n-urmhór é.

     xxxi
     54

    Badur triocha easbudh imaille fris, do neoch ro foglaim lais, ⁊ da t-tug gradha saghairt forgach n-aon acu. Ocus luigh Cíaran ria g-cach isin reigleis an úair a bháis; ⁊ ro ghabh cumaoin ⁊ sacarbaidh; ⁊ tangadur iomad aingel a g-comdail an anma sin Ciarain, ⁊ rugsad léo docum nime a spiorad iar m-buaidh aoine ⁊ aithrighe, ⁊ iar m-breith buadha ar demhan ⁊ ar doman, a b-failte muintire nime;  p.112 ⁊ ro h-adhnacht isin g-coigedh laithe do mí Mharta iona reigleis feisin a Saighir go n-anoir ⁊ oirmhidin moir la Día ⁊ daoinibh; ⁊ giódh mor a anoir isin lo-sin a bháis, biodh mó a n-dail bratha a n-aontoigh náoi n-gradh nime, a n-aontoigh absdal ⁊ deisgiobal Dé, a n-aontoigh na naom Trionnoide, Athair, ⁊ Mac, ⁊ Spiorad Naom. Ailim trocaire Dé tre impidhe naoim Chiarain go riseam uile an aontoigh-sin. In secula seculorum. Amen. FINIS.

     p.113

    Betha Ciarain Saighre annso

     144a
     i
     1

    Tar eis an scriptuir diadha do legadh do Ciaran isin Roimh, ⁊ d' eis epscop do denamh dhe, tarla Patraicc dó isin Ettail, ⁊ issedh adubairt Patraicc: “Eirigh romham dochum n-Erenn, ⁊ cóirigh ionadh duit i medhón na h-innsi-sin; ⁊ is ann bhías th' onóir ⁊ th' eiseirghe féin”. Freccrais Ciaran sin, ⁊ asedh adubairt: “Ni h-aitnidh damh an t-ionadh-sin, ⁊ ni h-urasa a faghbáil”. Adubairt Patraicc: “An t-ionadh a m-benfa an clocc-sin accat, dena comnuidhe ann”. Tainic Ciarán iar sin i n-Erinn, ⁊ ní do thaisibh na naemh leis .i. taisi Poil ⁊ Pettair, ⁊ in clocc balbh co rainic se srath Saighre, ⁊ is annsin ro labhair in clocc .i. an bardan Ciarain do-roine German gabha do grasaibh Dé.

     2

    Anais Ciarán 'san ionad-sin, ⁊ suidhis fo crann ann; ⁊ fuair torc allaidh fo sgaile an croind. Teichis an torc-sin roimh Ciarán ar tús, ⁊ tainic go mín arís cuicce; ⁊ isé an torc-sin cet-manach Ciarain, ⁊ ise do ben slata ⁊ adbar na h-ecclaisi lena fhiaclaibh. Iar sin tangattar manaigh ele co Ciaran, edhon sionnach, ⁊ broc, ⁊ faolcú, ⁊ do battar co h-umhal dó.

     3

    Ocus tárla lá ann an manach re n-abar siondach gur goid leis seabaic in abbadh .i. náeim Ciarain, ina aittreibh; gur chuir anti naemh Ciarán an manach darbh ainm in broc d' iarraidh an t-siondaigh, ⁊ na seabhac; ⁊ fuair iat. Ocus iarna fagbail ro bhen a dá cluais ⁊ a erball don t-siondach maille le moran da fhionnfadh.

     4

    Is annsin tainic an siondach ⁊ in broc, ⁊ na seabaic slan leo a c-cionn an naoimh-fhir.  144b Adubairt Ciaran risan sionnach: “Créd fa n-dernais an t-olc-so”? ar sé, “uair mas feoil rob ail let d' ithe, do fhédfadh Día féoil do dhenamh do chroicnuibh na c-crand duit, ⁊ do budh milis ar n-uiscce léna ol”. Do-roine an siondach aitricche annsin .i. tredhan téora lá.

     ii
     5

    Ocus iar t-teacht do Patraicc i n-Erinn do mhétaigh an creidemh ⁊ an crabadh, ⁊ do iomdhaighettar na daoine naomhtha; ⁊ as dibh-sen Brenainn Birra; ⁊ as gar a ionad do Chíaran; ⁊ do bí aon-bó ag Brenainn, ⁊ do ghoid Coirpre Crom an m-boin-sin .i. fer fedhma rígh Laighen; ⁊ mar tainic Sliabh Sinore tainic duibh-nell dorcha ina  p.114 timceall, ionnus co tarla i sruth é, ⁊ co fuair bás ann; ⁊ ro impó an bó go Ciarán.

     6

    Dob ail le naemh Ciaran annsin an bo do chur uadha go Brenainn, ⁊ nirbh ail le Brenainn an m-boin. Ocus adubairt nach biadh bó aicce go brath. Is annsin do bi Ciaran ina aittreibh féin, ⁊ adubairt go raibe tinnes becc air, ⁊ go raibe mian bainne air. Ocus do fhuráil Brenainn soidhtech becc cumang umha do lionadh d' uiscci, ⁊ do bennaigh é, ⁊ do-roine bainne núa de. Ocus tuccadh co tech n-aidhedh co Ciarán é, ⁊ do bendaigh Ciarán an bainne, ⁊ do-roine uiscce de. Gabhais Brenainn iar sin an m-boin chuicce, ⁊ beiris Ciaran a buidhechus le Brenainn an m-boin do gabhail chuicce arís.

     7

    Adubairt Ciaran iaramh le Brenainn: “Bidh h-í an bó roindfes oighrecht ettrainn araon go brath .i. an fedh rachus an bó ar ingeilt annsa ló-so, bidh h-é an t-ionadh  145a ina b-fanfa sí bús coicrioch ettraind”. Ocus do-chuaid an bó ar ingheilt in lá-sin go h-Achad Bó, ⁊ ise sin as tórann eter CiaranBrenainn.

     iii
     8

    Do bí náemh Ciarán Cluana in la-sin i l-laimh ag righ Forfigi tre choire in rígh do tiodlaic Ciarán do bochtaibh Dé; ⁊ issedh adubairt an rí le Ciarán: “Madh áil duit do leiccen amach, iarr secht láigh slemhna dercca, ⁊ cinn gheala orra”. Tainic iar sin Ciaran Cluana go Saighir mura raibhe Ciaran Saighre, da fhiarfaighe dhe an b-fuighbedh sé indsamail an fhúaslaicthe do h-iarradh air .i. seacht láigh slemhnu dercca, ⁊ cinn gheala orra. Ocus fuair Ciaran Clúana annsin an da Brenáinn i t-tigh na n-aoidedh ar a chionn i Saighir .i. Brenainn Birra, ⁊ Brenainn mac Findlogha.

     9

    Ocus ba forbhailidh le Ciaran Saighre an buidhen sin d' faicsin; ⁊ adubairt lena coicc: “Créd ata accat do-bermais dona h-aidedhaib-so”? “Ata ann slinnen muice”, ar in coic, “gidh edh smuainim gurab aoine ann”. “Tabair dona h-aoidedhaibh gidh edh”, ar Ciarán; ⁊ tuccadh, ⁊ is amhlaidh frith ina iascc, ⁊ ina mil, ⁊ ina ola h-e tre breithir Ciarain; ⁊ do móradh ainm Dé ⁊ Ciaráin de sin.

     10

    Ocus do bi tuata annsin .i. mac in coicc, ⁊ ni derna sé a shuipér farúsan, mar do-connairc se slinnén na muice ag in coicc, ⁊ narb áil leis feoil isin aoine. Adubairt Ciarán Saighre ris: “Íosair feoil daimh, ⁊ si dercc, an aóine roimh chaiscc, ⁊ muirfidher ann 'san uair-sin tú let naimdibh, ⁊ ni fhuigbhe tú flaithes nimhe”. Ocus do coimhlíonadh sin amail adubairt Ciaran.

     11

    Ocus 'ar t-taircsin na h-aidhighechta sin leis na naemhaibh, do-chuaidh Sein-Ciarán Saighre  145b le Cíaran Cluana isin sligidh do comradh fris. Ocus asedh adubairt Ciaran Clúana lé Ciaran Saighre: “Biaidh saidbhres bidh, ⁊ sonus at ionad go brath”. Adubairt Ciaran Saighre  p.115 le Ciaran Cluana: “Biaidh saidbhres eccna ⁊ ola coisrecctha it ionad sa go brath”.

     12

    Ocus ina diaigh sin tangattar an da aran co h-Achad Salcur ar bruach na h-abann, ⁊ fuarattar na seacht laigh le raibhe Ciaran Cluana i n-gioll annsin, ⁊ iad slemain dercc, ⁊ cinn gheala orra. Ocus mar do-chuaidh Cíaran Cluana sáer on rígh, ni frith greim arna secht laegaibh-sin. Ocus ro moradh ainm Dé ⁊ arain de sin.

     iv
     13

    Fect ele tainic maccamh darbh ainm Crichid Cluana go Saighir, ⁊ 'ar m-beith sealat do laithibh annsin dó, do múch se lá airithe an tene ar furáilemh an diabhail .i. an tene coisreccta bói ag na mancaibh. Ocus adubairt Ciaran risna mancaibh: “An faiccenn sibh an teine choisrecctha do bi accuibh”, ar na muchad don maccamh diabhlaighi? ⁊ ni bhiadh teine 'san ionad-so go brath, nó go t-ti tene o Día ann. Ocus an maccamh do mhuch an teine do-chuaidh as an m-baile amach iarnamarach, ⁊ ro marbsat na meic tíre h-é. Ocus do moradh ainm Dé ⁊ Ciaráin de sin.

     14

    Ocus mar do-chúalaidh Mac an t-Sáeir bás an maccaimh-sin, tainic sé da iarraidh; ⁊ do gabhadh maille le h-onóir h-é; ⁊ ni raibhe teine i c-cathair Saighre ar a chind. Is annsin do eirigh Ciaran Saighre, ⁊ do ataigh Dia, ⁊ tainic teine do nimh ina ucht, ⁊ rucc leis h-í go tegh na n-aoidhedh. Ocus 'arna n-goradh dona h-aoidedhaibh, ⁊ 'ar c-cur  146a a suipeir ina fiadhnaisi, adubairt Ciaran Cluana nach caithfed biadh, no go tisadh an maccaomh; ⁊ do eirigh an maccamh mar as luaithe adubradh sin, ⁊ do-caith biadh. Ocus do moradh ainm De ⁊ Cíarain tridsin.

     v
     15

    A c-cionn trill iar sin do much cleirech darbh ainm Bartanus do mhanchaib an tighe-sin teine na mainistrech, ⁊ tainic Ruadhan Lothra an la-sin go Saighir; ⁊ ni raibhe tene le n-dingéntais a n-goradh 'san tigh. Ocus do bennaigh Ciaran cloch, ⁊ ro las an cloch, ⁊ rucc Ciaran leis an tene ar a lamhaibh don tegh i r-raibhe Ruadhan Lothra; ⁊ nir goill ar a lamaibh; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciarain de sin.

     16

    Aimser ele ina diaigh sin do dhoirt an Bardanus cédna coire lan do bhainne; ⁊ do bennaigh Ciaran an coire gur bó lán as a h-aithle.

     vi
     17

    Liadhain .i. mathair Ciarain, ⁊ a c-comfoccus do Chiarán do bí maille lena h-oghaibh. Ocus do bí dalta deigh-dhelbhdha aice darbh ainm Bruitnech, inghen rígh Mumhan; ⁊ do-chualaidh Daimhene. i. rí do chinedh Fiachna tuarusccbail crotha na mna-sin; ⁊ tainic chuice, ⁊ rucc leis h-í, ⁊ do bi aicce mar ceile seal do laitibh.

     18

    Ocus 'na diaigh sin do-chuaidh Ciaran d' iarraidh na h-ingine ar an  p.116 righ; ⁊ nirbh ail leis a tabairt dó. Ocus adubairt le Ciarán nach leiccfedh uadh í, nó go mosccladh guth na cuaiche. Iarnamhárach do fher snecta mor ann, ⁊ do folaigh an talamh; ⁊ ní tainic sé a n-goire do Chiaran, ná da muinntir;  146b ⁊ do bad geimhredh ann an tan-sin. A mucha do ló iarnamarach do-clos guth na cuaiche, ⁊ do eirigh an ri, ⁊ ro slecht do Chíaran, ⁊ tucc a dhalta dó.

     19

    Ocus mar do-connairc Ciarán a dalta chuicce, ⁊ a brú mór ó thoirrches, do-chuir sighin na croiche naoimh fuirre, ⁊ do laghdadh a brú, ⁊ nír taidhbhred toirrches ina broinn; ⁊ tucc leis h-i 'chum an ionaidh cetna; ⁊ do moradh ainm Dé ⁊ Ciarain de sin.

     vii
     20

    Aroile la iaramh tainic an ri fri Cíaran maille le feircc, ⁊ adubairt: “Cred far marbh tú mo bhen”? ar se; “⁊ ni bheir 'san ionad-so ní 'sa mo, acht scriosfatt as tú”. Adubairt Ciaran: “Ní tusa Día; ⁊ bett-sa im ionad féin”.

     21

    Ro imtig an ri go ferccach maille le dasacht mór go Dun Croibhtine .i. co a árus féin; ⁊ is amlaidh fuair h-e ar lasadh. Ocus do theich an rioghan, ⁊ do dhermait a mac gradhach istigh. Adubairt an riogán co tuirsech: “Cuirim mo mhac ar comairce Ciaráin Saighre”; ⁊ do-ronadh firt amhra annsin .i. losccadh an tighe, ⁊ an mac do bheith slan.

     22

    Tainic iaramh rex Dairine ⁊ epscop Aodh co Ciaran Saighre, ⁊ do-rinne an ri toil Ciarain, ⁊ tucc a da mac dó .i. Dúnchad ro saoradh on tene, ⁊ a mac ele, maille lena siol do Chiarán. Mar do imtigh an rí o Chiaran, ro aithbeoaigh se Bruitnech, ⁊ ro báoi slán; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciaráin tresna míorbhuilibh-sin.

     viii
     23

    Rí Muman .i. Aengus mac Nad Fraich, robhatar moirsheiser cruitiredh  147a aicce, tainicc ona t-ticcerna fein as in n-Gallia; ⁊ ro marbhadh i Musccraighe iatt, ⁊ ro foilgedh a c-cuirp gan fhios do neoch; ⁊ do ba toirrsech Aengus tre gan fios a chruitiredh aicce.

     24

    Ocus tainic go Ciaran Saighre d' faghail furtachta; ⁊ adubairt Ciaran fris: “Atád do chruitiridhe 'arna m-bathad i l-loch uiscce, ⁊ atád a c-cruite i n-airde i c-crand don thaoibh tuas os cind an locha”. “Áilim tú”, ar in rí fri Ciaran, “tarra lim dá n-iarraidh”; ⁊ ro éirigh Ciaran, ⁊ drong da muinntir .i. n-uimir secht fichit, maille fris docum an locha; ⁊ anus ann teora laithe, ⁊ teora aidhce acc urnaighthi ⁊ ag trosccadh.

     25

    Ocus 'ar c-comlionadh na t-teora la-sin dó, traighis in loch, ⁊ frith na cuirp ar an traigh; ⁊ aithbeoaighis Ciaran iatt iarna m-beith mí fon loch. Ocus gabhait a c-cruitenna chuca, ⁊ seinnit iatt, ⁊ gabhait a n-dán, ionnus gur chodail an ri cona sluaghaibh léis an c-ceol-sin. Ocus atá an loch o sin alle gan uiscce, ⁊ as é as ainm dó, Loch na c-Cruitenn; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciarain de sin.

     p.117
     ix
     26

    Fecht n-áen dia raibhe ócclach rígh Muman ag siubal i c-coiccrich Musccraighe, ⁊ fuair muic duine naomhta .i. Cáin a ainm, ⁊ do marbh an t-occlach an muic, ⁊ rucc leis go coill h-í, ⁊ do-chuir ar teine h-í. Ocus mar do bí ann aga bruith, tangatar ceitern chuicce, ⁊ do mharbhattar é, ⁊ fiche dá muinntir maráen ris ar brú na Brosnaige .i. abhann; ⁊ tiagait féin don lathair,  147b ⁊ ni fhacattar an muic ro baoi ar an teine.

     27

    Ro foillsighedh sin do Chiarán, ⁊ do-chuaid mar a raibe a dalta .i. Carrthach, mac Aengusa, meic Nat Fraich, do toccbháil na c-corp, ar nach íostais na meic tíre íad, ⁊ da m-breith leis da ionadh féin; ⁊ mar do-connairc na cuirp iomdha, ⁊ gan culaidh a n-iomchair aicce, adubairt Ciaran: “I n-ainm Iosa Crist éirgidh ar bhar c-cosaibh fein, ⁊ tegaidh lem d' ionnsaighe mo reicclesa”; ⁊ do eirgettar go luath .i. in prefectus maille lena muinntir beo-slán, ⁊ do aithbeoaigh an muic, ⁊ tainic ar siubhal dochum a ticcerna féin.

     28

    Tangattar an bhuidhen úasal sin le Ciaran; ⁊ ise Foda mac Forax maille lena shiol do bí ann, ⁊ do aontaigettar iad fein maille lena síol do Chiarán, ⁊ tuccattar iad féin dó ó thús, ⁊ do h-adhlaicedh iad aicce.

     29

    A c-cionn trill iaramh do marbad cend sluaigh Aengusa meic Nat Fraoich, darbh ainm Mac Ceisi; ⁊ do-guidh Ciarán tara cend, ⁊ do h-aithbeoaicched h-e, ⁊ do imthigh slan; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciaráin de sin.

     x
     30

    Duine úasal, darbh ainm Mac Eirce, dá shíol Ó n-Duach do marbh each carpait Patraicc, ⁊ do gabadh le h-Aengus, ⁊ do cengladh an fer-sin. Ocus tainic Ciaran dá fhuascladh, ⁊ tucc moran oir argait ass; ⁊ mar ruc leis Mac Eirce, ni frith an t-ór nó an t-airget ass. Ferccaigis Aengus, ⁊ tainic go Ciaran, ⁊ adubairt: “Tabhair mo chuid oir ⁊ argaitt damh, oir as diomhain gach ni  148a da t-tuccais damh; óir ni fhuil acht sgáile ann”. Ocus adubairt briathra garba le Ciarán.

     31

    Ocus adubairt Ciaran: “Ni fuighir ar son do choda óir ⁊ argait acht mallacht”. Ocus ag radh na breithre-sin do Ciarán, do eirigh dorcadusa t-timcell an rígh, ⁊ fuair bás. Mar do-connairc Carrthach a athair do thuitim, do bi tuirsech, ⁊ do-guidh Ciaran 'ma thathbeoughadh. Ocus do-guidh Ciaran fair, ⁊ ro baoi slán, ⁊ do-rinne Aengus aitricche annsin, ⁊ tucc é féin cona shíol do Chiarán: ⁊ ro moradh ainm De ⁊ Cíaráin de sin.

     xi
     32

    Feacht n-aen do Chíaran ag siubal i n-aimsir foghmair, ⁊ do  p.118 shin a lámh dochum drisi ar a rabatar smera dubha. Ocus fuair a fhios o Dhía go riccfedh a les trath ele iatt, ⁊ do-leicc doibh.

     33

    Ocus ina diaigh sin i n-aimsir earraigh, iar c-caiscc, tainic Aengus mac Natt Froicch ar cuiredh go tech Concrach meic Duach h-i c-crich Osraighe, ⁊ do bái a bhen i f-farradh Aengusa .i. Eithne; ⁊ tucc sí gradh do Choncrach, ⁊ dob ail lé a beith 'na mnai aicce; oir rob arsaigh Aengus an tan-sin. Ocus do diult Concrach sin an fedh do beith Aengus ina bethaigh.

     34

    Ocus mar do-connairc Eithne an diultadh tucc Concrach fuirre, do thoccaibh cennairrce eter an dá rígh sin .i. AengusConcrach. Ocus ar deiredh na fleidhe-sin do-leicc-si galar chuice; ⁊ do fhíarfaighettar cách di créd do fhoirfedh í. Ocus adubairt sisi: “Ní h-urusa mo leiges d' faghail isin aimsir-so .i. sméra dubha do fhoirfhedh mé”.  148b Ocus do bi an rí ⁊ a mhuinnter go brónach de sin, do bhrígh nar thúalaing iad sin d' faghbail di.

     35

    Ocus do ghabh eccla Concrach go n-anfadh Eithne aicce d' éis Aengusa d' imtheacht, d' fagháil a toile uadha. Ocus tainic Concrach go luath mar a raibhe Cíaran, d' innisin anmiana-sin tuccadh don mnaoi .i. smera dubha 'sna h-íarccasccaibh; ⁊ do-chuir Ciaran Concrach co n-uicce an dris arar fhagaibh na smera i n-aimsir in fhoghmair roimhe sin; ⁊ frith na sméra mar do fhaccaibh Cíaran iatt, ⁊ do thionoil h-i soidhteach umhaidhe iad, ⁊ do-cuiredh édach geal ós a c-ceann, ⁊ do-chaith an ríogan íatt, ⁊ do bí slán; ⁊ do ithettar na riogha ele iatt, ⁊ do bi blas meala orra, ⁊ meiscci fíona.

     36

    Ocus do shiodaigh Ciaran eter na rioghaibh-sin .i. AengusConcrach, ⁊ do-leicc Eithne ar a gluinibh do Chiaran h-í, ⁊ rucc a bhuidhe fris mar do shlánuigh se h-í, ⁊ tuc Concrach e fein cona shíol do Ciaran, ⁊ móradh ainm Dé ⁊ Ciarain de sin.

     xii
     37

    Feact n-áen tainic Laeghaire mac Neill cona shlúagh i n-aghaid na Muimhnech, ⁊ do-cuaidh Oilill ri Caisil ina coinne; ⁊ dob áil le aran sídh do denamh ettorra, ⁊ ni thuccattar na riogha diomsacha onoir do Ciaran. Ocus is annsin do-ghuidh Ciaran Día, ⁊ anní nach fuair ona riogaibh díomsacha, fuair ó Dhía h-é; óir an uair dob ail leis na cathaibh dol a c-cenn a cheile, an choill do bi le h-agaidh na Muimnech do luigh go lar, ⁊ an sruth do bi re h-ucht na n-Ulltach  149a do eirigh go h-ard, ionnus go t-tangattar Muimnigh tara n-ais gan cath, ⁊ go n-deachaid Laeghaire maran c-cédna. Ocus tucc Ciarán annsin a saith bídh d' feraibh Mumhan le h-én mart, ⁊ le slinnen mairt ele; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciaráin de sin.

     xiii
     38

    Fecht da t-tangattar ceithern do Clannaibh Fiacrach d' iarraidh  p.119 muc léna n-goid a criochaibh Mumhan, ⁊ do fhoilgettur iad féin i c-coill. Ocus fuair Lonan mac Nat Fraich .i. derbrathair Áengusa, fios ara m-beith annsin; ⁊ do-chúaid ina c-cend. Ocus do-guidhettar san Ciaran fá fhurtacht d' fagail doibh. Ocus mar do-guidettar do las an choill fo chédoir. Ocus mar do-connairc Lonan sin do iompo tara ais; ⁊ tangattar an mhuinnter ele go Ciaran, ⁊ do bhattar ina mancaibh aige go laithibh a m-bais; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciarain de sin.

     xiv
     39

    Feacht n-áen tainic Patraicc go Saighir, ⁊ deich riogha do rioghaibh Muman maraén ris; ⁊ as doibh-sin tucc Ciaran fledh tri lá ⁊ tri n-oidche do sheacht m-buaibh do bí aicce. Ocus do bennuigh topur, ⁊ do-rinne fín de, ionnus go ra battur subhach saitheach forbfáilidh; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Cíarain de sin.

     xv
     40

    Fecht n-áen ann adubairt a cheallóir le Ciarán: “Ni fuilit muca aguinn, ⁊ as éiccen a c-cennach”. Ocus adubairt Ciarán: “Ní dhingnem”, ar se, “acht an rí do-beir bíadh ⁊ édach duinn, do-bera se muca duinn”. A mucha na maidne iarnamarach, fúaratar cráin ⁊ da bhanbh decc ar  149b lár an bhaile, ionnus go n-dernatar go lór do mhucaibh dib; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciaráin de sin.

     xvi
     41

    Feacht ele adubairt a chelloir le Cíaran: “Ní fhuilit caoirigh aguinn”; ⁊ adubairt Ciaran: “Ante tucc muca dúinn, do-bhéra se cáoirigh duinn”. Iarnamharach ar madain fuair an cellóir trí naoi cáoirigh geala i n-dorus in bhaile; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciarain de sin.

     xvii
     42

    Feacht ele do aithbeoaigh Ciarán Laegaire mac Fintain, ⁊ do mhair móran do bhliadnaibh ina bethaid i c-curp daenna, ⁊ ina dhiaigh sin tucc ferann i n-offrail do Dhía ⁊ do Ciarán.

     xviii
     43

    Fecht ele no teighdis daimh Cíarain go muir siar go seipel Cochae .i. buime Ciaráin, do treabhadh dhi: ⁊ mar do thairsedh leo an treabhadh do-thiccdis arís go Saighir gan duine da t-treorucchad.

     xix
     44

    Fecht ele do-chuaid Ciaran oidhce nodlac tar éis seirbísi go sepel Cochae .i. go Druim Benncair, ⁊ tainic isin maidin arís tara ais go Saighir.

     45

    Carracc cloiche ata 'san muir thiar mar a m-biodh Cochae .i. buime Ciarain ag denam a h-urnaighe ina h-aenar eter tonnaibh mara; ⁊ do-theigedh Ciaran gan luing gan eathar mar a m-biodh Cochae ar in c-carraicc, ⁊ do thiccedh eisti arís.

     46

    Aon do laithibh tainic Ciarán go seipél Cochae, ⁊ moran  150a do  p.120 daoinibh maraon ris; ⁊ tuccadh aoidhigecht dó ann .i. slinnen muice; ⁊ ro bennaigh Ciarán an slinnén, ⁊ do-rinne cruitnecht, ⁊ mil, ⁊ iascc dhe, ⁊ biadha uaisle ele; ⁊ do bennaigh topar uiscce do bí 'san ionadh-sin, ⁊ do-rinne fín de; ⁊ isé lion do sásadh leissin .i. da fichet ⁊ ocht céd; ⁊ ro móradh ainm Dé ⁊ Ciaráin de sin.

     xx
     47

    Fecht ele tainic Ciaran go Raith Tamnach, ⁊ ro shuidh annsin maille le móran do dáoinibh a c-comairle. Ocus do bí annsin rex Cobranus .i. nech aga raibhe suile millteacha; ⁊ do-connairc se mac meic Aengusa meic Nat Fraich 'ar t-techt chuca; ⁊ do fhech dona suilibh neimhnecha h-é, ⁊ ba marbh an mac accédoir.

     48

    Mar do-connairc Ciaran sin, fergaighis i n-acchaid in righ, ⁊ dallais accedoir an rí. Slechtais an rí do Chiaran, ⁊ tucc a radharc dó, ⁊ tucc h-e féin cona shíol dó. Ocus aithbheoaighis an maccamh fuair bás le neimh sula an righ reimhe sin; ⁊ ro moradh ainm De ⁊ Ciarain de sin.

     xxi
     49

    Feacht ele do bi dalta mna ag mathair Ciarain .i. ag Liven, ⁊ do bi dalta fir ag Ciarán .i. Carrthach mac meic Aengusa meic Nad Fraich, ⁊ tucattar grad collaidhi da cheile; ⁊ do-rinnetar ionad coinne re 'roile do dhenamha t-toile féin; ⁊ mar do-conncattar aighthe a chéle, do las an choill ettorra, ⁊ do theichetar ó chele; ⁊ on lá-sin ní facaidh an bhen-sin áen-rét riamh, ⁊ do-cuiredh Carrthach ar ionnarbadh ar muir re shecht m-bliadan, ⁊ do légh an sccrioptuir diadha iar n-aitricche;  150b ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Ciarain de sin.

     xxii
     50

    Feacht ele do bi lín ar tiormugadh ar fraighidh an tighe ag Liven .i. ag mathair Ciarain, ⁊ do ghlac tene h-e, ⁊ do las an tegh de sin. Ocus do-chonnairc Cíaran sin, ⁊ sé a b-fad uadha, ⁊ do thogaibh a laimh, ⁊ do bhennaigh an tegh, ⁊ do mhuch an tene, ⁊ do fóiredh an tegh ona losccudh; ⁊ ro moradh ainm De ⁊ Ciarain de sin.

     xxiii
     51

    Fecht ele do gabadh maighden lena naimdibh, ⁊ do bhenattar a cend di; ⁊ mar do-chonnairc Ciarán sin, do-ghuidh tara cend, ⁊ do aithbeoaigh í, ⁊ ro moradh ainm De ⁊ Cíarain de sin.

     xxiv
     52

    Fecht ele do bí saccart Liven .i. Cerpanus ag siubhal na conaire, ⁊ fuair bás; ⁊ do ghuidh Cíaran ar a son; ⁊ do h-aithbéoaigedh é; ⁊ ro moradh ainm Dé ⁊ Cíarain de sin.

     xxv
     53

    Fecht ele tainic mathair Brénainn Birrae Mannsena a h-ainm go Saighir, ⁊ rob ail lé dol ar ionnarbadh go h-Oilén Doimle. Ocus adubairt Ciaran: “Na h-éirigh”, ar sé, “óir ni h-annsin bhías th' eiséirghe, acht a Tamlachtain do-ghéba tú bás; ⁊ is ann eiréochus  p.121 tú ⁊ do mac .i. Brenainn; ⁊ an trath do-berthar a chorp as an ionadh-sin go a chathair féin, bíaidh soillsi dermair eter an da ionad-sin  151a in oidche-sin”. Ocus do fíradh sin do Bhrenainn ⁊ dá mhathair.

     xxvi
     54

    Tuilledh dia míorbhuilibh .i. dias brathar do Chiaran a Muscraighe o Leitrechaibh .i. OdhranusMidranus a n-anmanna, ⁊ dob áil leo dul i n-Osraighe ar ionnarbadh; ⁊ mar tangattar go Saighir dob áil le Medhranus anadh annsin a b-farradh Ciarain. Adubairt Odhranus ris gan anmhain, ⁊ adubairt le Cíaran gan a fostadh; ⁊ isedh adubairt Ciaran: “Beiredh Dia breth ettraind, an accam-sa anfas sé, nó an letsa raghas. Gabadh lochrand gan ola gan tene ina laimh, ⁊ da lasa in lochrand o anáil do chur fáoi, as accam-sa anfus”.

     55

    Ocus do-rinned mar sin; ⁊ do las an lochrand, ⁊ do an Miodranus co bás h-i farradh Ciaráin. Ocus adubairt Ciarán le h-Odhranus: “Cibe ar bith slighe a n-geba tú, tiocfair slán go Muscraighe fo deiredh, ⁊ an trath do-bértar Colum mac Criomtain iarna folach h-i c-cruithnecht dia adhlacad letsa ⁊ le Mo Chaimhe Tire da Ghlas, tiocfaisi, a Odhrain, dod chathraicch féin, ⁊ as innte bhías th' eisgéirghe”.

     xxvii
     56

    Ben uasal darb ainm Achaill do thuit as a carput, ⁊ fuair bás; ⁊ ro aithbeouigh Cíaran h-í a c-cionn an tres láe; ⁊ tucc sí an ferann, darab ainm Léim Achaill, do Dhía, ⁊ do Chiarán; ⁊ ro moradhreliqua.

     xxviii
     57

    Aimser ele iaramh tainic Fergus Cind Faelad .i. taisech tecclaigh righ Muman, ⁊ do thacht se feirthighis Ciarain .i. Cronan a ainm, ⁊ ro aithbhéoaigh Ciaran an feirtighis h-i c-cind seacht lá, ⁊ asedh adubairt  151b Ciaran: “Mar do tachtad Cronan, tactfaidher Ferccus, ⁊ loisccfidher a chorp i r-Ráith Lochmuighi la h-Eilechaib”.

     58

    Ina diaigh sin tainic Ailill ri Muman d' iarraidh a ócclaigh ar Chíarán, ⁊ mar do-chuala Ciaran sin, do bhen a urlabra de co cend seacht la; ⁊ a c-cionn an sechtmaid láe tainic in ri mar a raibhe Cíaran, ⁊ do slecht dó. Ocus mar do-connairc Ciaran sin, tucc a urlabhra don righ; ⁊ do moradh ainm Dé ⁊ arain de sin.

     xxix
     59

    Feacht ele manach tuata do bí ag Ciaran, Gobranus a ainm, ⁊ dob eccail leis bás do rinn d' faghail: ⁊ do-guidh Ciaran gan an bás-sin d' fagháil dó. Ocus at-rubhairt Ciaran: “Do-geibim-si no ni faghaim-si ó Dhia gan an bás-sin d' fagáil duit, ⁊ do-gheibim inní as ferr, gan dul i n-ifrionn duit”. Ocus do-rinnedh samlaidh.

     xxx
     60

    Do bi Cainneach ⁊ Brigitt ag comhradh a n-ionadh úaignech,  p.122 ⁊ adubairt Cainnech le Brigit: “As mor an tiodlacadh tucc Dia do Chíaran Saighre .i. an manach do dóirt fuil, go f-fuair se a anam-sin a h-ifurn; ⁊ adubairt, go m-beith se fein i n-ionadh an mhanaigh-sin i n-ifurn, muna saortaoi dó é; ⁊ do sáoradh”; ⁊ ro móradh ainm De ⁊ Ciarain de sin.

     xxxi
     61

    Laithe n-aen tainic a airgeach go Ciaran, ⁊ at-bert fris: “Do-cuaidh damh dár n-damhaibh uainn” .i. mac bó do bí ag Brenainn, ⁊ dath dercc do bí ar an damh, ⁊ cos gheal aicce. Isedh adubairt Ciaran: “Erigh go Glenn Damháin, ⁊ do-ghebhair annsin h-é, ⁊ ellach ele nach iarrann tú maille ris”. Ocus do-chúaidh an  152a t-occlach don glenn; ⁊ fuair mar adubairt Ciaran an damh; ⁊ is amlaid fuair h-é, ⁊ secht fichit bó ina fharradh; ⁊ ro móradh ainm Dé ⁊ Ciaráin de sin.

     xxxii
     61

    Aroile oidche iar sin do-chuaid Ciaran i n-dabaigh fhúar-uiscce, ⁊ oilitrech immaille fris, darb ainm Germanus. Cuiris an fuacht go mor ar Ghermanus. Bennaighus Ciaran an t-uiscce, ⁊ doní te é.

     63

    Adubairt Ciaran le Germanus: “An faicenn tú Carrthach 'ar t-teacht chugainn dont slighidh anoct? ⁊ iair at fochair ní do-bermais dó”. Ocus do shin a lamha uadha, ⁊ isé ni fuair, iascc mór; ⁊ do theilcc uadha ar talamh é.

     64

    Ocus do-cuaidh Ciaran iar sin go cathair Martain, ⁊ tucc leis taisi Martan maille le forffailtechus.

     65

    Tri tiodhlaice tucc Dia do Chiaran .i. gibe do h-adhlaicfidhe ina mur, gan ifern d' iadhadh fair. An dara tiodlacadh: an duine chuinnebhus a lá go h-úasal, gan a beith daidhbhir go brath. An tres tiodlacadh .i. an fedh do anfadh a manach ina ionad fein, gan nert namat do beith air go brath.

     xxxiii
     66

    Ina diaigh sin do iarr Ciaran ar Día topur; ⁊ do mhuin an t-aingeal-sin dó, ⁊ do shlánaiged se gach uile galar 'arna nighe ass.

     67

    Fa h-íad sobésa Ciarain re fedh a bethad .i. nir gabh se edach olla uime, acht croicne mac tire ⁊ bethadhach n-eccíallaighi; ⁊ do-sheachnadh se na biadha saoghalta, ⁊ na deocha i m-biodh meiscce; ⁊ as bec do codladh doníodh. Ocus do biodh bith-timpirecht na n-aingel maille ris. Ocus as dóairim a med d' escobaibh  152b ⁊ do saccartaibh do-chuir se fo gradaibh. Ceithre cet bliadan ro báoi se béo gan galar amuigh no attigh, gan easbaidh fiacal, gan cronuccadh anála, gan lagduccadh ara radharc, gan uiresbaidh ar a eistecht, gan doille ar a chroide, na ar a cedfadhaibh; acht ge doní námha an chinedha daenna na cedfadha do dhalladh, ni fuair se an tarach-sin ar Ciaran.

     p.123
     68

    Ocus fos, gach droch-ní do-gnithi fair, as ní maith do-gniodh san ara shon; oir do-beiredh se maithemh arna droch-neithibh; ⁊ do-gniodh se saethar lena lamaib ar gradh Dé, d' faghail a riachtanais a les dona bochtaibh; ⁊ as mar sin do-caith se a shaogal abhus, ionnus go f-fagadh sé coróin na bethad suthaine thall. Cía an neoch do fhedfadh ar an sáogal-so innshamail bethad Ciarain do chongbáil a churp daenna i n-aointibh, ⁊ a t-troiscctibh, a f-fuacht ⁊ a f-fuireachrus, a n-gemnaigheacht ⁊ a t-tegh n-aidedh?

     69

    Ocus as mar sin rucc sé a bhetha as ona naoidhentacht go a écc .i. a n-guidhe gach aon lá, ⁊ ag légadh ⁊ ag senmoir, ⁊ ag breith breithe, eter beth a tocht ⁊ ag labhra. Ocus do bí sé caén-uarach, glic, cobhsaidh, trocairech, sobésach, umhal do Dhia ⁊ da chomarsain, ⁊ ag munadh a mhanach do réir breithre an apstail .i. Póil, ⁊ isiad briathra Poil .i. “denaidh mh' aithris-si” (), ar Pól, “Mar do-rinne meisi aithris ar Chriost, ar onóir d' faghail ó Dhía ⁊ ní ó dhaoinibh, ⁊ na h-iarraidhar ghloir saoghalta, acht ar Dhía” ().

     70

    Ocus nír léicc se ní thairis d' aithentaibh Dé .i. biadh don ocarach, deoch don iotadach, ⁊ beith faoilidh  153a re h-aoidedaibh, ⁊ daoine galair d' fiosruccadh, ⁊ deirc dona bochtaibh, ⁊ edach dona nochtaibh. Ocus ise adbar fa n-dénadh se so .i. d' fagail a coda don bhethaid suthain, ⁊ d' eccla achmusain De h-i fiadnaisi na breithe. Ocus do aithin Ciaran da mhancaibh na h-aithenta-sin do chongmail .i. grad do beith aca fein da céile.

     xxxiv
     71

    Ocus do-rinne Ciaran d' faistine go t-tiucfadh moirsheiser tara éis féin, do dhénadh ⁊ do chuinneochadh an riaghail-so, ⁊ 'na diaigh sin gach duine do thiocfadh nach coimhlíonfadh an riaghail-so, nach fuighdís a c-cuid do flaithes Dé.

     72

    Ocus mar tainic aimser ecca Ciaráin do gallraighed uile é, ⁊ do gairmedh a muinnter uile ina thimcell i n-en-ionadh; ⁊ issedh adubairt fríu: “Annsan aimsir-so atá mo Thigerna fein agom ghairm-si chuicce, ⁊ as líach lem-sa, mo tréd d' fagbáil; ⁊ aithnighim do Dhía ⁊ do Charrtach maille le bhennachtain sibh. Ocus attaim aga bhar t-teccascc imon ionad-so d' follamnuccadh maille le besaibh maite; ⁊ na biodh an mac mallachtan ettraibh go fada; uair gerrfaidher bhar laithe da raibh.”

     73

    “Ocus tiucfa aimser ann ina m-beitt plagha imdha adhuathmara scriosfus na h-eccalsa, ⁊ beitt ina f-fásach; ⁊ impóidhfidher an fhírinne a m-breicc, ⁊ ní bhía a dhath féin ar an m-baistedh; ⁊ isé ní fa m-beid ag coinntinn .i. imon echtrannach, ⁊ ni fá ní fein. A braithre ionmaine, guididh lem-sa ar Día na rab am áenar rachus me chuicce, acht daoine eile do breith lem, ⁊ na rab slighe dorcha mo slighe dochum  153b an rígh, ⁊ go m-ba fáilidh romham é”.

     p.124
     74

    Ocus do-chuaidh iaramh docum na h-altora le h-offrail, ⁊ do-chaith corp Crist, ⁊ adubhairt le tríar diongmala da mhuinntir a chorp do coimhett; ⁊ adubairt ríu: “Oscclaidh tri bann-lamha don talamh, ⁊ adhlaicidh meisi maille risna naemhaibh ele, ⁊ la Martain; ⁊ na biodh fios an ionaid seicreidigh sin ag duine”. Is annsin do sccar a anam rea corp dó a medhón-oidhce. Ocus ina diaigh sin ruccadh an t-anam-sin maille le soillsi móir, ⁊ le dealradh aingel h-i flaithes nimhe, ⁊ tricha espoc i n-aoinfecht fris.

     75

    Ocus do bhattur na manaigh a t-timcheall cuirp Ciaráin maille le h-iomannaibh ⁊ le canticibh ⁊ le moladh ele; ⁊ le h-uinnimintibh mar ata arromanta ⁊ a cosmaile; ⁊ maille le soillsi dermair secht laithe cona n-aidcibh doibh mar sin. Ocus do cengladh ina diaigh sin h-e le morán d' édaigibh geala lin, ⁊ do h-adlaicedh é maille lisna h-edoighibh-sin .i. dochum a éirge maille le soillsi na breithe; ⁊ ata ar nimh maille le Patraic ⁊ le Martain, ⁊ le moran do naemhaibh ele, da n-díligther cadhus ⁊ onoir per infinita in secula seculorum. Amen. FINIS.

     76

    16.

     p.125

    Betha Caoimhgin

     274a
     i
     1

    Ro boi tra a b-fioghair ⁊ a f-faistine go t-tíucfadh ard-náomh uasal airmittnech i l-Laighnibh .i. i n-Glionn Da Locha do-sunnradh, dia n-diochur ⁊ dia n-ionnarbadh ó geinntlidecht re senmoir breithre Dé, fri h-íc clamh, ⁊ dall, ⁊ bodhar, ⁊ bacach, ⁊ áesa gacha tedhma archena, ⁊ do thodhusccadh marbh, ⁊ do thurnaamh na trén, ⁊ do thoccbáil na t-truagh, ⁊ fri h-ionnarbadh plagh ⁊ duinebath, do choscc meirlech ⁊ mighniomh, ⁊ il-piast n-anaithnidh, ⁊ fri foircetal áosa gacha claoine no beittis i n-acchaidh thoile Dé.

     2

    Ro thairngir tra Patraicc mac Calpuirn ard-apstal na h-Erenn antí Caoimhgin triocha bliadhan riana geinemain, ⁊ go n-dingnedh priomh-cathair do chumdach isin n-glionn remhráite fri bíathad dám ⁊ déoraidh, ⁊ aoidhedh ⁊ oilithrech; ⁊ go thiubhradh ní d' úir ⁊ do thaisibh na n-apstat ⁊ na fírén filet isin Roimh leis go Glend Da Lacha.

     3

    Ocus ata sccriobhtha isin m-bethaid-si gurab ionann do neoch d' ionnsaighidh na Romha d' faghail diolgadha ó Dhia ina peachtaibh, ⁊ taisi ⁊ leapta Chaoimhgin maille le h-aithrighe ⁊ le h-umhaloitt, ⁊ le h-inísle cridhe, amhail gnathaighter.

     2
     4

    Ro thairngir Fiond mac Cumhaill maran cedna, gomadh é Caoimhgin no claoinfedh an ul-piast uathmar ro boi acc aidhmilledh caich i l-Loch lagha 'san n-glend cetna, ⁊ go n-diongnadh a díochur isin dara loch. Tiagait tra daoine ⁊ cethra ⁊ aós gacha tedhma dia n-íc ⁊ dia leighes fo uiscce Locha laga a n-onóir Dé ⁊ Caoimhgin.

     iii
     5

    An tan tra do fíoradh gach faistine dibh-sin, ⁊ tainic an tairngertach .i. Caoimhgin mac Caomhlogha, meic Caimet, meic Rimeda, meic Cuirb,  274b meic Fergusa laimh-deirg, meic Meissin Corb, meic Con Corb.

     6

    Ocus fa h-alacht a mathair .i. Caoimell ingen Ceind Fhindain, meic Cisi meic Luighdech: ⁊ fa h-i san Cáoimell-sin mathair Caomhain, Sanct-lethain, ⁊ Nad Chaoimi Tíre dá glas; ⁊ Caoimeille o Chill Caoimeille; Mionchloth deirbhsiur mathar do Caoimhgin, is uaithe ro genair Colaim mac Criomtain.

     iv
     7

    I n-ionbaid tuismedha Caoimhghin ní thangattar bresa brighi,  p.126 no alla iodhan día mathair, amhail ticc dona mnaibh ele, oir ba h-endac, feidhil, firén an gein ruccustair. Ocus ro fáid aird-ri na fírinne .i. rí nimhe, da aingel déc go lochrannaibh órda léo dia baisttedh. Ocus do-radsattar na h-aingle Caoimhgin fair .i. gein álainn, taitnemhach.

     8

    Ocus as-bertsat na h-aingil frisna mnáibh, an mac do breith leo día baisttedh gusan érlamh n-úasal n-oirdnidhe .i. Cronán, a f-Fortuathaibh Laighen; ⁊ ro baist sein íarttain é; ⁊ ro edhbair e budein do Chaoimhgin ina muinterus, ar gomadh moide no creidfedh cach dó. Ocus ro thairngir go c-creidfitis riogha ⁊ tigernaidhe dó, ⁊ go n-dingnedh ferta ⁊ míorbhuile móra.

     v
     9

    Tuccadh an mac iar sin gusin raith h-i ruccadh é. Ocus do-rinne Día fiorta ⁊ miorbhuile móra i n-onóir Dé ⁊ Caoimhgin forsan raith-sin, óir ge mór an sioc ⁊ an snecta do beith ar gach taobh di, ní teitt innte do grés; ⁊ do-gheibhit cethra ⁊ indile ind aimsir fuachta ⁊ snechta fér innte do gnáth.

     vi
     10

    Tainic tra bo glé-gheal dochum na naoidhen dia shasadh, ⁊ ní fes cia búaile no inis as a t-tainicc, nó gusa t-teichedh. I n-aimsir áoine ⁊ troisccthe ní ibhedh an lenab ciche a mathar acht aoinfecht. Ro earb an t-aingel for Cáoimhgin dol i n-ord manach día foghlaim,  275a ⁊ do-coidh fo gradhaibh, gur bho saccart toccaidhe.

     vii
     11

    As-bert an t-aingel iaramh fris dol isin n-glend f-fásaigh ro tairngiredh dó .i. go fán na loch. Ba mor a mhenma iaramh im sccaradh fri gloir ⁊ aoibhnes an bhethadh frecnairc, ⁊ beith 'na áenar acc eisttecht fri h-imaccallamh an aingil aga thimtirecht. No luighedh isin oidhce for lecaibh loma for bord an locha, croicne fiadh-míol ba h-étach dó.

     12

    No ticcedh immorro tresan loch gan artrach gosein sgeillic do rádh aifrinn gach lái, no biodh gan omhan gan eccla os cend an locha.

     viii
     13

    Ro bói péist uathmar iongantach isin loch, ⁊ ro chuir-si ar con ⁊ dáoine for fhíanaibh Erenn go minic. Ro ghabh Caoimhgin a psalma, ⁊ ro guidh an Coimdhe, ⁊ ro iondarb uadha an péist isin dara loch, .i. Loch Lagha, in loch ina raibhe in phéist, is ann do-gníther anosa foírithin gach aingcisi etar dáoinibh ⁊ cethraibh; ⁊ fáccbaitt uile a n-gallra ann, ⁊ tiaghait a n-gallra ⁊ a n-eslainte isin loch ele dochum na péiste; co nach déin urcóid do chách. Ocus in tráth iompoidhes an peist an dara taobh dhi a n-airde, eirghidh an loch comhard fri bennaibh an t-sleiphe, ⁊ ní roicheann a nómaidhe antí at-chí h-í. Seacht m-bliadhna ro báoi Caoimhghin gan biadh acht nenntocc  p.127 ⁊ samhadh. Do bi Caoimhghin fada do bliadhnaibh nach faca sé aonn-duine; ⁊ do bíodh go a crios isin loch ag radh a trath.

     ix
     14

    Fecht n-áon dia raibhe Cáoimhgin ag gabail a trath ro thuit a psaltair uadh isin loch. Ro gabh sniomh ⁊ toirrsi mor-adbal é. Ocus do raidh an t-aingel fris: “nár bhad brónach”, ar sé. Tainic an dobhrán iaramh go Caoimhgin, ⁊ tucc an t-saltair leis as iochtar an locha gan báthad líne no litre.

     15

    As-bert an t-aingel fri Caoimhgin dul do proicept ⁊ do shenmóir  275b breithre Dé dona poiplibh, ⁊ gan a bheith aga cleith ní búdh sía. Ro baoi bruccaidh h-i crich Laighen dar bho comhainm Dioma mac Fergna; as dó-sidhe ro bói a n-dán Caoimhgin d' faghbháil. Ro urmais bó do buaibh an brucchaidh for an erlamh, ⁊ ro ligh a chosa, ⁊ rob adbal a lacht seach na buaibh ele.

     16

    O 't-cuala Diomma sin, fáidhis an buachail dia fhios, cionnus do-rala an bliocht dírimhe do beith ag an m-boin-sin. Fuair an buachail Caoimhgin i c-cuas uamha, ⁊ an bó acc lighe a chos. Ocus ro chuinnig Caoimhgin fair a dícleith. “Na tó”, ol in buachail, “oír as éiccen damh sccela fíre do thabairt do Dhioma”. Ocus benais Dioma sccela ar éiccin don m-buachail, úair do thaircc Caoimhgin nemh dó ar a dícleith.

     17

    Luidh iaramh Diomma ⁊ a chlann gusin c-cúas irraibhe Caoimhghin, ⁊ do-ronsat cróchar dó ar airmittin, ⁊ ar onóir. Ocus ro ba dluith an choill, ⁊ ro luigh for talmain, gur léicc ráon ro-fhairsing don crochar go t-teighedh trithe; ro eirigh arís tre fhiortaibh an aingil. Do-gheall Caoimhgin iffern ⁊ saoghal gerr da gach nech do loisccfedh úrach nó crionach na cailledh-sin go brath.

     18

    Aon-mac do Dhioma ro bói acc dénamh sealcca; ⁊ nach táinic d' iomchar an érlaimh; ro marbhsat a choin féin h-é, ⁊ adúadar fadhéoigh. Ro thaithbheoaigh Caoimhgin an mac-sin; ⁊ adubert fria athair ⁊ fri a braithribh bith-mhuinnterus do dhénamh la Caoimhghein, ⁊ a n-iodhbairt dó, eter dháoinibh ⁊ cethraibh. Ocus ba deoraidh íatt a crich Midhe.

     19

    Ro bhennach Caoimhgin íat a h-aithle a f-feircce ima tabairt as an c-cúas ar eíccin, amail ro bói i t-tairngire doibh. Do-róine Caoimhghein oircinneach ina chill  276a do gnath do cloinn ⁊ do sliocht Díoma, gér bó déoraidh iatt as in Midhe. Is annsin ro áitigh Caoimhgin priomh-cathair isin n-glend.

     x
     20

    Do-cóidh Caoimhgin isin chorgus i c-cró cáolaidh for leic luim ina shesamh caigtighis ar mís, ⁊ é a c-crois-fighill ar Dhia. Ro ling lon i n-glaic in érlaimh, ⁊ do-rinne nead, gur léicc na h-éoin amach.  p.128 At-bert an t-aingel fri Caoimhgin an cró-sin d' fagbail. At-bert Caoimhgin: “Ní ró damh pían da méd d' fulang ar son righ nimhe, ro fhulaing gach pían tar cend síl n-Adhaimh isin croich cesta”.

     21

    “Tarr as in cró”, ol in t-aingel. “Ni ragh”, ol sé, “no go f-faghar ó Dhía saoradh mo chomharbhadh ⁊ mo manach, ⁊ lochta mo chíosa, ⁊ lesaighes mh' ecclas immedhón ⁊ anechtair”. Do-ratt an t-aingel secht lán an ghlenda dó i l-ló brátha; ⁊ goithne dercc-óir i l-laimh Caoimgin. As mire ⁊ as míchíall da gach duine at-cluin míorbuile Caoimhgin, gan beith fo cíos dó, uair do-rad Día nemh do gach aon do h-adláicfidhe i n-úir Caoimhgin; ⁊ tucc Dia naenbar gacha sathairn dó día m-breith o péin ifirn, madh iar n-alailiu ad-fiadar. Gach aon immorro do-gheibh bás áoine, ⁊ a adhlacadh dia sathairn fo úir Caoimhgin, do-geibh díolghadh dia anmain.

     xi
     22

    Is iomdha rí ⁊ ticcerna do riograidh Erenn, ⁊ do riograidh Bretan, do thogh a adhlacadh i n-Glend Da Lacha ar an adbar-sin ar grádh Dé ⁊ Caoimhgin. Atad taisi na n-apstal laimh le cró Caoimhgin do dhol leis ar ionchaibh an Choimdhedh go breithemnus m-bratha.

     23

    Ní fuair aon-naomh i n-Erinn iomarcraidh Cáoimhgin ó Día, acht Pattraicc namá, úair do-rad Caoimhgin úir na Romha leis amail do ráidhes. Isé immorro Glen Da Lacha in cethramadh Roimh adhlaicthe as ferr i n-Erinn.

     xii
     24

     276b Lá dá f-faca Caomgin ócclach 'na rith chuicce, ⁊ fá cléirech eiséin. Ro athain for a ghuth ⁊ for a dheilbh go n-dérna droch-gníomh ⁊ fionghal. Rucc Caoimhgin lais tara ais é, ⁊ fúair an t-occlach marb amhail aduburt reimhe. Ocus ro athbeoaigh é, go n-derna manach dhe.

     25

    Na neithe immorro da t-tabhratais lucht aingcisi ⁊ easláinte miana ⁊ áilghesa, do-beiredh Caoimhgin doibh .i. sméra 'sna fuighlechaibh, ⁊ ubhla for crannaibh sailech, ⁊ buinnein t-samhaidh d' fagail do gnath for cairrgibh 'san n-gemhraidh.

     xiii
     26

    Do-cóttar lucht seallcca fon n-glend ⁊ do-leiccsat a c-coin do cullach allta, ⁊ ro lingestair for comairce Caoimhgin, ⁊ ro lensat cosa na c-con don talamh, co nar fetsat a m-biodbha bunaidh do lenmain for comairce an érlaimh.

     xiv
     27

    Ro boi trá Colmán mac Coirpre, meic Corpmaic, meic Aillella, meic Dunlaing, meic Énda Niadh, i r-righe Úa Muiredhaigh, ó m-beirdís siabhra a cland uadha tre draidheacht. Ruccadh mac dó iaramh. Ro chuir-siumh an mac da bhaisttedh go Caoimhgin; ⁊ cuiris  p.129 ar faosamh an érlaimh é. Ocus do gradhaigh Caoimhgin an náoidhe, ⁊ gabhais ina dhalta iaramh é.

     28

    Ro bói easbaidh bainne i n-Glend Da Locha an tan-sin. At-connairc Caoimhghin eilit ⁊ a laogh, ⁊ ro erb fuirre leth a lachta ⁊ a bainne do thabairt día dhalta .i. Faolan mac Colmáin, o f-fuilit Clann Tuathail, .i. h-Í Faoláin. Tainic immorro faolcú gusan eilitt, ⁊ marbais a laogh. Do-rinne Caomgin míorbuile móra an tan-sin. Ro erb ar an faolchoin allta beith i n-ionad a laoigh ag an aigh n-allaidh. Isin cloich thuill atá uas Droicet na h-eillte, no faccbadh an agh díol an leinib dia loim  277a ⁊ día lacht gach lái, gurab amhlaidh sin ro h-oiledh Faolan d' fertaibh Dé ⁊ Caoimgin.

     29

    At-bert a oide fri Caoimhgin: “ni bhíam i n-aoin-ionad, óir atá a t-tairngire duit, fiorta móra do dhenamh”. Iar sin immorro táinic for a shéd.

     xv
     30

    Laithe n-aon dia n-deachaidh Caoimhgin do coimhétt cáorach ria óccbhataigh, tangattar buidhen do dhaoinibh bochta ocaracha cuicce, do chuingidh bídh fair i n-onóir Dé. Ro marbh ocht muilt doibh ar sgáth a einigh ⁊ a náire; ⁊ nír lughaitte comairemh an tréda.

     xvi
     31

    Ro bói Caoimhgin i c-Cill Iffín ar fedh an corgais. Do-bheiredh an dobhrán brádán gach laoi leis docum an coimhthionoil dia sásadh. Ro smúain Ceallach go n-dingentai sging úasal onórach do chroicend an dobhráin. Ro thuicc an dobhrán an smuainedh gér bho bethadach brúidemhail. Ocus ni derna an timtirecht cetna o shin dona manchaibh. O 't-conairc Ceallach sin, ro innis an smuainedh do Caoimhgin. Ro fháid Caoimhghin eisidein go Cill Cheallaigh.

     32

    Ro shaor Dia náire Caoimghin an tan-sin. An síol do-chuiredh i c-Cill Iffín ar maidin, no biadh abbaigh ria f-fescor. Conidh amhlaidh sin ro shasadh a mhanchu.

     xvii
     33

    Tangattar aos cíuil go Caoimhgin do chuinge bídh fair, ⁊ ni raibhe ag an érlamh biadh an tan-sin. Ocus at-bert fríu anadh fris. Ni ro ansat. Ocus ro gabhsat acc imdherccadh an cléirigh. Do-rónadh iaramh clocha dona crannaibh ciuil i n-éraic imdhercctha an naoimh; ⁊ mairid a f-fioghracha fós isin tochar allathoir don baile.

     xviii
     34

    Do badar dias ban ag siubhal i t-termann Caoimhgin. Do-rala meirlecha doibh, ⁊ ro marbhsat na mna a b-fionghail,  277b ⁊ ro bensat na cind dibh. Do-rala Caoimhgin doibh, ⁊ ro tathbeoaigh íatt iaramh, ⁊ do-roine caillecha dubha dibh ina cill féin.

     35

    Do thairrngir Caoimhgin go n-dingentai fell ⁊ fiongal ina cill;  p.130 ⁊ do thairrngir crechadh na cille ⁊ an t-samhaid. Ro gheallustair Caoimhgin gach ní dib-sin do dhíogail .i. saoghal gerr, ⁊ iffern fadeoigh. Ceithre galair ro thoghastair do denamh innighthe for chorp gach duine do shaireochadh a chill, ⁊ a chomarbadha, ⁊ a shámhadh .i. aillse, ⁊ easbadha, fiolún fionn, ⁊ cuthach, ni fétait legh náid fiseccdha na galair-sin d' foirithin, acht an Sláinícidh Iosa Criost.

     36

    Dlighidh comharba Caoimhgin a scol ⁊ lucht a mionn d' iomchar ⁊ do coimhett, ⁊ a cioscáin fa a c-cumhang da gach neoch do Laighneachaibh, eter úasal ⁊ íseal. Is amlaidh so ro fhaccaibh Caoimhgin coimhétt a áonaigh ⁊ a mhuinntire, iter úasal ⁊ íseal, eter caraitt ⁊ namhaitt; slána, ⁊ dísle, ⁊ comairce doibh uile, ag techt, ⁊ acc imtecht, gan dáil, gan ceist, gan caingin, gan breithemhnus, gan accra fiach do neoch for a ceile et cetera.

     37

    17.

     p.131

    Betha Caoimhgin do reir mar do sccribh manach fá deiscipal dó féin dárb ainm Solamh

     278a
     i
  • Do sir Caoimhgin móran d' Eirinn,
    Ocus an t-aingeal le choir,
    D' faghail áite i n-dingnedh crabhad;
    Ní dherna samhadh go b-fuair.
  • Do-cuaidh Caoimgin tar na bennaibh
    Leis an aingeal, ba lór lúas,
    Do-róin cathair iter glennaibh,
    Do bhennaigh Dia nemhdha anúas
  • Mar a n-dérna Caoimghin crabhadh,
    Gaoidhil do fhremhaigh re thaobh;
    O shoin do ainit íad ar gabhadh
    Go meinic i n-adhba naomh.
  • Glend gan iothlainn, gan cruaich arbhair,
    Acht cairrge garbha os a chend;
    Glend nach érthar nech fa coinnmedh,
    Atá rath in Coimdhedh ann.
  • Glend aigméil, il-piastach, uathmar,
    Glend an dá loch do bí uair
    Do thairnngir Fionn na c-céd c-curadh
    Go m-biadh fo deiredh 'na ruaimh.
  • Do thairngir Patraicc mac Calpuirn
    Gur thaitin leis glend na n-all;
    “Léna thaobh, gibe táirfes,”
    “ Naomh do déna áras ann
    Do sir
  •  ii
  • Deich m-bliadna fichet go tend
    D' éis a thairngire on tailghenn,
    Rob í sin aimser do ghin
    An náomh dar comhainm Caoimhgin.
  • Nír airigh mathair an meic
    Doigh na tiachair 'na coimpeirt; p.132
    Tiaghait mna gan ceist, gan cradh
    Leis da bhaistedh go Crónan.
  • Do-chuir Día aingeal do nimh,
    Suil do baistedh in naoidhin;
    Gur aslaigh tre menmain n-gloin,
    Gomadh é a ainm-siumh, Caoimhghein.
  • Tarla an t-aingel dona mnaibh,
    Do ráidh ríu gan iomarbhaidh:
    “Is orm-sa do aslaigh Dia dil”
    “Teacht do bhaistedh na naoidhen.”
  • Riom-sa as mó do-bheir Dia taobh
    Don naoidhin, bhías 'na ard-naomh,
    As me an t-aingeal brioghmar nach lag,
    Bías gan crich 'ga comhaittacht.
  • Toccbaid suas, a mná, in naoidhe,
    Os mé atá 'ga urnaighthe;
    Baistfet gan bardal gan moide
    In árd-ainm na Trinóide
  • Da aingeal décc, mar búdh cóir,
    Do-chuir Dia aniar 'na onóir; 278b
    Is tapar óir go lasair gloin
    Do boi i l-laimh gach aingil.
  • Rab e sin a fhrestal ó nimh,
    Cein bói baistedh 'ga deinimh;
    Ise do chengail a dhail go chert,
    A aingeal féin coimhitteacht.
  • Ise an t-ainm do dhealbh Dia ar nimh,
    Bías ag lenmain don naoidhin,
    Smuainidh, a mhná an frestail gloin,
    Gurab é a ainm baisti, Caoimhgin.
    Do
  •  iii
  • Do raid an t-aingel risna mnáibh:
    Na treigidh caingen Cronaia,
    'S taisbenaid dó in naoidhe,
    Innesaidh daibh fírinne.
  • Créd 'ma t-tuccabhair, a mná,
    Cuccam-sa bhar naidhenán?
    Uaisle anté do bhaist na mise,
    Ar aisde na dinginn-se.
  •  p.133
  • An baisttedh do ordaigh Día do nimh,
    É do-rinnedh ar an naoidin;
    'Ga aingeal féin atá fios,
    Isé bias 'ga ríar go díles.
  • Do-roine Cronan faistine
    Is failte risan naoidhin;
    Is at-bert: beid na tírthe
    Co dichra fo cís Caoimhgin.
  • Dáilim a h-ucht righ nimhe
    Mé féin deit-si d' áiridhe,
    Gomadh ferr do mhes ag cách,
    Ó bhus mé do chéd-óglach.
  • Tucc annsin a aingel féin
    Da aithle sin toiscc go c-céill;
    Ba cosmail le grein n-gloin,
    Mar theine trén-lasamhain.
  • Mar tarnaic caingen na naoidhen,
    Da aingel ionmain tuccadh;
    Tiaghait na mna binne blaithe
    Leis gusin raith h-i r-ruccad.
  • Naomtha in raith i r-ruccad Caoimgin,
    Ise rath na naoidhen do-bheir;
    Nir fholaigh snechta na reodh
    Fós riamh a fód arar gein.
  • Snechta an gheimridh trath ticc sen
    Bacaidh ingheilt do buaibh cáich;
    Tre rath Dé 'sa raith gan folach
    Do-gheibh eallach biadh a saith
  • Tuccadh fos da bhethuccudh
    Bó glé-gheal 'chum na naidhen;
    Bó nach fes cáit as tainicc,
    Na ca táin gósa teighedh.
  •  279aGo trath coda gacha h-aoine
    'S gach la troiscti go saoire
    Cíche a mathar, naemhdha in smacht,
    Nochan ibhedh acht aoin-fheacht.
  • Do-tigedh fós d' á aithigid
    A aingel fein co h-aoibhind;
    Do biodh do-gnath dá mothuccadh
    Gur trath a chuir le leighend.
  • Do sgar o chairdibh, feirde a chaingen,
    A aingel féin 'ga stíuradh, p.134
    Seacht m-bliadhna rob ceird balach,
    Bói i n-ord mhanach 'ga múnadh.
  • Do len a ord, ger borb a riaghail,
    Do an go diamhair 'ga fhoghlaim;
    Téid fo gradhaibh sáora saccairt,
    Fuair gach abairt da foghnann.
  • Radh a aingil fris go fosaid;
    Ort ni bía annso foistine;
    Na h-an mar so i n-glend fásaigh
    Da n-dérna Fionn faistine.
  • Do fíoradh faistine Find,
    Ocus Patraicc meic Calpuirnn,
    Tainic fán na loch 'artain,
    Mar do bí a n-dán do Caoimhgin.
  • Anois as gairit lem cridhe,
    As-beirim a bhuidhe do Dhía,
    Mo theacht go glenn as maith daingen,
    'S nac bía acht m' aingeal 'gum riar.
  • Do bi ag teichemh riasan saoghal,
    Uamhan réa bhaoghal do ghabh;
    Dob ferr leis, o nár eccóir,
    As dol accédoir ar nemh.
  • Da éis nir chodail ar peall,
    Acht cercaill cruaidh cloiche fa chend;
    Mar do bheith gach geilt gan crúas,
    Do bai da ceilt i c-cruaidh- chúas.
  • Do bi Caoimhghin iter clochaibh
    Ar bord locha ar leabaidh luim,
    Ocus a thaobh seng lé cloich
    'Sa glend gan boith os a cionn.
  • Ro pa cruaidh a leaba ar leic
    Go madain sínte gan sgiamh;
    Nír iarr ar bith ní budh socra,
    Gemadh docra, is innte do bhiadh.
  • 'San n-glend uathmar na c-crann gégach,
    Ní rob aobhdha édach an naoimh;
    Croicne na n-anmann f-fiata
    Uime, iter sliabhtaibh do biodh.
  • Do-theighedh Caoimgin ar lind letain
    Gan luing gan ethar gach láe, 280a p.135
    Do dhenamh aifrinn 'sa sgeillic,
    Ionad do thaitin le Día.
  • Do biodh gan duine 'na fharradh
    'Na aonar fo bharraibh craobh,
    Rob íad a cleirigh na h-aingil,
    Glé-binn léo caingen in naoimh.
  • Do biodh gan uamhan, gan eccla,
    'San uaim ag freccra do Dhía,
    Is loch fuithe mar fhairrge
    Ag sgothadh na cairrge laimh ría.
  •  iii b18
  • Aiccmeil h-í péist locha luicc
    Re denamh uilc ocus áir;
    Meinic tucc maidm ar an b-féin,
    'S ar Fhionn féin go n-iomat aigh.
  • Do gabh Caoimhgin loch na baidbe
    Go moch, mar dob áil le Dia,
    'S do-chuir an pheist i l-Loch lágha,
    Ag eistsecht na trath ní bía.
  • Do ghabadh Caoimhghein go n-dithcell
    A psailm 'na timcell go moch,
    Do-chuir an degh-naomh gan déisten
    Déir-neimh na péiste as in loch.
  • Rob h-e an dubh-loch urbhadhach,
    Irraibhe an il-péist fraochdha;
    Aníu as naomh-loch miorbuileach,
    Doní gach saoth do traothadh.
  • Do-chuir plagha do bhuaibh Gaoidhel
    Caoimhgin, do ba naomhdha in gas,
    'S a c-cur tríd an loch da n-glanadh,
    Nach beiritt leo a n-galar as.
  • Sgaraidh fríu an loch rathmar
    Galar go n-iomat goimhe,
    Teid 'sa sruth d' fios na peistte
    Uisge gan deistin roimhe.
    Aigméil
  •  iv
  • Laidir in snaidm do-chuir Caoimhgin,
    Tucc maidhm ar phéist locha gloin;
    Do chengail go docht is go daingen
    A corp 'sa maindir a b-fuil.
  •  p.136
  • 'Ar n-ionntadh on taobh go 'roile
    Gacha bliadhna an peist fil and,
    Eirgidh an loch cró-dhercc os áirde
    Comhard na cairrge os a cionn.
  • D' iongantaibh Locha lagha,
    Mór an gabhad donté at-chí,
    Aon-lá na oidhche da aithle
    Da éis 'na bhethaid ní bí.
  • Gidh iomdha na fagbála
    Do fhácc Caoimhgin 'na ghlendaibh
    Se féin ar tí a thárthála,
    Ar gach áon n-achar chennaigh.  19
  •  279bA seacht fo diamhraibh dluithe
    Do bliadhnaibh go m-blaithe,
    Duit re taobh do thuaithe
    Gan biadh acht Cáol Fáithe.
  • Caoimhgin a b-fad do bliadhnaibh
    Iter dhiamhraibh i c-coilltibh,
    Ocus ní faca duine
    'S ní fhaca duine inntibh.
    Láidir
  •  v
  • Fada ó chairdibh do bí Caoimhgin
    Iter na cairrgibh co dron,
    Ionnraic do-connairc ord 'na aonar
    Ruccadh ar bord Locha gloin.
  • 'San oidhce do éirghedh gan gabhadh
    Do dhénamh crábaidh 'na lios;
    Ann doniodh go moch a tratha
    'San loch go gnáthach go a chrios.
  • Deiredh oidhce ar lár snechta
    Do éirghedh, mar do cleacht, go moch;
    D' aithle a psalm go m-búaidh do cantain,
    Do thuit a psaltair 'san loch.
  • Do thuit a psaltair re fánaidh
    Ó Cháoimhghin an crábaidh cruaidh,
    Nír mheistte liter na leighenn,
    Uiscce na creidhim da b-fúair.
  •  p.137
  • Tainic an t-aingeal da chomhrádh
    Le Cáoimhgin lomh-lan do rath;
    Do an aicce, go t-tucc dobhrán
    Chuicce a leabhrán as in loch.
  • Raidhis ris an t-aingeal naomhtha:
    “'San n-glend it áonar ni bía,”
    “Os dán duit dáoine dot faicsin,”
    “Ná bí dot chealtair ní as sia”.
    fada
  •  vi
  • Do bái brucchaid bó-cédach
    Ar criochaibh Laighen lerda,
    Rob é an curadh cédfadach,
    Dárb ainm Díoma mac Fergna.
  • Dó-samh do bí a b-fáistine
    Urmas ar Chaoimhghin 'san n-glend,
    Ni fada da aithle sin
    Go f-frith leis an t-érlamh ann.
  • Gur urmais bó do bhuaibh Díoma
    Ar Caoimhgin i c-cúas in croinn,
    Go ro shin aingeal da díden,
    Mar do-chuir le dáoinibh druim.
  • Nír an ar ingheilt in fhásaigh,
    Acht ag lighe cos an naoimh;
    Do-bheiredh ní sa mó do bhainne
    Na leth bó in bhaile i m-bíodh.
  • Le Dioma fa mór an t-iongnadh,
    An ingheilt doníodh an bó;  20 280b
    Do raidh lea buacail a lenmain,
    'S fios a h-adhbair d' faghail do.
  • Do raidh Dioma re lucht teglaigh
    An bó do lenmain go moch;
    Ní fhuarattar a lorcc rempu
    Ar in leircc ós Glionn Da Loch.
  • Da t-tangattar ba Dhioma
    Go diochra d' ingeilt 'san n-glend,
    Tárla da m-buacail crand toraidh,
    Fuair Caoímhghin go soraidh ann.
  • Tairccther le Caoimhgin don buachaill
    Luach isa cheilt ar chách, p.138
    Targaidh nemh, is air ba tualaing,
    'S gan teacht fa thuairim go brath.
  • “Teccaidh bó Dioma”, ar an buacail,
    “Ag teacht úait 'sad dáil 'san n-glenn,”
    Beith dot ceilt ni fuil ar cumus,
    Ar nád t-faicsin go follus ann”.
  • Taosga fuair an bho na an buachail
    Caoimghin 'san úr-choill 'na raibh,
    Sí maráon la coidhce
    'S ag triall 'san oidhce da toigh.
  • Ní dá dhéoin da adaimh an buacaill
    Do Díoma luagaill na bó,
    'Na lios gur cengail go ro tend,
    Gur innis a fochann dó.
  • Do ráid Díoma lena degh-cloind
    Dul 'san glenn a b-frith an bó,
    Go f-faghtaoi leo in náomh go n-gloine,
    'S go g-creidtí léo uile dó.
  • Le Dioma ba mór an lúthgair
    Se d' fagháil 'sa chuas rea ló,
    Do ráidh lena cloinn go nósmar:
    “Denam go grinn crochar dó”
    Do bi
  •  vii
  • “Fír anois faistine Finn,”
    “Ocus Patraicc meic Calpuirnn”,
    Do raidh Dioma ríu faseach;
    “Os sinnair an tairngertach.”
  • A Chaoimghin báoi dúinn a n- dán,
    Tú do thabairt a cúasán;
    Tríallam ní as sía 'san n-glend
    “Na m-beir gan chrích gan foircend”.
  • Ag dol dó 'na rúaig fán c-crannaigh,
    Do raidh Díoma an chaingin búidh,
    Nar léiccthe an crochar dha milledh
    Tresan c-coillidh n-daingin dluith.
  • Slechtait ainnséin croinn an doire
    Don chraoibh oinigh, diadha an fís, p.139
    Do luigh tre fhertaibh an erlaimh
    An fiodh, 's do éirigh arís.
  •  281a
  • Tainic go Caoimgin da oigh-riar
    An t-aingeal fial, mar do cleacht,
    Do congaibh an úr-coill 'na luighe,
    Co fuair thairsi slighe cert.
  • Ifrionn ocus gairde saoghail
    Faccbaiss Caoimhgin ag gach nech
    Go brath do loisccfedh a h-úrach,
    Na a críonach o sin amach.
  • Toccbait Caoimgin i c-crochar
    Clann mór Dioma an ruathair buirb,
    No go rainic lár an glenda,
    Mar a n-derna grema a uird.
  • Do-ní an naomh miorbuil accedóir
    Ar cloinn Díoma árd-mhoir-mhir,
    An nech do-cuaidh tar a uaigh-réir,
    A churp a c-crúaid-céim do-chuir.
  • A selcc nír tréicc ar an erlamh
    Dioma mac Dioma gan céill,
    Ó nar chreid dó, nír sén soraid,
    Sé fa cuid dá chonaibh féin.
  • An c-cualabhair Ceallach mac Díoma,
    Mar fuair bás a c-crois gan sccís?
    Do-chuir Caoimhgin gusna rathaibh
    Da thigh 'na bhethaidh arís.
  • Ge fuair an crochar da milledh,
    Nír moillitte a rúaig 'na réim;
    Ise Caoimhgin do fhóir, ge fuair bás,
    Nír léicc uaidh re tlás a feidm.
  • 'Ar n-éirghe don mhac a h-eccaibh
    Céd-guth do ráidh se le cách:
    “Anté tucc meisi as gach eiccen,”
    “Ni treiceabh é go t-tí an brath”.
  • An comhairle tucc da cáirdibh,
    Ba maith le Caoimhgin a rád;
    Tangattar go mín da guidhe,
    'S do líon a cridhe d' a n-gradh.
    Fír
  •  viii
  • “A Dhioma, os duit do bai i n-dán,”
    Meisi do breith om chuasán, p.140
    Na tréicc me tre ceist eile,
    Oír nach brécc an fhaistine.
  • Gidh dom aimhdeoin tuccabair
    Meisi om cúasan croind,
    Gidh edh do dhén trócaire
    Duit féin is dot chloind.
  • Da n-derntái mo comhairle,
    Budh libh cobhair fós,
    Mo chill is mo chomharbacht
    “Ag Laighnibh fá nós”.
  • Do raidh Dioma, deoraidhe
    Anall a criochaibh Midhe: 281b
    “Acc súd sind dar n-deonuccad
    Duit, a thailginn righ nimhe!
  • A f-fuil againd do co tuccadh
    “Ar an saoghal gan taithlech;”
    “Acc súd sind da tothlugadh
    “Duit ar denamh do chathrach”.
  • Moran ceist re cloinn Dioma
    Do-róni Caoimgin ríu 'san cúas,
    Do teacht ríu is rena n-athair
    Gan beith 'san cathair fa núas.
  • Do-cluin Caoimhghin ceist na cloinne
    'Sa cúis tre b-faghdais a cion;
    Do maith Caoimhgin do mac Fergna
    Go diocra a n-dernsat do chion.
  • Ag sin mar do daingnighsiot
    Clanna Dioma re Caoimhgin;
    Tucc doibh gach ní do áilghettar
    Go so deiredh an t-saoghail.
  • “An uair-sin fa terc daoine”
    Ar in taoibh-si don domhan,
    “Dia do dheonaigh”, ar Caoimhgin,
    “Déoraidh do theacht dom chobhair”.
  • Do-ghní Caoimhghin oircinnigh
    Do shiol na riogh go f-finne,
    Nochar tréicc iatt, ger dhiolmuin,
    Fa h-íad fíor-bhun a chille.
  • “Meisi Caoimhgin doibh bús dion,”
    “Da siol tangatar na fir”.
    Do Dhíoma, os foccus an gáol,
    Tucc da mháor inní do shir.
    A Díoma
  •  p.141
     ix
  • Do-ghníadh Caoimghin aisde crabaidh,
    Nar gnathaig naomh roimhe riamh;
    Do-theighedh a c-cró gach corgus,
    Breth da b-fuair soirbhes ó Dhía.
  • Doníodh sesamh ar leic garbh luim,
    Fuacht ar a chosaibh ge ro ghoill;
    Ro pa ceol aingeal 'na timceall,
    Dó 'san c-cró daingen ba proinn.
  • Caeictigis ar mís do gan biadh,
    No ní as sía, gér mór a nert,
    Gur leim lon go prap do craoibh,
    Go n-derna i n-glaic in naoimh ned.
  • Do fuirigh Caoimhgin 'san c-cró
    'Na áonar, ger mór an phían,
    Ocus ned luin ar a bois,
    No go t-tuccadh as a eoin.
  • Do-chuir Día an t-aingeal da radha
    Le Caoimhgin an crábaidh cruaidh,
    Teacht as a cró caol gan obadh
    A c-coccadh an t-saoghail truaigh.
  •  282a“Farír! as pian as mo cumaoin
    Mo lamh mar loman fan lon,
    Fuil a glac, 'sa taoibh, 'sa troigidh,
    “Do doirt rí nimhe ar mo shon”.
  • Do raidh an t-aingeal go fiadhnach:
    “Na bi dod píanadh ní as sía,”
    Aisdrigh gan cairde as do chengal,
    “Urlamh do caingen ag Dia”.
  • Do ráidh Caoimhgin risan aingeal:
    “As mo broid ni rach rém ré”
    Go f-faghar do lucht mo chíosa
    “Saoirsi o Ísa mac Dé”.
  • “Do-ghebhair sin”, ar an t-aingeal,
    Triall as do cengal gan sgath;
    Seacht láin do ghlend gach aoin-leth
    “Duit fein ar do breith 'san brath”.
  • Budh ésin tuarustal Caoimhgin,
    Mar cluinfitt Gaoidhil rea ló;
    Do-gebha a ló bratha gan anadh
    Gach ni tra dar gealladh dó.
  • Gach caingen do faomh Día do Chaoimhghin,
    'S do iarr a aingel ar nimh, p.142
    Do-bheir aníu dó gan dímes
    Go díles gach ní do shir.
  • Tucc Dia cumacht do Caoimhgin,
    Mar tucc da gach naomh ar bith,
    Budh tenn é ar a dhalaibh,
    Mar bheitt clann Adhaimh ar crith.
  • An uair tiucfus brath brethach,
    Ar cach budh ecclach an spraic;
    Ni beid lucht an glenda i n-gleo-broid,
    Acht mar cheo fa bharraibh slat.
  • Beridh Caoimgin leis i parrthus
    A fhír-muinntear féin gan cáin;
    D' eis breithe in righ ro-moir,
    Ocus ga derg-óir 'na laimh.
  • Ise sin aird-meirge Caoimhgin,
    Budh feir de gach aon 'ga m-bia
    'Na laimh la bratha go h-uasal,
    An dáil budh nósmar ag Día.
  • Gibe do-cluin cumacht Caoimgin,
    Ar an saoghal cein bías béo,
    Muna raibh fa cios don erlamh,
    Ní dherna báosradh budh mó.
    Do
  •  x
  • Tucc Dia dó gach ni do sir,
    Go soich deiredh an t-sáogail;
    Tucc nemh d' anmain gach cuirp cain,
    Da m-beith fa glan-úir Caoimgin.
  • Naonbhar gacha saor-shathairn
    D' anmannaibh lochta a chiosa, 282b
    Tiagat sí go c-caomh-chaingnibh
    Eter naomh-ainglibh Iosa.
  • A n-adhlaicther dia sathairn
    Fa múr na flatha fíre,
    Saor ar ifrenn gan breccuibh
    Iad 'sa n-éccaibh dia h-aoine.
  • Do thogsat riogradh Eirenn
    Ocus a rioghna do gnath p.143
    A c-cur 'san cill uasail,
    'Ga b-fuilit buadha go bráth.
  • Ann ataid taisi na n-epscop
    Fa úir go la bratha brais,
    Laimh le cró Caoimhghin an crabaidh
    Go dol isna dálaibh lais.
  • Dul leis a ló na breithe
    Dob é a c-croidhe go n-dutracht,
    'S beit re Caoimhgin a c-caingen,
    Óir beid aingil 'gá dúsacht.
  • Do lendais é na h-aingil
    'Na chaingin fa bharraibh dos,
    Rob é an fhior-tobar gan lagat,
    A mhíorbuile as fada at-clos.
  • Fada at-clos miorbuile Caoimhgin
    Ar fud Erenn tiar is toir;
    Ní dherna Dia ar aon-naomh oile
    Ní as lia dibh uile na air.
  • Teid Caoimhgin go cuirt na Romha,
    As úr na buadha tug lais;
    Is fuair gan ceilt on papa
    Oilitre is cáta mór-maith.
  • Os mór í oilithre Cáoimhghin,
    Da n-derndais daoine go cóir;
    Ionann teacht fo sheacht i n-aonach
    Ocus dol áoin-feacht don Roimh.
    Tucc
  •  xi
  • Así do chill chédach,
    A Chaoimgin cais cladhaigh,
    Roimh Letha gan lathaigh
    I n-íarthar betha bothaigh.
  • Le ceithre h-airdibh na h-Erenn
    Do badh mian léo teacht 'na cóir
    Ar toiscc go h-oilithre Caoimhgin,
    A n-dáil a n-áonach do-róin.
  • Tucc Caoimhgein leis úir na Romha
    Da cur 'na reilgibh go m-buaidh, p.144
    'S do-gní don glenn caom gan ceiltin
    Ceall naomh, da c-creidit na slúaigh.
  • Cethramadh port glanta anmann
    As ferr tar fairrge anoir,
    Patraicc is Fionn do tharngir,
    Caoimhgin dá chairdibh do shir.
  •  283aGlend Da Loch budh lán d' ainglibh,
    Glend an chatha chrúadh-chaingnigh,
    Glenn ar na tucc Día dimes,
    Glenn as díles don Coimdhidh.
  • Ard ós gach cill cathair Caoimgin,
    Cairdes Laigen go Leth Cuinn;
    Baile buadhach, reilcceach, ro-garcc,
    Cuanach, coilltech, comhard, cruinn.
  • Mór tuarusccbail cille Caoimhgin,
    Truagh an sgel Gáoidil 'ga cnamh;
    Roim rathmar, cathair na n-aingel,
    Ro-coir do bhendaigh a lamh.
  • Ann do-róin tosach a crábaidh
    Suil do lamh í naomh ar bith,
    'S do-róin do ghlend na b-fian b-faobrach
    Ceall i m-biadh áonach nar mion.
  • Cadhas Laighen aonach Caoimhgin,
    Aithes Gáoidel, as caomh gne;
    Ge siredh nech an bith braonach,
    Máoithnech gach aonach acht é.
  • Gibe dáilfes ní ar m' áonach
    Ar gradh Caoimhgin, mar as dúal;
    Saoghal, ocus séun, is soraid,
    Is nemh fo deiredh a luagh.
  • Do fág 'ga sgoil manach béil-binn,
    Ocus ag cleircibh a mhionn
    A cíos do thionól gan daoirsí,
    Ó thucc Dia sáoirsi da chionn.
  • Ni lamhtar troid ar an aonach,
    Na fogra coire na cert; p.145
    Na fala, na goid, na fuadach,
    Acht dol slán uada is teacht.
  • Gibe do mhillfedh an t-aonach,
    Do fág Caoimhgin, nar tlaith brigh,
    Ifernn as giorra saogail,
    Go brath gan baoghal ni bi.
  • Na tri buadha fuair Caoimhghin
    Do sluagh a aonaigh moir-mhir,
    Nemh, is saoghal, is slainte,
    Is fáilte ó Dhia mar do shir.
  • Mian le Cáoimghein beith ar fásach
    Re sásadh an aingil gil,
    Gur an fo chairrgibh na sgeillicc,
    Mor d' áirdibh ele do shir.
  • Ag sin ní d' imtechtaib Caoimhghin,
    Ní diomdach díbh Dia do nimh;
    Ocus na h-aingil 'ga sttíuradh,
    Is 'gá munad mar do shir.
  • Is me Solamh, dalta Caoimgin,
    Do bí im baoghal 'san tir thoir, 283b
    Mar tainic m' oide dom cabair;
    As mor don domun ro shir.
    As í
  •  xii
  • Gidh iomdha na fáccbala
    Do fhácc Caoimgin 'na glennaibh,
    Se fein ar tí a t-tárthála
    Da gach aoin-nech dar cennaigh.
  • Ni fhuil sencus sen n-daoine
    Nó 'na feal-daoinibh occa,
    Nochan fuil toirt ann festa,
    Acht gurub seng gasta a roba.
  • Ni crabhadh na ceileabradh
    Doniad cleirigh 'na c-cillibh,
    Bíd ar olcas a c-céille
    Ar tí a cheile do mhilledh.
  • Ro lia 'na chill comhaightigh
    Nád airchindigh duthaigh;
    Do-chúadar a fíor-bunadh
    'S a mhíorbuile ar múchadh.
  •  p.146
  • Ag súd buadha is míorbuile
    Chaoimghin gan fios a n-diola,
    Ó nach maraitt irisigh
    Re h-innisin a m-briogha.
  • Acht muna f-fagthar sccriophtha
    A c-cairt i t-tiribh oile,
    Deimhin a n-dol ar dermad
    I t-termann Caoimhghin glinne.
  • Meic cleirigh gach naoimh-cille
    Ag dol le mionnaibh do gnath;
    Ní mar Caoimgin an glinne
    'S a mionna ar gluighe go brath.
  • Ar fáccaibh féin isin saogal
    Da miorbuiluíb, naomhtha in fath,
    Atád na mionna 'ga t-taisgidh,
    A f-faghail i naisccidh ni gnath.
  • Tabhair ofrail don mac cleirech,
    'Ga f-fuilit mionna ar a breith,
    Ar gradh in naoimh móir gan meabail,
    'S do-gebhair admáil it creich.
  • Sud diol ar mionnaibh Caoimgin,
    Maircc téid da luighe gan sgath,
    Fágbaid go síor, dá madh éitir,
    A sliocht go leittmech ar chach.
  • Maircc thuilles go h- ésccaidh
    Esccaine ó mhionnaibh Caoimhgin,
    Muna b-fuil tru lena feirde
    Dol gan cairde don t-saoghal.
  • Gibe nech ara m-benfaid
    Méoir mo mhanach mo mionna,
    Gidh flaith Fail go folla,
    Gidh fer graidh, gidh giolla;
  •  284aDamadh esccaine direch,
    Sgarfaidh sí croinn le clochradh,
    Da raibe seal na bhioth-cruth,
    Budh methach nach bia a ro-chruth.
  • Mo ceall-sa da saraighther,
    Do rioghaibh bus baoghal,
    A b-pian thall is airite,
    Is diombuaine da saoghal.
    Gidh iomdh
  •  p.147
     xii b
  • “Gibe eccóir do-rinnedh,”
    Donither, nó do-déntar,
    A dioghail tuitid go cert
    Ara nert as a n-dentar”.
  • Caoimgin do-rinne an rand-sa,
    Ní mar fhallsacht do-rinne,
    D' fagail saoirsi dá bhochtaibh
    Ar olcaibh gacha linde.
  • Cádhas do fháccsat Gaoidil
    Do Chaoimhgin gan cain, gan cíos;
    Ata an chill da t-tuccsat saoirsi
    'Ga cur fa daoirsi arís.
  • “Tiocfa uair do dheiredh domain,”
    Gidh damh-sa bus fodhail tinn,
    'Na nairccfither mo chill gradach,
    Is fúicfidher fo a lán fill.
  • Rachat-sa a n-diaigh na h-airccne,
    Me Caoimhgin go mét h-airccne,
    A rígh ni mairfid abus,
    Is digeolat a t-turas.
  • Muirfer iar sin gan cáirde
    Iad isin m-beind i n-áirde,
    Maircc do tuill re n-dol anonn
    Giorra shaoghail is ifernn.
  • Gach rí bhrises ar c-cumann,
    'S nár chomhaill damh mar do gheall,
    Bíaidh 'ga tharraing iter diabhlaibh,
    'Sa anam 'ga pianadh tall.
  • Gach ri rachus d' écc fam réir,
    Bed-sa fein thall ar a cionn,
    Is do-dén failte rea anmain
    “Tre cháirdes da n-aince an ceall”
    Gibe
  •  xiii
  • Do togh Caoimhgin ceithre galair,
    Nocha da carait do-roin,
    Do chengal luchta airrcthe a cille,
    Da milledh uile da dhéoin.
  • Aillsi, is easbadha braghat,
    Fíolún fionn go n-iomat lot,
    Cuthach, do-bheir saoth ar slúaghaibh
    Tre buadhaibh mionn ocus clocc.
  •  p.148
  • Ag sin na galair gharcca,
    Ag nach faghait cerrbadh fóss; 284b
    Gibe ar a t-tabhratt sin cnedha,
    Ni fhoirfitt legha na los.
  • Spreidh loiscces croinn is clocha,
    'S coisges muirn gach lonn-srotha;
    Fercc Caoimhgin le gach gille,
    Bíos ag argain a aird-cille.
  • Cuirfidh comhartha cille
    Ar gheinntibh Glinde Giadhail,
    A m-beoil siar ar a c-culaiph,
    Ni chél ar dhúilibh diabhuil.
  • As láidir fós an cumacht,
    Tucc Dia Athair do Caoimhgin,
    Do chur na t-troch ar merbhall,
    Nach tug termann da naoimh-cill.
  • 'San luas na t-treigfitt Gaoidil
    Cádus Caoimhgin gan tabach;
    Fuicfid íad go díblidhe
    Sech gach Gaoideal go dubhach.
  • Maircc Gaoideal léicces 'na longport
    Creach Caoimhghin in crábaidh cruaidh;
    Tráothaid a rath is a conách,
    Téid gach maith ar dochnach uaidh.
  • Do-beir gerr saoghal da c-colainn,
    'S a n-anam don diabhal dubh;
    Galair as nach faghar slainte
    A c-comair na graiscce tug.
    Do
  •  xiv
  • Do fhergaigh a oide re Caoimhgin,
    Fada nach dermadtha a fhath,
    Ó nach tucc teine go daith-grind
    Cuige le h-aifrinn do radh.
  • Soidhtheach i t-tiubhradh í cuicce
    Do iarr ar a oide, 's ni thucc,
    “Muna b-faghair ionad eile,”
    “Tabhair let teine it ucht”.
  • Do-rinne ar rádh a oide
    Caoimhgin tre búidhe, ocus tucc
    Chuicce, o nar sccuir da gríosadh,
    A lán do ghríosaigh 'na ucht.
  • Ise do-chuir tes 'san teine,
    Fesda na ceilidh ar cách, p.149
    An t-aingel tainic da chosnamh,
    'S do ainic ar losgadh an snath.
  • “Riot-sa do eist, is ni riom-sa,”
    As tusa as andsa le Día;
    Atáoi lán don Spiorut Naomtha
    Meisi ret taobh-sa ní bía.
  •  285aDerbh go f-fuil, mar do shaoiles,
    Do grádh go díles ag Día;
    O nach ionann réim dar naomh-dail
    “Ni bhem i n-aon áit ni as siá”.
  • Innraic treorach do Caoimgin
    Gurb h-e a eolach aingel Día
    Idir ló ocus oidhce,
    Da breith 'sa righ-brugh 'na m-bía.
  • Ro budh é tosach a shiubhail,
    Caoimhgin, gan pudar, gan céilcc,
    Do-chuir Dia an t-aingeal da cobhair
    'S do ainic e ar fogail 's ar feirg.
    Do
  •  xv
  • E féin la da n-deachaid
    Caoimhgin lea cháoiribh ar sliabh,
    Ticc chuicce buiden do bochtaibh
    Ag dol do ghorta gan biadh.
  • Mar tangattar chuicce, accedóir
    Iárraitt déirc ar gradh Dia,
    Do fhreccair Caoimhgin go h-áiseach,
    Nach raibhe aige ar fásach biadh.
  • Triallait imtheacht go h-obann,
    Ocus gan anmhain re fóigh,
    Do fhasd re c-cuid, diadha in acfaing,
    'S tucc biadh go fairsing doibh.
  • Tucc na seacht muilt dona bochtaibh
    Caoimhgin, gan locht ar a réim;
    Nir teirce an tred rea n-airemh,
    'S do thesruicc Dia ar naire e fein.
  •  xvi
  • Gach aon-la gusna mancaibh
    Dobhrán becc, mor a shoirbhes,
    I Cill  21 Ifin gan groddál
    Tucc bradan car an chargais.
  • Ó 't-chí Ceallach an dobrán,
    Is bradán leis don coitcionn, p.150
    Do smuain gur bo maith don chill,
    Da n-derntaoi sging don no da croicionn.
  • Tucc sgáiledh ar na naomhaibh
    Anní do aontaigh Ceallach;
    Do threic o shoin an dobhrán,
    Nach tucc bradan don manach.
  • Admhais Ceallach a chionta
    Dona sáoithibh sáir-ghlioca,
    Da eis sin, gidh cruaidh an breth,
    Do-chuir Caoimgin uaidh Ceallach.
  •  xvii
  • Do-roine Caoimgin cur rathmar
    Da mhancaibh ar a b-feabus,
    Da saoradh fein ar naire,
    Is ar cainedh na namhas.
  •  285b
  • An siol do chuiredh a moch trath
    h-I c-Cill Iffín, diadha an rath,
    As de go neimh-crion 'san oidhche
    Do bhiathad na saoithe faseach.
  • Mo as aimhglic an lucht senma,
    Nar an ag Caoimgin re fóigh;
    O nach fuarattar biadh urlamh,
    Feimdhit anmhain 'na chóir.
  • Do-roine Caoimhgin clocha
    Do crannaibh cíuil na n-guth m-binn,
    Is tucc brón ar lucht a senma,
    Do-rinni air diomdha, nar thuill.
  • Easbadach do lucht na senma,
    Nar an go fosaidh rea saith,
    Atad a c-croinn, ní mar offrail,
    'Na c-clochrán fo cosaibh cáich.
  • Nocha thucc doibh fuagra diultaidh,
    Acht íad féin d' imtecht da n-déoin;
    Maith do fóir sin Caoimgin ar naire,
    Is adhbar gaire do-roin.
    Do-róin.
  •  xviii
  • Do-chuir go Caoimghin da baistedh
    Deigh-righ O f-Faolain a mhac, p.151
    'S da beith aicce mar dhalta,
    Chuicce rob é a mían a theacht.
  • Ni rabhattar ba nád buailte
    Ag an lucht do bí 'san n-glend,
    Da b-fuighdís bainne don dalta,
    Do bai gainne lachta ann.
  • Do-chonnairc Caoimgin an eilitt
    Ocus laogh becc lena cois,
    Do-ghuidh Dia do leith a lachta
    Do tabairt a dhalta ass.
  • Tainic an eilitt don baile
    Gusan manach, mar nar clecht,
    Tucc don laogh blaith is da dhalta
    A saith fein lachta go cert.
  • Do thaladh a loim go h-iomlán
    Ar cloich thuill, go beith lan de,
    Isé ainm an ionaid go cinnte,
    Inis Eillte, o sin alle.
  • La da t-tainicc as in c-carraicc,
    Gid fada, gairitt do-chuaidh,
    Do marbh an lom-trú con millte
    Aon-laogh na h-eillte, 's aduaigh.
  • Do-ronadh le Caoimhgin miorbuil
    Ar an c-coin, ger gránda a l-li,
    Do-chuir fan eilit dariribh
    An mac tíre i n-áit in laoigh.
  • Do anadh an eilit go fosaidh,
    'Sa manach naomhtha rea taobh,
    Is an mac tire ar a bhelaibh,
    Mar do bheith ag tál da laogh.
  •  286aCáoineocc ban-cumachtach sithe
    Do len mac an righ anall;
    Ata 'sa banntracht 'na c-clochaibh
    Tall os cionn locha na c-ceall.
  • An t-áos sithe rucc a clanna
    An righ-sin, gér tend an tuir,
    An ghein da bhaisttedh go Caoimhghin
    Tre ceist an t-siodha do-cuir.
    Do
  •  xix
  • Cind an dá bhan ar a c-colainn
    Caoimhgin go follus do-chuir,
    Tucc slán íad ó ég go bethaid
    Ger lán an tachadh da b-fuil.
  •  p.152
  • “A Caoimhgin, tainic go h-esccaidh
    D' ar m-breith slán o bás do rinn,
    Bem dod reir an seal mairfem,
    “Riot nocha scarfam ré 'r linn”.
  • Rucc Caoimhgin beo don bhaile
    Na mná dar benadh a c-cinn,
    'S do-róin dibh caillecha dubha
    Craibhtecha, cubdhe, 'na chill.
  • Mar sin do fhóir an fhiongail
    Do-ronsat biodbaid 'na chill;
    Tar éis a b-fuaratar d' olcuibh,
    Do tháith rea c-corpaibh a c-cinn.
    Cind
  •  xx
  • At-cí Caoimhgin cubaidh cuimnech
    Cleirech bocht, gerb olc a lí,
    Ag teacht 'na rith tar na cairrgibh,
    A guth ar barr-crith do bí.
  • Do athain Caoimhgin guth an peacthaigh
    Gion go f-facaidh roimhe riamh;
    Tucc aithne dherbh ar a dhranntán,
    Gur marbh a compan 'sa sliabh.
  • “A cleirigh, nar loc an fhiongal,”
    “Ni h-iongnadh gidh olc do dealbh,”
    Beir eolas damh gusan alltán,
    “Nar fhagbhais do compan marb”.
  • Muna thísedh Caoimhgin fan am soin,
    Do iostais coin allta a chorp;
    Anam 'san marbh mur tánaic,
    As derbh gur slánaigh a lot.
  • Uime fuair Caoimhgin a toradh,
    Do fhoir ar conaibh, ger borb,
    Rucc da tigh, rob sén soraidh,
    'S doní dibh manaigh i n-ord.
  • An chéd uair tainic tar sliabh,
    'S do fhan go diamhair fá dláoi,
    Caoimghin, ba stor gleic 'san sgeillic,
    Mor d' iongantaibh ann at-chi.
    At-chi
  •  xxi22
  • Tortha is slainte do dháoinibh
    Do faccaibh Caoimhgin 'na c-comair;
    Gibe nech gusa roichfid,
    Ní cían go fiuighbhe cobhair.
  •  p.153
  • Sméra dubha 'sna fuighlibh,
    Ubhla craoibhe na soilech,
    Ocus buinnéin don charraic,
    Ícas galair gan fuireach.
  • Maraid, 's as mór an míorbal,
    Atá go minic 'arna dherbadh,
    Sméra dubha do bhunadh
    Geines ar cairrgibh garbha.
  • 23 286b
  • Ni faghtar iad 'san am soin
    I n-airdibh oile an t-saogail,
    Buinnein ag fás ar clochaibh,
    Acht ar bruach locha Caoimhgin.
  • Tucc Dia gan ceilt do Caoimhgin
    D' fás 'na cairgibh 'san n-geimhriudh;
    Dar lem as adhbar failte,
    Toirthe is slainte do dhaoinibh.
  •  xxii
  • Ba lór luaithe an tuirc allta
    Is coin 'ga glamadh la coidhce;
    Mar tainic uair a bhaoghail,
    Do-chúaidh ar caomhna Caoimhghin.
  • Doní Caoimhgin go soraidh
    Ar na conaibh accédoir
    Cengal a m-bonn don talmain,
    Siad a lenmain nír e doigh.
  • Mar ticcedh lucht an fiadhaigh
    D' iarraidh a c-con do ghlendaibh,
    Iongnadh leo, 's gan a m-bás-ghoin,
    Créd na sása lér cengail.
  • Fa h-iongnadh mór léo an miorbal,
    Dob iongnadh mór ar dhaoinibh,
    Muc allta, ocus í i m-baoghal,
    Do dhol ar caomhna Caoimhgin.
  • “Sccaoil d' ár c-conaibh, a Chaoimhgin,”
    Tar éis ar n-diola úaithe,
    Sin accatt fein gan forrach
    “An cullach”; fa lór luaithe.
    Ba
  •  xxiii
  • “A mhanaigh úd, créd an focann
    Fil accat oruinn go dron? p.154
    Nocha máothla-so, acht oigdhe
    “Ata againn arar muin”.
  • Ceilter leis na mnáibh na máothla
    Ar an naomh, gér báoth in dail,
    'S doní Cáoimhghin don bán- gruth
    Clocha, mar t-aire ar na mnáibh.
  • Fa maith le Caoimhghin sin d' faigsin
    Beith da cheilt, nír mhaith in fáth,
    Atád 'na c-clochaibh na mulcáin
    'San tulcán ar comhair cáich.
  • Don lucht oibre do mes Ceallach
    A c-cennach ar airget glan,
    Fa diomdach Caoimhgin da f-freccra
    'S do diogail taccra na m-ban.
    A manaigh.
    FINIS
  •  xxiv

    24

    Beatha Caoimhghin Glinne Da Lach sunn do reir mar sgriobh manach fa disciobal do féin dar ainm Solamh .i. et sgriobhthar anso i maill friom-sa, Aodh Ó Dalaigh, an t-aonmadh lá fiothchad do mi Ienaredh anno Dom. 1725 a m-Baille Atha Cliath.

     p.155
     i
     1

    Earlamh uasal, oireaghdha, cobhsuidh, craibhtheach, cáomh-duthrachtach, iodhan, aointech, urnaigtheach, briocht-ghlan, bennuighthe, dar ainm Caoimhghin. Tainig do riogh-fhuil uasuil orderc Dhal Meisen Chorb, mic Con Corb, mic Mogha Chorb, mic Conchubhair Abhrad-ruaid, mic Finn Filedh, mic Rosa Ruaidh, mic Fearghasa Fairrge, mic Nuadh Neacht, mic Setna Sioth-bhaic, mic Luighdhech Leith-fhinn, mheic Breasuil Bhric ⁊ et cetera.

     2

    Agus as é an Caoimhgin sin do beanuigh a n-Glion Da Loch a Laighnibh, a samh-mhuigh Caoimhghin; agus do bhi do naomhthacht Caoimhgin nair mhothaigh a mhathair re linn a bhreithe doigh na diachair, na tinneas uaidh; ⁊ iarna bhreith cuirther mná leis d' fios Cronain naomhtha dia bhaisdedh; ⁊ 'ar m-beith dona mnaibh ag triall léis in leanbh go Cronan, taisbeanas aingeal é féin dóibh, ⁊ dubairt ríu a thabairt fa-dera ar Cronan Caoimhghin do thabairt d' ainm air; ⁊ már rainig do lathair Chronain, do ghabh an leanbh 'na lamhuibh, ⁊ baistter leis é, ⁊ tug Caoimhghin d' ainm fair  147 ar fhuralaeamh an aingil; ⁊ nochtas dona mnaibh, gurab é sin fa h-ainm dileas dho do thoil ⁊ d' ordughadh Dé, amhuil adeir Solamh an manach fa disgiobal do Chaoimhghin, lér sgriobadh an beatha-sa:

      R.

    1. As é an t-ainm do dhealbh Día ar nimh,
      Bhias aig leanmain don naoidhin;
      Smuainidh, a mhna freasduil ghloin,
      Gurab é ainm baisde, Caoimghin.
    Agus adeir an ughdar cetna gur thaisbeanadair dha aingeal deag thainig do nemh íad féin go t-tapur loinnreach a lamh gacha h-aingil  p.156 diobh do Chronan ré linn a bheith aig baisdedh Chaoimhghin do; aig so mar adeir an Solamh cetna:

      R.

    1. Dha aingeal deag, mar badh cóir,
      Do-chuir Día anuas 'na onoir;
      As tapar go lasair a gloin
      Do bhi a laimh gach aon aingil.

     3

    A n-diaigh an bhaisdthe immurro beirid na mna Caoimhghin léo gusan raith a rugadh é, ⁊ as Raith an Tobair ghil gairmhther don raith-sin, ⁊ do leasoigh annsin é secht m-bliadhna. Gidh edh as ionchuirthe a n-ionguntas 'ar m-beith ar chiochaibh a mhathair dhó, nach ibheadh gach aoine ⁊ gach la troisgthe é iad, acht aoin-feacht amhain, ⁊ sin um trath nona. As iongnadh fós an raith úd ina rugadh é nach comhnuighenn sneachta uirre gan leagadh go h-obann.

     ii
     4

    Iar c-caithemh iomorro seacht m-bliaghan dó, do-cuiredh da fhoghluimda bheas-munadh a b-fochair coimhthionoil manach é, gur chaith athaidh fhada dhá aimsir eattorra; go t-tainig a n-aois a bheith 'na shagairt, ⁊ iar n-glacadh gradh n-eaglaisda dhó, do smuain  148 ina meanmuin an saoghal ⁊ caidreabh na n-daoine do treigeadh; ⁊ beatha uaignech díthreabhach do thabairt ar an aigein fhasaigh, no a n-alltur roi-dhiamhair ionnas nach biadh roinn risin saoghal ar chor ar bhioth aige.

     5

    Ré t-triall do, tainig aingeal comhfortacht ler treorugadh é gusna cargibh ata don leith thiar don da loch ata a n-Glionn Da Loch, ⁊ gan do bhiadh aige acht cnuasach na coille ⁊ luibhena talman ⁊ fioruisge mar dhig; agus ní bhiodh do leabuidh aige acht cloch-chearchuill fana chend, ⁊ leac faoi, ⁊ leac do gach leith dhe, ⁊ ní bhiodh boith os a chionn; ⁊ fos as croicne beathadhach n-alta fa h-eadach dhó; ⁊ do-theigheadh go minic don sgeilg agus don uaimh dá n-goirther leaba Caoimhghin; ⁊ é aig guidhe go sior-guidhe Dé go diograiseach.

     6

    Agas do thilledh assin tarais fan c-coil da n-goirther Caol Faidhe ata don leith thuaidh don loch; ⁊ do bhiodh sealad fada 'san loch go crios, ag rádh a thrathe, seal 'san ló, ⁊ seal 'san oidhche, ⁊ do chaith  p.157 seacht m-bliaghna ar an ordugudh-sin a n-uaigneas o chaidreabh daoine, amhuil adeir Solamh:

      R.

    1. A seacht fa diamruibh dluithe
      Do bliaghnuibh go m-blaithe
      Do re taobh a thuaithe
      Gan bhiadh a c-Cáol Faithe.

     iii
     7

    Agas 'ar m-beith seal fada 'san riocht-sin dó, tarla go n-deachaidh deiredh oidhche sneachta amhuil ro cleachtadh 'san loch, ⁊ lé cantuin a psalm dhó, tuitios a  149 psaltair 'san loch, go n-deachaidh seal ré fana, ⁊ tainig an t-aingiol d' a chomhfortacht. Leissin tainig an dobran, ⁊ tug a leabhar 'na beol chuige; ⁊ dubairt an t-aingiol ris, theachd a c-caidreabh na n-daoine, ⁊ gan bheith aga ceilt fein ortha ni as sia. Agus tillis sin an ditreibh anfhasaigh, mar a c-cleachtad bheith roimhe sin, ⁊ do bhiodh aga diothladh ⁊ aga disliughadh féin a sgailpibh cairrag ⁊ a g-cuasuibh athaidh fhada mar sin.

     iv
     8

    Tarla fan am soin brughaidh boi-cheadach a Laingnibh láimh risin n-glend ina raibhe Caoimhghin as an Midhe ar cuairt bhuailltechuis, ⁊ as é fá h-ainm don brughaidh-sin, Dioma mac Fergna, ⁊ mar do thairngir Padruig cían ré m-breith Caoimhgin go t-tiocfadh a shamhuil do náoimh ann lé m-beannochthaoi a n-Glionn Da Loch; ⁊ do dheonuigh Dia, gur é an Dioma cetna fuair é, 'ar m-beith dó féin aga cheilt ar dhaoinibh, amhuil adubhramar roimhe.

     9

    Agas ase modh ar airfrioth é .i. airghe do bhuaibh Dhioma do bheth ag inghilt ar an c-coill ina raibhe Caoimhghin aga cheilt féin; ⁊ fuair bo dona buaibh doigh ar an c-cuas ina raibhe an naomh, ⁊ é ghá chomhfortacht ag an n-aingeal, agas gabhas an bho ag lidhe a chós feadh an láoi, ⁊ um thrath nona, 'ar t-techt do bhaile maráon risna buaibh oile dhi, do cruithidhe oiret bainne uaithe agus do-gheibhthi do lacht o leath na h-airghe; ⁊ gacha mhionca do-théidis an airghe fan c-coill-sin, do theighedh an bo cetna do lidhe chos Caoimhghin; agas iar t-teacht don bhaile um noin di, do-bheredh samhuil an lachta cetna.

     v
     10

    Mar do-chonnairc Dioma go líon a mhuinntire-sin, do ghabh  p.158 machtna meanman, ⁊ iongnad adhbhal-mhór é féin ⁊ cach; ⁊ adubairt re buachuill na m-bo coimhét agas  150 lorguireacht mhaith do dhénamh ar an m-boin arnamharach, go bh-feasadh cía an leith don choill a raibhe an inghillt shochrach, ó b-faghadh an bhó an lacht líonmhar do-bheiredh uaithe.

     11

    Dala an bhuachalla, cuireas na ba arnamharach fan c-coill ina raibhe Caoimhghin, ⁊ leanuis an bhoin-sin go réim-dhireach, go rainig an bhó an cúas ina raibhe an náomh Caoimhghin, ⁊ tig an buachuill do lathuir 'na dhíaigh; ⁊ mar do-rainig do lathair Caoimhgin, as amhluidh fuair e, go h-anbhfann eugcruadh, gon airbreith dhó aisdear na imtheacht do dhenamh, 'ar m-beith da bhrigh chorparda 'arna breoghadh, tre iomad crabhaidh ⁊ ciorrbuidh cuirp le troisgodh ⁊ le h-urnuighthe, ⁊ le luighe ar leacuibh loma, ⁊ gan boith na bealsgath os a chionn.

     12

    Agas le faicsin an bhuachalla dhó, biodhigus, ⁊ iarruis mar athchuingne air, gan a nochtad do neach 'san bhioth, é féin do bheith 'san chuas-sin. “Ní eaduimh sin”, ár an buachuill, “ó frioth leam thu, agas an bhó-so Dhioma ag teacht dot fhios gach áon lá chugat agus uait, ⁊ go raibhe d' fiachuibh oram féin an m-boin do leanmhuin, go bh-feasuinn cret da t-tainig an lacht lionmhar do-bheir uaithi”, amhuil adeir Solamh 'san rann ar taobh thall: 151

    1. “Tar eis bhó Dhioma”, ar an buachuill,
      “Ag techt uait 'sad dail 'san ghlend”
      “Do cheilt ni fhuil ar mo chumas”,
      “As tú ar th' faicsin go follus leam”.

     vi
     13

    A racht don bhuachuill tar ais do lathair Dhioma, do thogair an naomh do cheilt; ⁊ gabhus fearg Dioma léissin, ⁊ tug fa-dera an buachuill do cheangul a c-cuibhreach dhocruidheach, gur fhaisneis dó mar fúair Caoimhghin a c-cuas croinn, ⁊ 'arna chlos sin do Dhioma, gabhus luthghair mhór é, ⁊ dabairt réna chloinn crothar do dheanamh, go n-deachdaois a c-cuinne an náoimh, ⁊ go c-creidthi léo dhó;

     14

    ⁊ gurab é do thairrngir Fionn cían roimhe shin, do beannochadh 'san ait-sin; ⁊ ollmhuighther an crothar léo; agus trialluid  p.159 rompa, go rangadar tresan c-coill, Dioma ⁊ a chlann, go c-crothar léo, gur threoraigh an buachuill íad gusan c-cuas ina raibhe an naomh; ⁊ 'ar m-beth don choill ro-aimhreidh dluith, iarras Dioma ar Chaoimhghin Día do ghuidhe fa bhealach do reithtech 'san choill; ⁊ do gheruidh Caoimhgin ar a ghuidhe go Dia, aga iarruidh air bealach do reidhiughadh reampa, le b-fetfadaois an chlann-sin Dhioma é fein d' iomchar gusan n-glend, mara raibhe a bhara faoi, eaglais ⁊ ionaid comhnaidhe do dhenamh dhó féin; ⁊ claonus an choill do gach leith, go n-dearnadh bealach socar, so-imthechta thrithe; ⁊ leissin togbhas Dioma ⁊ a chlann Caoimhgin 'san chrothar léo,  152 ⁊ as amhluidh do bhaoi an t-aingiol ag claonadh na coille roimh an c-crothar, ⁊ an choill aig eirghe ina h-alt féin d' eis an naoimh, go rangadur ar lar an ghleanna, ait a bh-fuil teampull Caoimhghin aniugh.

     vii
     15

    Tarla dhá mhiorbhal fan am suin do dhis do chloinn Dioma. Fer dhiobh, dar ainm Dioma og, lér h-eimdhedh dul faoi an c-crothar, oir adubart nach t-treigfedh a sheilg ar iomchar chrothair Chaoimhgin, ⁊ iar c-ceileabradh dá athuir ⁊ da bhrathribh, ní cían do-chuaidh an tan do ghobh confadh na coin do bhi aige, ⁊ lingid air féin, ⁊ marbhuid, ⁊ ithter léo é. An dara miorbhal .i. mac oile do Dhioma, dá n-goirrthe Ceallach, do-chuaidh fan c-crothar, ⁊ do creid do Chaoimhghin; ⁊ 'ar m-beith ag triall trésan c-coill fan c-crothar dhó, tuites faoi, ⁊ linges a anam go h-obann as. Biogas Dioma ⁊ a chlann leissin, ⁊ gabhas tuirrsi mhor iad.

     16

    Mar do-connairc immorro Caoimhghin anní-sin, do gheruidh ar a ghuide go Día, 'gha iarraidh air Ceallach dh' aithbheoghadh, ⁊ eistder lé Dia, go t-tugadh Ceallach ó bhás go beathuidh. Agas bronnus Ceallach é féin do Chaoimhghin tresan miorbhal-sin; agus do iarr maran c-cetna ar a athuir, ⁊ ar a bhraithribh, umhla agus onóir do thabairt do Chaoimhghin, feadh a ré, ⁊ gabhuid sin ortha fein. “Gloir do Dhia”, ar Caoimhghin, “mar do-chuir se sibh-se ata ar deoraidheacht as an Midhe dom fhreasdal sa ⁊ dom fritholamh; ⁊ do-bheirim mo bheaneacht duit-si, ⁊ dot chloinn, a Dhioma”, ar se.

     viii
     17

     153 Do ghabh Caoimhghin ré n-ais tré chruas crabaidh gach corghus do dhenamh a c-cró caolaigh, ⁊ leac ghlas mar leabuidh faoi, ⁊ as é ceól na n-aingeal do budh proinn dó; ⁊ do chaithedh caoicios ar mhí mar sin. Agus corghas da raibhe amhlaidh sin, tainig lon on  p.160 choill don chro, ⁊ toirlingis ar a bhois, ⁊ é 'na luighe ar an lic, ⁊ a lamh sinte uaidh amach; ⁊ congmhuis a laimh mar sin, go n-derna an lon nead innte, ⁊ go t-tug enlaithe amach.

     18

    Tig an t-aingeal da éis sin d' fios Caoimhghin, ⁊ adubhuirt ris teacht as an b-peannuid ina raibhe, ⁊ a theacht a c-caidreabh na n-daoine aris. Do raidh Caoimhghin gur bheag an phian do féin a lámh do bheith fan lon, go tabairt a líne amach, seach an b-pian d' fuling a Thigerna ar a shon; do réir mur adeir Solamh 'san rann-sa ag faisneis bhriathar Chaoimhgin:

      R.

    1. Farior! an phían as mo an chomaoin
      Mo lámh mur loman fan lon,
      Fuil a ghlac, 'sa thaoibh, 'sa troighe,
      Do dhoirt rí nimh ar mo shon.

     19

    Tairisin tug an t-aingeal air Chaoimhgin techt as an c-cro, ⁊ nochtus do gur geall Día nar baoghal do guais an bhreitheamhnuis na an bratha, gunadh uime sin adeir Solamh an rann-so:

      R.

    1. Tug Dia cumachta do Caoimhghin,
      Mar thug do gach naomh ar bhioth
      'San brath beith tenn ar dhaluibh
      Mur a beid clann Adhuimh ar crioth.

     ix
     20

     154 Do-cuaidh Caoimhghin do dhenamh oilitre don Roimh. Fuar cadhus ⁊ onóir on phapa, ⁊ fos fuar cumhachta turus oilitreach do bheith a n-Glionn Dá Loch do shíor, ionnus gomadh ionann loghadh ⁊ sochar dontí do dhenamh seacht t-turuis a n-Glionn Dá Loch, ⁊ dontí do dhenamh aon-turas don Roimh. Gurab uime sin adeir Solamh an rann-so:

      R.

    1. As mór í oilithre Chaoimhghin,
      Da n-denamh d' aois daoine e go coir;
      Ionann teacht fa seacht 'na n-aonach
      ⁊ dul aoin-fecht don Roimh.

     21

    An tan immorro thainig Caoimhghin on Roimh, tug cuid don n-úir teampuil na Romha léis, gur croith ina theampall féin, ⁊ ina  p.161 roilgibh h-í go t-tainig do naomhthecht Chaoimhghin 'ar t-tabhairt turuis oilithreach go Gleann Da Loch iomad oilitreach do bheith ag aithighe as gach aon-aird d' Eirinn dá chill; ionnas gurab í an ceatramadh priomh-thurus a n-Eirinn o shoin. Mar ata Uaim Phadruig a n-Ultaibh, Cruach Padruig a Connachtuibh, Inis na m-Béo 'san Mumhuin, ⁊ Gleann Da Loch á Laighnibh, mara bh-fuil Cill Chaoimhghin.

     22

    Agas ata d' fiachaibh air gach áon rachus do dhenamh turuis innte gan troid, na eagra córa, na faladh, na goid, na fuadach do dhenamh innte. Amhuil adeir Solamh 'san rann-so:

      R.

    1. Ni lamhthair troid a h-aenach,
      Na eagra córach, na ceart,
      Na faladh, goid, na fuadach,
      Acht dul slán uatha ⁊ teacht.
    Gidh be brisios iomhad reacht a chille, ag so sios do reir Soluimh na dochair thigmheas do thall:  155
    1. Gidh be do mhillfedh an t-aonach
      D' faguibh Caoimhghin, nar thlath brígh,
      Ifrend ⁊ girre saoghuil
      As bheith a m-baoghal rena bhith.

     x
     23

    Do fhaguibh fós trí sochair ag an t-té choimhetfedh reachta a chille, mar atá slainte, saoghal, ⁊ bás aithrigheach; ⁊ ní tre sharugadh reachta a chille 'mhain do thuicfeadh na dochair rimheraithe, acht tre sharughadh reachta Dé, ⁊ na h-eagluisi, ⁊ ní h-e anté do dhenamh an mhighniomh amhain do-bhearadh díol ann, acht an triath no an tigerna ghriosas fer na fillberte ré denamh an uilc, no do-bhir caomhna no dion dó, do réir mar adeir Caoimgin féin 'san rann-so:

      R.

    1. Gidh be eaccoir do-rinedh
      Donithior, no do-ghentar,
      A dioghuil tuitid go cert
      Ará nert as a n-dentar.

     24

    Do fhaguibh Caoimhghin cheathra h-ainiarsmadha ar an andruing airgeas a chill, mar ata aillsi, easbuidh bhraghad, fiolun, agus cuthach, ⁊ gan foirighin ag lus, no aig liaighh ortha ⁊ et cetera.

     p.162
     xi
     25

    Lá dá raibhe oide foghloma Chaoimhghin ar tí aifrinn do rádh, adubairt ré Caoimhghin air m-beith 'na mhacaomh og dhó dul d' iarraidh teineadh re lasadh coinnle an aifrinn. “Tabhair soightheach damh a t-tiobhrad an n-grios leam”, ar Caoimhghin. Mar do-chualaidh an t-oide sin do ghabh ferg é, ⁊ dubairt ris an n-gríos do thabairt a m-binn a brait leís, ⁊ do-rinne Caoimhghin sin; agus mar do-connairc an manach an n-gris n-deirg 'san bhrot, ⁊ gan aon-shnaithe don bhrot ag gabhail loisgthe  156 chuige: “As fíor sin, a Chaoimhghin”, ar an manach, “ata rath an Spioruid Naoimh ort; ⁊ ní fíu misi do bheith ag freasdal oram ní bud sia, acht do budh cora dhamh-sa bheith aig freasdal ⁊ ag friothalamh ort-sa”. Tainig don miorbhuil-sin gur moradh ainm De ⁊ Caoimhghin don chur san, ⁊ et cetera.

     xii
     26

    Lá dhá n-deachaidh Caoimhghin d' ionghuire a chaorach fein, tarlaidh drong mhór do bhochtuibh cuige, ⁊ íad do dhith bidh ag dul don gorta. Iarruid deirc ar an b-fhiren ar ghradh Dé. Do freaguir Caoimhghin go h-aisioch, ⁊ dubairt nach raibhe biadh 'san fhasach aige an tan-sin, ⁊ tograid na boicht leissin ceileabradh dhó; gid edh d' fasdaigh Caoimhghin íad, ⁊ marbhtur leis seacht muilt da thread, ⁊ biathadh leis na boicht, gur ba sathach aig imtheacht íad. Arnamharach 'ar n-dul do Chaoimhghin d' fios a treada, fuar iomlan na molt ar an t-tread, gan aón mholt do theasdail díobh, ionnas gur moradh ainm De ⁊ Caoimhghin treasan miorbhal-sin, agas gur saoradh on naire do ghabh é, an tan tangadar boicht De dh' iarraidh foide air, ⁊ gan ní 'na láimh an tan léa ríarfadh íad, ⁊ et cetera.

     xiii
     27

    Tarla coimhthionol manach a c-Cill Ifín no Eithfín; ⁊ do-bheiredh an dobhran aighi ler togbhadh psaltair Caoimhghin as an loch bradán gach aon-lá gusan c-coimhthionol do bhí innte; ⁊ lá dhá bh-facuidh  157 Ceallach mhac Díoma an dobhrán ag teacht, ⁊ an bradán 'na bhéol aigi, do mheas gomadh tairbhteach dona manchuibh croiceand an dobhráin; ⁊ do thogair dá bhrigh-sin an dobhran do mharbhadh. Agus leissin teilgios an dobhran an bradán do bhí 'na bhéol uaidh, ⁊ téid fan abhuinn, ⁊ níor thaisbein é féin o shoin dona manchaibh.

     28

    Tainig immorro teirce bídh dá toisg sin dona manchuibh, ionnus gur eigin dóibh dealughadh ré ceile. Agus mar do-chonnair Caoimhghin sin, do gearuidh ar a ghuidhe go Día uma fhoillsiugadh  p.163 dhó, crét dá t-tainig an dobhran do threigeadh an choimthionoil. Agus do dheonuigh Día do Cheallach techt go h-aisioch aithridheach go Caomhghin, ag admhail go raibhe do rún aige an dobhran do mharbadh, ⁊ gurab ré linn na h-uaire-sin do-chuaidh an dobhran fan abhuinn, ⁊ do thréig na manchu o shoin. 'Arna chlos sin do Chaoimhghin curis Ceallach uaidh. Tuig, a leaighthóir, gurab tre bhrígh ghuidhe Chaoimhghin do-chuir Dia mar d' fiachuibh ar Ceallach, an droch-run do bhí aige do thaobh an dobhrain do mharbadh, do nochtad do Chaoimhghin.

     xiv
     29

    Lá n-aon da t-tangadar lucht seanma gana c-cruitibh léo go Cill Eifin, áit ina raibhe  158 coimhthionol manach ag Caoimhghin, ⁊ iarruid foidhe bhidh ar na manchuibh. Ní raibhe biadh ag an c-coimhthionol; ⁊ do ghabh naire mhór Caoimhgin ⁊ an comhthionol uime sin.

     30

    As amhluidh tharla beagan síl d' fuigeall lóin ag an c-coimhthionol, ⁊ ní raibhe fuirthinn na n-deoradh ina an chomthionoil ann; ⁊ as é ní do-concas do Chaoimhghin le congnamh an choimhthionoil da saoradh ar ghuth na glaimhe-sin, drong dona manchuibh do chur do romhar ceapcha, ina c-cuirfidhe an began síl do bhiaca, ⁊ ionnus go m-biadh toradh an t-síl-sin 'na phroind aig na deoradhuibh um noin, agus Caoimhgin féin ⁊ ag na manaigh uile. Agus do bhi Caoimhghin ⁊ an drong oile dona manchuibh ag diul-chaoineas risin n-aois senma, aga saimh-cealgadh go michar muinnteardha; ⁊ nirbh ferrde dhoibh.

     31

    Gabhuid na h-oirfidigh go h-eigneach ag iarraidhdh, ⁊ gan é ann; ⁊ ceileabhruid da brigh-sin d' aimhdhéoin Caoimhghin; ⁊ tugadur toibhéim ar an c-coimhthíonol. Et iar n-gabhail feirge Caoimhgin tre naire, guidheas na cruite do bhí aca-san, do chlaochodh a c-clochuibh. Agus leissin 'ar m-beith ag triall dóibh tresan sruth ata don taoibh ó dheas don chill, do-nither clocha da 159 c-cruituibh, ⁊ tuitid 'san t-sruth; ⁊ taid 'san clochrán-sin fa chosuibh caich ó soin; ⁊ an síol do-cuireadh le Caoimhghin ar maidin an lae chetna a c-Cill Eithfinn, as don torudh thainig um neonuidh dhé do biathadh na manuigh 'san oidhche cétna dá eis sin; amhuil adeir Solamh 'san rann-so:

      R.

    1. An síol do-cuiredh amach trath
      A c-Cill Eithfinn, diadha rath,
      As dé go neimh-chríon 'san oidhche
      Do bhiathadh saoithe fa seach.

     p.164
     xv
     32

    Tarla do righ Ó bh-Faoláin mac rugadh dho do cur da bhaisdedh go Caoimhghin, ⁊ cuireas sgeala cuige an mac do congnmhail aige féin dhá oileamhuin; ⁊ as uime do-chuir chuige é, do brigh go millthighe leis an aois áin, no leis na siodh-bhruighibh, gach mac dá m-beirrthi roimhe sin dó. Agas mar thainig an leanbh dá bhaisdedh go Caoimhghin, do lean bean chomhachtach shitha, dá n-goirthi Caoineog, maraón ré banntracht an leanbh; ⁊ íad ar ti a millte, amhuil do milledh léo gach mac eile da ráibh ag righ O b-Fhaolain roimhe sin. Agas mar do mhothuigh Caoimhghin sin, malluighis na mná, ⁊ 'rinnedh a c-claochadh a c-clochuibh an tan-sin; go bh-fuilid a reachtuibh cloch ar bhruach an locha ata 'san gleann ó sin ale.

     160
     xvi
     33

    Dala Chaoimhgin ⁊ an leinbh: ní rabhadar ba na buailte 'san ghlionn an trath-sin ⁊ tainig de sin go raibhe 'na ceisd go mór ar Caoimhghin, ca b-fuighe betha no lachta lean oilfedh an leanbh; ⁊ gabhus imsníomh insin é. Gidh edh silledh dá t-tug thairis, 'chí eilit lachtmar, ⁊ laogh beag lena h-ais; ⁊ mar do-chonairc Caoimhgin sin do-guidh e Día go duthrachtach fan eilit dó ceannsughadh ré teacht do thabairt lachta don leanbh. Agas leissin tig an eilit don bhaile ⁊ tig go cennsa go Caoimhgin, ⁊ do thal do lathar ar chloich tholta lacht don leanbh ⁊ dá láogh féin, ionnas garab é ainim cinnte na h-aite-sin ina bh-fuil an chloch, Innis Eilte, o shoin alédh. Mar sin don eilit aigteacht gach áon lá do thal a lachta ar an c-cloich tholta, go bh-faghbhadh sasughadh an leinbh gach áon lá re h-aghuidh a oileamhna ann.

     xvii
     34

    Achd chena, lá n-aon, dá n-deachaidh an eilit d' ingilt fan c-coill, tainig faolchú as cuas cairrge, ⁊ marbhthar leis laoigh na h-eilitte, ⁊ do ith é. Mar do-chonairc sin, fograis don mac tíre teacht go ceannsa fan eilit a n-ait a laoigh, 161 ⁊ doní an mac tíre sin do ghnáth. Leissin do thaladh an eilit a lacht ar an c-cloich le biathadh an leinbh, amhuil do dhenadh aira láogh, agas gan acht mac tíre 'na sesamh rena brollach. Mar sin dóibh do gnath, gur h-oiledh an leinbh amhlaidh sin, ⁊ go raibhe 'na dhisgiobal ag Caoimhgin dá eis sin. Go moradh ainm De ⁊ Caoimhghin 'san mhiorbhal-sin.

     xviii
     35

    Lá n-áon dá rabhadar dias ban ag techt do dhenamh turais go Cill Chaoimhghin, ⁊ tarladar meirligh ar bhealach ríu, ⁊ do bheanadur a neadail diobh, ⁊ do dhichennadh léo íad. Agus mar rainig an sgeal-sin go Chaoimhghin, téid go h-easgaidh d' fios na m-ban, agus cuirios a c-cenna ar a c-colnuibh, gur h-aithbheoadh leis iad. “A Chaoimhghin”,  p.165 ar na mna, “do shlanuigh tú sinn, ⁊ bronam sin féin duit an séal mhairfem”. Rug Caoimhgin leis na mna, ⁊ do-rinne cailleacha dubha craibhtheacha diobh; ⁊ anuid a c-coimhthionol bhan riaghalta do bhi láimh re cill Caoimhgin; ⁊ tugadur a m-bethuidh as go craibteach h-ionnruic, aointeach, urnuightheach, fedh a ré, go t-tainig d' aithbheoghadh na m-ban-sin, go moradh ainm De ⁊ Caoimhgin ann o sin alé.

     162
     xix
     36

    dhá ráibh Caoimhgin craibhtheach laimh rena chill, go b-facaidh ag teacht cuige 'san slíabh cleireach bocht mighneach, ⁊ é ar baill-crioth tre uathbhas feillbheirte anadhbhla do-rinnedh. Agus mar do-chonairc Caoimhghin é, adubairt nar iongnadh dhó gomadh olc a dhealbh, treisan b-fiongal do-rine, mar gur marbh a chompan cleirigh ag teacht 'san t-slíabh, ⁊ “a thruaighe”, ar Caoimhgin, “beir eolus damh-sa gusan ait inar fhagbhuis corp marbh do chompain”.

     37

    Leissin triallus an cleireach a b-frithing na slighthe tair ais, ⁊ Caoimhghin maráon ris, go rangadar an corp. A n-aoin-fheacht-sin, ⁊ coin allta don leith oile ag teacht do chraos-longadh an chuirp, ⁊ 'ar b-faicsint Chaoimhghin doibh teithid ar a c-culuibh ⁊ tig Caoimhghin os cionn ann chuirp, ⁊ guidheas Dia go duthrachtach fan marbh dh' aithbheoadh; ⁊ leissin tig anam 'san chorp, ⁊ fa slan é ona lot. Mar do-chonnairc an cleireach do-rinne an fhionghal an mhiorbhail mor sin, do gabh aithreachas é tresan mighniomh do-rinne, ⁊ tiomnnus e féin  163 do Chaoimhghin, ⁊ teid ar a choimairce.

     38

    Gabhais Caoimhgin ré ais é, ⁊ beireas é féin, ⁊ an cleireach do aithbheodhaidh, chill féin, ag tabairt a m-beathadh as go crabhteach, caoin-duthrachtach. Agas a g-cionn athaidh dhá éis sin, gabhais Caoimhghin a n-ord mannach íad, gur chaithetur a raibhe rompa dhá ré go riaghalta go bas; gor móradh ainm Dé agus Caoimhghin tresan b-fiort-sin.

     xx
     39

    As do mhiorbhal Chaoimhgin fos, go m-biodh creamh, ⁊ sealgán, ⁊ luibhe iomda oile fhoireas re a nithi, ur-glas fedh na bliadna 'san dithreibh ina raibhe air teithedh ó chadreabh na n-daoine don leith thíar don sgeilga n-Glionn Dá Loch, mur chuimhniughadh go m-biodh féin taobh riu mar bheathadh.

     xxi
     40

    Lá n-áon dá raibhadar lucht sealga ag saothrughadh tuirc allta, ⁊ iar n-gluasacht an tuirc do lucht na sealga, sgaoilid a c-cona 'na  p.166 thoruidheacht; ⁊ mar do mhothuigh an torc na cona da fharrath, triallus go fan an ghleanna ar coimirce Caoimhghin, ⁊ na cóin dá leanmhuin. Gabhuis  164 Caoimhghin coimhirce an tuirc, ⁊ fograis do conuibh fuireach uaidh; ⁊ leissin leanuid cosa na c-con don talamh, a c-cruth nar fhetadur asdur do dhenamh d' einleith as an laithar.

     41

    Go grod dá eis sin tigid lucht na sealga do lathair Caoimhgin, ⁊ 'ar b-faicsin a c-con cenguilte don talamh, ⁊ an torc ar coimirce Caoimhgin, gabhus machtnadh menmhan, ⁊ iongnadh adhbhal aigenta íad, tresan miorbhal-sin, ⁊ iarruid go h-umhal aiseach ar Chaoimhghin sgaoiledh da c-conuibh, ⁊ gealluid dhó gan toiruidheacht an tuirc-sin do dhenamh o sin amach go brath. Agas leissin sgaoileas Caoimhgin an torc fan c-coil; gur moradh ainm Dé ⁊ Caoimhghin trésan fhiort-sin.

     xxii
     42

    Lá n-aon dar chuir Caoimhghin Ceallach mac Dioma do bhi 'na mhanach aige ar bhealach atá don leith thíar-thuaidh don ghlionn, a n-doigh go b-fuighbedh buidhéin eigin ag toigheacht lé deirce bidh gusna manchuibh, ⁊ iad aig denamh oibre 'san chill.

     43

    'Ar m-beith ar an m-bealach dhó, tharladur mna chuige, ⁊ maothla no molchain a m-bennuibh a m-brat aca.  165 Fiafroighis an cleireach dhiobh an maothla do bhi aca. Freagraid na mna ag radh nachar eadh, acht gurab ugha na ceirtlíne snaith bhaoi aca. Agas leissin tig Caoimhgin do lathar, ⁊ mar do-connairc ceilt na m-ban arna maothlaibh, guidhis Dia uma chlaochlodh na maothladh a c-clochuibh a bh-fiaghnuisi chaigh; ⁊ do-rinnedh Dia 'ma maothla do chlaochlodh go h-obann a c-clochuibh ar chomair caich; go bh-fuilid rea bh-faicsin ar a m-bealach cedna aníu. Go t-tainig don gníomh-sin gur moradh ainm De ⁊ Caoimhgin.

     xxiii
     44

    Agas do bhi Caoimhghin fedh a bhethadh mur sin, ag denamh miorbhal, go bh-fuar bas cian-aosta a c-cionn a náoi m-bliaghan ⁊ sé fichid; ⁊ as e Suibhne Meann mac Fiachna, mic Fearadhuigh, mic Muireadaigh, mic Eogain, mic Neill Naoighialluigh, fa righ ar Eirinn an tan-sin, ⁊ as a t-tus fhlaithis Shuibhne fuar Caoimhghin bas.Genealoig Chaoimhghin.

    45. Genealoig Chaoimhghin

    Caoimhghin mac Caoimhlogha, mic Caoimhfeada, mic Cuirb, mic Ferghasa Laoigh-deirg, mic Fothaidh, mic Eachach Laim-deirg, mic Meision Chorb, mic Con Chorb,  166 mhic Mogha Corb, mic Conchabhuir  p.167 Abhradruaidh mic Finn Filedh, mic Rosa Ruaidh, mic Ferghasa Finn, mic Nuadhad Neacht, mic Setna Siothbhaic, mic Luighdech Loithfhin, mhic Breasuil Bhric. ⁊ et cetera.

    2526
     p.168

    Betha Cholmain Eala annso.

     i
     1

    Colman Eala immorro, do sliocht Eiremhoin meic Mhilidh Espaine doisein, amhail fhoillsighes a gheinealach. Ocus ba h-iad gnath-lucht lenamhna Colmain Eala .i. Cuiniugán, 'sa sliocht ara b-fuilit muinnter Cuiniugáin an tan-sa. Do sliocht Briain meic Eachach Muighmedhoin doibh-sem.

     2

    Imthusa Colmáin Ela, an trath rainicc sem go Feraibh Ceall, nir bó failidh iad-sem roimhe, ⁊ ni raibe nech ler bo mesa h-e ina Cuinniugán, ⁊ do bí cás i t-tecmáil'ar n-eirge 'san tír an tan-sin .i. Peist urcoidech do bí i l-Loch Eala; oir ni lamhadh duine na ainmide dol a n-gaire don loch ar a h-ecla. Ocus ba h-i so tuarusccbáil na peiste .i. fuad becc biorach bel-sgaeilte i n-deilb mna. Ocus adubert Cuinniugán riu an tan-sin: “Do badh ferr dúinn an fer naomhtha úd, re nabarthar Colmán Eala, do chur da comhrac frisan b-peist. Ocus dob fearr linn nach tigedh cechtar aco ó cheile”.

     3

    Ocus bha h-e ba ri ar Feraibh Ceall an tan-sin .i. Dondchad mac Aodha, meic Sath Mainidhe, do Cenel Fiachach meic Neill Naoighiallaigh. “Tabraidh Colman chuccainn”, ar an rí, “go n-dernadh se senmóir dúinn, go f-fesmaois crét an met do-chuirfedh sé 'cum creidmhe againn”.

     4

    Tuccadh Colmán cuca, ⁊ do-rinne se senmoir doibh. Ocus do-chuir fios ar a cairdibh conganta, ⁊ fa h-íad fa cairde do .i. Colaim Cille mac fír-alainn Feidhlimidh, ⁊ do bí a n-gaol re 'raile .i. Mór inghen Feidhlimidh, meic Fergusa Cend Fada, meic Conuill Gulban, meic Neill Naóighiallaigh, mathair Cholmain. Ocus tainic Mancan Leith cona naomhaibh cuicce, óir do ba gar a n-gaol. Ocus do battar i n-aon-ionad; ⁊ adubairt Colaim Cille go m-biadh fein ina deochain bachla ag Colmán an la-sin. Ocus adubairt Mancán go c-croithfedh sé féin uiscce ar na sluagaibh, da c-cur 'chum muinnterais do Cholmán.

     5

    Ocus do tionnsgnadh senmóir ag na cléircibh-sin; ⁊ do bhadar leabair lán-áille laidíanda aca ann, ⁊ iatt  219b ag solas-ghabhail a leighinn, ⁊ acc adhmoladh an Duilemhain go dasachtach. Ocus ba gairdiuccadh menman ⁊ aiccenta leis na sluagaibh, beith oc eisteacht friu. Ocus gach nech ag na raibhe a aire roimhe sin ar Dia, do bai a aire an tan-sin air. Ocus as dona céd-daoinib tucc é féin do Dhia ⁊ do Colmán an la-sin .i. Cuiniugán.

     ii
     6

    Do battar triar mac ag an righ-sin adubramar .i. Muadh ⁊ Duinecha ⁊ Ailléan; ⁊ ba hé Muadh mac ba sine dibh. Ocus adubairt  p.169 an fer-sin, gur ghradaigh se fein Colman; ⁊ damad ced lena athair, gomadh maith leis fein ionad árais ⁊ comnaidhe dho thabairt dó. “As briathar dam-sa”, ar Duinecha, “gurab mar sin atáim fein. Ocus gibé slighe do ceithre randaibh an bhetha ria racha sé, go lenfatt féin h-é; ⁊ go t-tiubhar mo siol tarm eís do”. “Na dein si sin”, ar an rí, “Óir da marba sé an pheist, do-bher sa an t-ionadh ina b-fuil si dó; ⁊ do-bhér mo shíol im diaigh; ⁊ do-bhérar mo muinntir conganta bús feirrde é do tabairt do”.

     7

    Ocus ó 't-cuala Colmán sin, do ghluais 'cum na peiste gusan loch. Ocus dob e comhainm na peiste-sin .i. Lainn; ⁊ fa h-é a tuarusccbáil .i. fuad becc, biorach, bel-sccailte, ⁊ gruág gherr-ghiomach, gan nighe, gan leasachadh, fana cend. Ocus do ghab an peist tir. Ocus adubairt Colmán: “Masa ced le Dia, as ced lem-sa cuilcc an locha-sin dod cengal damh fein, go n-dernar 'hoidhigh”. Ocus mar adubairt Colman sin, do déch súas, ⁊ do freccair an firda é; ⁊ gach ní dar iarr sé air, fuair uadha.

     8

    Ocus do bái Cuiniugan ina fharradh an tan-sin, ⁊ do bái Duineacha. Ocus iad 'ar c-creidem dó. Ocus ba h-iad-so na naoimh do bhai ina fharradh ann .i. Blaan, easpog Findcen, ⁊ espog Coirill. Ocus secht maca Deiccill, ⁊ easpog Eogan, ⁊ Odhran, ⁊ Forgan, ⁊ Mernag, ⁊ Fachtna.

     220a
     9

    Ocus at-bert Colman Eala an tan-sin: “Ionnsaigedh naomh éiccin aguibh an peist; ⁊ benadh a cend di”. “Ragatt fein”, ar Cuinedha “da dichendadh, ar do grad-sa”. “Raccat féin da diongbail”, ar Duineca, “⁊ ni h-ail lem righ-míad m' ionaid uait-si, oir as accat fein dob ail lem m' adhnacal do bheith. Ocus o nach f-fuil do maccaib ag mh' athair acht mé féin, ⁊ días ele, téid mh' aire si le flaithes d' fagháil. Gid edh cena, as accat-sa dob áil lem mo chorp do beith”.

     10

    Ocus do gluaiseattar an días-sin .i. Cuinegha ⁊ Duineca, ⁊ do dichendsattar an pheist. Ocus tuccattar leo 'cum Colmáin an cend. Ocus do bennaigh Colmán íatt a n-dís. Ocus adubairt Colmán an tan-sin re Cuinedha: “Beir-si ⁊ do shiol go brath accam fein 'bhar maoraibh; ⁊ beitt mo mionna accaibh, ⁊ faicfet olc ag lucht bar laghdaighti”. “Bed féin im ócclach accat”, ar Duinecha, “no go raibe th' aittreab ⁊ do saothar uile ullamh”; ⁊ at-bert an laidh:

     1127
  • Treisi an ecclas na gach rígh,
    Indissim daibh gan dimbrígh;
    Sen-focal-sin go brath beacht,
    Feirrde lem cach da cloisteacht.
  • An f-faicenn sibh si budhdéin?
    A naomha Erenn go scceim; p.170
    Antí do bí im acchaid go tend,
    An pheist at-cidh gur díchenn.
  • Ba tar, do-bheirim si duib,
    A cleirchi uaisle an domuin,
    Búdh feirde dáib beit 'con dail,
    La na ceilge 'sa congair.
  • An uair gabhus tú do tratha,
    Is bías tú i m-broinn do mathar,
    Gabh lat iad go mall don dáil,
    Mas áil a t-tarba d' fagail.
  • Gach fersa gabus tú díbh,
    Mínigh a texa go min;
    Labhair it aignedh co becht,
    Ocus saigh ionnta t' inntleacht;
    Is do-gebhair o righ na renn,
    Is a coimghi gan forcend.
  • An fersa gabhait na ruaig,
    As fada let go t-teid sí úait;
    Fer na ceilge bís 'con dail,
    Ni feirde dhuit a gabhail.
  •  220b
  • Gabh let go min, milis, mell,
    Th' urnaighthe ocus do leighend,
    Minigh a l-Laidin gan ceilcc,
    Is cuir do paider i n-Gaoideilg.
  • Tadhaill si go moch, as cóir,
    Ionnsaigh go mhinic altóir;
    Dena ro-grádh da m-bladhaibh,
    Cuir senmóir 'sna tuatadhaibh.
  •  12
  • Innisim duit-si gan len
    Úaim ar an ecclais uirsccél;
    Ní innisfem dhaibh fath ghan ladh,
    Acht sgél bhenfus re bunadh.
  • Tri neithe as treisi fan gréin,
    Innisim si daoibh fa sgeimh,
    Ecclas ocus tene te,
    Ocus an tres ní an t-uiscce.
  • An teine fhadas tú féin,
    Gidh anbfann é ag techt fa gréin, p.171
    As fada at-cíter í amach,
    Is bidh soilléir a deathach.
  • An fír-topar traighes ann,
    An uair ticc an tart, bidh anffann;
    An uair lionas tuile gan cleith,
    Bídh trén o iomat uiscce.
  • An ecclas an uair bhíos sí ann,
    Is bús tren uirre rí fann,
    Truagh lem-sa mar bhías amach,
    Bidh anffann guth na c-cleireach.
  • Gid edh an úair testaid síad,
    Rioghradh anffann Atha Líacc,
    Bidh maith ag Dia bruignech clana,
    Beid an la-sin go h-anffann.
  • Ni bía maith acc duine,
    Da t-tainic ar bith buidhe,
    Acht accan aon-Día gan cleith
    Nech úainn orra a t-treisi.
  •  13
  • Tan téid t' anam ot corp criadh,
    Ge raibh tú re h-ecclais dían,
    Gidh garbh, a dhuine, ría an gáir,
    As buidhe lat a fagháil.
  • An uair bes tú it aon-bla lín,
    Bíaid tú risan ecclais mín;
    Ní bía maith accat a cleith,
    Go raibh dúinn ort a treisi.
  • An uair deilighfet rit ann
    Th' ocht línta fein gan iomrall,
    Adhramaitt ne dit go tigh,
    Ocus adhraitt na cleirigh.
  •  14
  • As uirre do innis me in sgél,
    Ar an b-péist úd, do bí trén,
    O do-conncamair ne de
    Ar an péist ut dealbh duine. 221a
    Bermit ne d' ar t-tigh te,
    An ecclas ar a treisi.
  •  p.172
  • Bidh uaithe sloinnter, dar linn,
    An péist do marbadh 'sa lind;
    Bidh lim-sa an baile gan dail,
    Bidh í an laind si laind Cholmain.
  • As meisi Colmán Eala;
    Bidh maith acc áen-Día cena
    In días do bí im acchaidh tra;
    Me fein 'arna coscc i n-en-la.
  • Cuinega dom freaccra go min
    On t-senmóir do-rinnes don righ;
    Ar mo gradh-sa féin gan cleith
    É do mharbadh na peiste.
  • On trath do marbadh an phéist
    Balbh ar an sruth lethan linn-garb,
    Biaidh accam-sa, tren gan cleith,
    Orra go deimhin treisi.
    Treisi.
  •  iii
     15

    A h-aithle na laidhe-sin do-ghluais Colman Eala reimhe co Laind Eala. Ocus do-roine dún-árus innte, ⁊ do bennaigh an reileacc cona naomaibh ro luaidhemar romhainn; ⁊ isí an pheist cét-bethadach ro h-adhnaicedh i l-Loind Eala; ⁊ do-rónsat obair mór ann .i. tochar. Ocus ba sé fedh an tochair o Laind Eala co Coill an Cláir. Ocus do thiccdis eladha gacha tratha do chantain ciuil doibh, ⁊ do bhuain a t-toirsi diobh; gurab airesin aderar Loind Eala frisan m-baile-sin.

     16

    Ocus fa h-é fa h-oide do Colman Eala .i. Grigoir Béil-óir. Ocus do gheall, an tan do-ghebadh féin bás, go f-foilseochadh do Cholmán. Ocus aon do laithibh da raibhe Colmán ag dénam an tochair ar in lícc iartharaigh; ⁊ ni raibhe nech ag cur cloiche 'sa tempall, no 'sa caisiol, no 'sa tóchar, nach biodh Duineacha ina fharradh, ⁊ Cuinedha 'ga frestal go fíor-calma; ⁊ do leicc Colmán a gluine fáoi, ⁊ tarfás do clocc eitseachta Grigóra Beil-óir do cloistin. Ocus do tuit taissi ⁊ tamhnella móra ar Cholmán an tan-sin tre tascc a oide do theacht.

     17

    Ocus do fhiarfaighset a muinnter de: “cred h-i cúis do dobróin, a naoimh-cleirigh”? “As mór adbar mo dobroin”, 221b ar se “.i. cluicc eitsechta mh' oide 'arna clos accam”. “A Dé chumachtaigh”, ar na cleirigh, ⁊ ar an lucht oibre, “as mór an t-iongnadh lind, go c-cluinfedh nech ar in doman cluicc na Romha”. “Aitchim-si Día cumachtach”, ar Colmán, “go c-cluine sibh-si, eter clerigh, ⁊ giolla, ⁊ ócclaigh, anní at-cluinim-si. Ocus leiccidh ar bhar n-glunibh sibh”. Ocus do leiccset.  p.173 Ocus ise líon do battar ann .i. deichneabhar ⁊ ceithre fichitt ⁊ ceithre cet, ⁊ ceithre mile. Ocus ní raibhe acu an tan-sin aonn-duine nach cualadh cluicc na Romha.

     18

    Ocus at-conncatar cuca an tan-sin seacht saic ar seacht n-assalaibh, ⁊ a lán d' úir na Romha inntibh. “Acc súd, a naoimh-cléirigh, a Cholmáin”, ar na gille, “congnamh do-chuir th' oide cuccat; ⁊ croith ar fad ⁊ ar leithett do reilge, ⁊ gach nech adnaicfidher innte, ní fhaicfe iffern”. Ocus ro croithedh amal ad-fiadar. Ocus adubairt Colmán an tan-sin: “Bidh tús na reilcce accat-sa, a Dhuinecha; ⁊ biodh a medon accat-sa, a Chuineda. Ocus biodh an reilecc o sin amach ag Feraibh Ceall ⁊ acc feraibh Erenn”.

     4
     19

    Isé fa h-abb i n-Durmaigh an uair nach biodh Colaim Cille 'san m-baile .i. Corbmac Ua Liathain. Ocus do-rinnettar muinnter Durmaighi droch-ni ar Cholmán gan ced do Corbmac; uair isé ní do-ronsat .i. teacht do ghoid na h-uire; ⁊ tangattar co caisiol na reilcce. Ocus ní dhernsat acht an uir fa n-esa doibh don taobh amuigh don chaisiol do bhreith léo. Ocus do mothaighedh sin arnabharach. Ocus do len Colmán cona muinntir lorcc na h-uire go Durmaigh.

     20

    Ocus tainicc Colam Cille don baile an trath-sin; ⁊ isé áit i r-raibhe se an tan-sin, ar in suidhecan re n-abar suidheacan Cholaim Cille an tan-sa. Ocus do bennaigh Colmán Eala dó, ⁊ do bái droch-ghen air acc bennachadh do, ⁊ do freccair Colam Cille 222a sin go genamhail. Ocus ro fíarfaigh: “cret cúis do choirighthe, a Cholmáin”? “As mór m' adhbar”, ar Colmán, “.i. an toircisecht do-chuir m' oide cugam d' uir na Romha, do muinnter sa do techt areir da goid. Ocus, a ghloir do Dia, ní h-í tarla cucu”.

     21

    “Na h-esccain sinn, a chleirigh”, ar Colaim Cille, “⁊ do-gebair gach ní fa m-bia do shídh”. “Ní dingen easccaine fort-sa”, ar Colmán, “óir ni ciontach riom tú. Gidh edh do-ghen esccaine ar Corbmac ua Liathain. Ocus sirim ar Dia na raibh fer baile no leth-baile ind Erinn go brath da chinedh. Ocus gurab coin allta íosas a fheoil fo dheiredh”. Ocus adubairt Colam Cille an tan-sin: “Madh ail let-sa, do-gentar an uir d' iodhlacadh tara h-ais”. “Ni h-ail”, ar Colman, “⁊ guidhim Dia go raibhe bríg úire na Romha duit-si innte o so amach”.

     v
     22

    “As coir dúinn”, ar Colam Cille, “an cás atá oruinn féin d' innisin duit-si”. “Caidhe an cás-sin”? ar Colman, “oír ní fhuil accainn neach darab córa duinn gach cás bías aguinn d' fiarfaighe na thusa; oir bí tú tri la gacha seachtmuine ar nemh”.

     23

    “Isé cás tarla ann”, ar Colam Cille “.i. Úanach, deirbhsíur do mhathar-sa, ⁊ mo deirbsiur-sa fein, 'ar m-breith deisi mac do Mhaol Umha mac Baedain meic Fergusa, meic Conaill Ghulban, meic Neill Noigiallaigh; ⁊ do baistesa íad; ⁊ tuccus Ulltan ar mhac dibh, ⁊ Báíthin  p.174 ar mac ele. Ocus dob ferr lem nach mardáis, acht go f-faghainn a milled gan naire damh féin; óir as clann a deirbhsiúr ⁊ a derbhrathair28 a n-athair ⁊ a mathair. Ocus dob áil lem do comhairle-si do denamh orra”.

     24

    “Atá mo comhairle-si ullamh”, ar Colman “.i. tabair damh-sa da n-altrom, ⁊ da n-oilemain iatt. Ocus dénam cadach fá c-cend; óir átad da cích accam-sa, nach raibhe acc naomh romham riamh .i. cioch lemnachta, ⁊ cioch meala; ⁊ do-bér doibh-sion íatt”. Ocus tuccadh do Cholman íatt, ⁊ at-bert an laidh and:

     223a
     25
  • Dá chích 29 acc Colman Eala,
    Cioch lemhnachta, cioch meala;
    A chioch des do Bhaoithín ban,
    Is a chioch ele d' Ulltan.
  • An fer 'ga ra battar sin,
    Ara chomairce dom anmain,
    'S ar comairce Criost na c-cland
    Dom chorp ocus dom anam.
  • Fúic me meisi d' Feraibh Ceall,
    An uair nach freccrait me co tenn,
    Ocus nach dingnet m' áonach,
    As doiph féin bus fíor-baoghlach.
  • Muna raibh acht aon-ionad ann,
    'S a beith tirim im tempall,
    Da t-toirsedh aird-rí Fer c-Ceall,
    Is Duinecha gan dícheall,
    Suidhedh Duinecha dar lind,
    Ar tús 'san ionad tirim.
  • Congnamh Í Duibhginn accam,
    Bidh fada bhías a foghnamh;
    Ní mo rachus uaim ar lár
    An congnam tucc Ua Bracain.
  • Tuccsatt da cét loilgheach lán
    D' ionnsaighe mo tempuill mair, p.175
    Gurab íad sin do fhogain damh,
    Accam no bhiad dom shaoraibh.
  • Tuccus doibh-sion da chionaid
    Ionad i c-coraidh mo tempuill,
    Gairitt o leabadh na righ,
    Go derbh deimhin gan imsniomh.
  •  26
  • Turus do-cuadus sa sair
    Go Cend Tíre i n-Albanchaibh,
    Ocus da ruccus sa lem
    Duineach is Cuimed gan dícheall.
  • An uair rangamar in rígh
    Alban co n-iomat an gniomh,
    Do innis ri Alban an cás
    Dúinn go deimhin, 'sa tuath-bás:
  • “Peist nimhe tar criochaibh cuain”
    “As a loch-laind lethain lionn-búain,”
    “Ni loiscend tene í 'gon gail,”
    “'S ni gabhann rinn na faobhair”.
  • “Cúicc duine décc, as derbh lind,”
    “Atá 'sa m-baile-si ar do chinn,”
    “'Arna marbadh di gan dail;”
    “'S maraidh an peist, a Cholmain”.
  • “Muirfe meisi daoibh-si an peist”,
    Adubairt Colmán dá éis,
    “Is roinnidh mo chíos gan ail”
    “Eter Albain is Saxanaib”.
  •  222b
  • “Caocca cos for a tarr tra,”
    “Is cáocca ingen urghránna,”
    “Marbaidh sluagh gach tíre go m-bladh,”
    “Acht co teccaitt da h-ionnsaigheadh”.
  • “Ag súd cuccainn í gan dáil”
    “D' ionnsaighe ar t-tíre, a Colmáin”,
    “Maircc cinel ar a b-fuil go m-bhladh”
    “Dar n-dían-milledh, is dár marbadh”.
  •  27
  • Ionnsaighis Colmán an traigh;
    Ionnsaigis Duinecha go m-báidh,
    'S da sleigh 'na laimh gan len,
    'S a cloidemh fada fír-tren.
  •  p.176
  • Seallais súas Colmán na c-ceall
    Ar aird-righ nimhe go tend,
    Is tuccadh doib anúas do nimh
    Gach ni do smuain 'na menmain.
  • Teilgis Duinecha an t-sleigh caoimh
    A laimh meic an righ,
    Ocus marbhthar leis an peist
    Uathmar, aingidh, aigméil.
  • “Tar d' ainm si cuccam an t-sleigh”,
    “An crann uasal iubair”,
    “Ocus lúbthar lem a cend”;
    “As di do-ronas bachaill”.
  • “An áil let-sa, a Duinecha feil”,
    “Anos crand do t-sleighe fein”,
    “Ocus í 'na bachaill go beacht”,
    “A cíos is a maóraigheacht”?
  • “Gion gub ceird do ro-mhac rig”,
    Adubairt Duinecha co fír,
    “do-bér mo shíol duit don dail”,
    “Is bed fod díden, a Cholmáin”;
    “Is tabhair do bachaill dod mháor féin”
    “A b-foccus a n-eidircein”.
  • Na cúicc duine décc go derbh,
    Do bí 'san m-baile-sin marb,
    Tuccus dóibh uile a n-anmain
    Lem guidhe, lém glan-tsalmuibh.
  • Fuarus mainistir on rígh,
    Ó áird-rí Alban go fír,
    Is do roinnes mo cáin go m-blaidh
    Eter Erinn is Albain.
  •  28
  • Ticcim annsin d' Feraibh Ceall,
    Duinecha is Cuinedha go tend,
    Ocus mo bachall bán-oir,
    Ós íad sin mo mhuinter cóir.
  • An tegh as nach fagta acam
    Mo bhachall 'sa tír si trá,
    Ní bía ioth na bliocht is tigh,
    'S ni bía 'ga mhac 'na deghaid.
  •  p.177
  • Ni bia mac ar sliocht athar 223b
    Na inghen ar sliocht a máthar
    Go brath brath acc Feraibh Ceall,
    Muna raibh cíos na m-bachall.
  • Faccbaim d' Feraib Ceall búddéin,
    In uair nach dingnet m' áonach fein,
    Gurab mesa doibh na dhamh,
    In uair bías sé gan denamh.
  • Ni thiubhra muir a monadh,
    Is ní tiubhra an talamh toradh;
    Gorta gach raithe is doigh,
    Teirce bídh ocus édoigh
    Fa crích f-Fer c-Ceall amach,
    O théid mo bhachall diomdach.
  • No go n-áiremthear, a chara,
    Olc ban, is gainemh mara,
    Lionmaire nád na losa
    Na míorbhuile móra-sa.
  •  29
  • Indis-si úaim d' Feraibh Ceall,
    Ocus d' Éilibh gan dícheall,
    In úair nach freccraid mé búddein
    A b-foccus a n-eidircéin,
    Aithnidh damh-sa inní bías de,
    Bidh ifrionn a n-iartraighe.
  • Gach aon duine d' Feraib Ceall
    Nach bia dom réir si go tend,
    Guidhim-si an t-áon-Día co fír,
    Nar faghait lacht a adám cích.
    Da.
  • Oir is íad a adám cích fein;
    An cathair nemhdha fa sceimh,
    Ni treicceabh-sa í gan gó
    Ara b-fuighe mé d' anró.
  • Tri meic Donnchaid luaidhes dáil
    Duinecha, Muadh, is Ailleán,
    Na treiccet Í Duibhginn
    A b-foccus na a n-eidircéin.
  • Is biodh O Gallgan im laimh
    Go brath, is biodh O Bracain; p.178
    Í Ghrúccain leam-sa gan cleith,
    Ticcit docum mo reilge;
    I Corraccáin lem gan gó,
    Na tréiccet meisi ar anró.
    Da cích.
  •  vi
     30

    Ocus a h-aithle na láidhe-sin do battar na maccaoimh-sin .i. Baoithín ⁊ Ulltan, acc denamh a leighinn i l-Loind Eala, oir ba h-e an tres priomh-aonach Erenn eissem .i. aonach Taillten, ⁊ aonach Cluana meic Nois, ⁊ Lainn Eala. Ocus do bhádar buadha arna maccaomhaibh-sin .i. gach ní da c-cluinedh Ulltan, do biodh sé aicce do meabhair. Ocus gach ni da n-dentáoi do Bhaoithin,  224a ní fosdadh aon-fhocal. Go n-dubhradh an laidh:

     31

    1. Tri h-aonaighe Erenn budhéin,
      Innisim si daoibh fa scceimh,
      Ata a meabhair agam, 's ni gann
      A faisnéis, fios a n-anmann.
    2. Aonach Cluana as uaisle diobh,
      Aónach Taillten laithe in riogh,
      An tres aonach m' aonach féin
      A b-faccus a n-eidircéin.
    3. Fuarus ó aird-ri na reann
      Gach aon n-duine da t-ticc ann,
      Cumas a leith-sceoil ar nimh,
      Luach a faicsiona lá m' áonaigh.
    4. Gach aon n-duine do aontaigh
      An n-gach tír da f-fuil fan gréin,
      Faccbaim-si doibh da chionaid
      Nach faicfit a súile ifern.
    5. O Callraighibh, nach mill dail
      Fam bachaill, go cloinn Colmain,
      Pinginn as gach dethaigh duit,
      Ocus in torad comhruic.
    6. Gach ní adubart ó chianaib,
      Innisim do réir riagla;
      Ni chélam ar dhuine 'sa crich
      Gurab íatt sin duibh a trí.
      Tri h-aonaighe.

     32

    A h-aithle na laidhe-sin ro buáil Colmán Eala a dhalta .i. Baoithín; ⁊ ro imthigh Baoithin reimhe d' éis a bhuailte. Ocus ro  p.179 len Colmán é. Ocus tarla lobhrán truagh tarr-lomnocht dó occan ulaigh leth amuigh don baile. Ocus do bhennaigh do Cholmán. Ocus adubairt fri Colmán: “Iomchair ar do mhuin mé, a naoimh cléirigh, gó t' altóir fein ar gradh Dé”. “Inné nach foghnann duit duine ele dot breith annsin”? ar Colman. “Ní foghnann idir”, ar an lobhar, “óir as ferr le Día tú féin do dénam umhla dó”. “Más ferr, as meise iomchórus tú”, ar Colmán. Ocus rucc lais co n-uicce an altóir e.

     33

    Ocus at-bert an truagh fris: “Cuir mo shrón it bheol, a Cholmain, ar gradh Dé; ⁊ cuir i m-beind do cubail ⁊ cuir tar in tempall amach a m-bia innte”. Do- roine Colmán amal at-bert an truagh;  224b ⁊ do-chuaidh leis an salchar-sin na sróna tar an tempall amach; ⁊ in uair tainic amach, issedh fuair ina ucht .i. tinde óir, ⁊ sgribend do litreachaib órdha innte tainic on Trinoid. Ocus do ghabh iongantus Colmán 'mun adhbar-sin, ⁊ ro ionnto tara ais go luath; ⁊ ní fhacadh an lobhar.

     34

    Imthúsa Baoithin; iomraiter aguinn do bai ag sechna a leighinn, ⁊ do-cuaidh da fholach fon coill ó Laind Eala súas. Ocus do-chonnairc duine ag cur slaite 'na aenar; ⁊ mar do- chuiredh slat, do ticcedh ar cenn slaite ele da cur mar an c-cédna. Gidh edh do eirigh an tigh lais. Ocus do-chonnairc Baoithin inní- sin, isedh as-bert: “Da n-dernainn-si mo leigenn mar súd, ⁊ lenmain de, as doigh go m-biadh leígenn accam”. Ocus ro fer céoth mor-fertana ann an tan-sin. Ocus do-chuaid Baoithin d' iarraidh díona fo dharaigh. Ocus do-chonnairc braon ag siledh i n-aon-ionad. Ocus do-rinne Baoithin locc dia sail isin ionad-sin, ⁊ do líon an bráon an locc an uair-sin; ⁊ adubairt Baoithin an tan-sin: “da n-dernainn-si mo leighend mar súd, do biadh leighionn agam”; ⁊ adubhairt an laidh:

     35
  • Do bhainnib líontar lathrach,
    Do shlataibh gníter cruinn-tech;
    An teghdais as ionmain la Día
    Bidh lia 'sa lia a muinnter.
  • Da n-adhrainn dom leighionn féin
    A b-foccus a n-eidircéin,
    Gidh mion do-génainn, dar lind,
    Do biadh agam mo saith leighinn.
  • An en-tslat bhenus an fear,
    Ocus cuires ar a thegh,
    Ata an teach ag eirge go h-ait,
    Gidh min cuires an en-tslait.
  • An logán do-rinne mo shal,
    Bídh maith ag Día 's ag Colmán,
    As lán gach áon rioth don braon ban,
    É an uiscce 'na conaran.
  •  p.180
  • Do-bheirim freitech, re mo lind
    Nach treiccfet-sa mo leiginn,
    A b-fuighe me d' ulc de tra,
    Gurab 'ga denamh beo-sa.
  •  225a
  • Do innis Baoithin búddéin
    Do Colmán, da oide fein,
    Tucc se do Colmán moid tend,
    Nach sechonadh a leighenn.
  • “Dia tucc dod munadh, a mheic,”
    “Duit an eisiomplair oirdeirc”,
    Ar Colman reidh 'ga freccra,
    Lan d' fheile is d' fír-eccna.
    Do.
  •  vii
     36

    Asa h-aithle sin do-gluais Colmán Eala roimhe a c- coinne Mo Chuda. Ocus Mo Chudha 'arna ionnarbadh a Rathain; ⁊ ro ghabh tríd Feraibh Ceall, no go rainic go baile Duinecha meic Donnchadha d' iarraidh bídh ar Duinecha; ⁊ fuair sé méid éiccin bidh. Ocus ba h-é líon battar ann .i. tri cáocca ⁊ tri mile. Ocus fa h-é biadh tucc Duinecha doibh .i. tri mairt, ⁊ tri muighe bainne. Adubairt Mo Chuda gur bo becc leis sin. “Masa becc”, ar Duinecha, “cuir do dhonus ar a muin”, ⁊ at-bert Mo Chuda an laidh:

     37
  • “Cluain da crand”,
    “Imbi Duinecha cruaidh-gand”,
    “Go raibh Duinecha gan Cluain”,
    “Go raibh Cluain gan Duinecha ann”;
    “Ocus co raibh an tres dith”
    “Uaimh fa thrí ar Fheraibh Ceall”.
  • Do bí Colmán Eala féin
    Acc eistecht ríu fo sgeimh,
    Ocus nir bind leis gan cleith,
    Fir Ceall aga n-esccaine.
  • “Fagbhaim do Duinecha uaim
    “Beith graingcíuil gruamdha cruaidh”,
    “Faccbaim-si doibh da cinn-sin”,
    “Nach ba meisde da c-coinnim”.
  • “Fagbaim 'na diaigh d' Feraibh Cell”,
    “A marbadh mar mucaibh tall”,
    “Fáccbaim-si doibh da cinn-sin”,
    “A b-fas mar na raithnechaibh”.
  •  p.181
  • “Fáccbaim da cinn doibh búdhdein”
    “Do muintirDuinecha reidh”,
    “Gach duine taobh des {}”
    {}
    “Bía gairde a saoghal na cách”,
    “Is goma teirce a conach”.
  • “Fáccbaim si da mnaibh beith druit”,
    “Ocus fáccbaim dáibh beith báeth”,
    “Fáccbaim-si doibh da chionn soin
    Buaidh conaich is buaidh cloinne”.
  •  225b
     38
  • Ticc chuca Colaim Cille,
    Flaith fosaidh na firinne,
    Is nír muirneach leis gan cleith e,
    D' easccaine ar a bhraithre.
  • “Cuir an easccaine útt as”,
    Adubairt Colam co bras,
    “No muirfidher th' iomat naem”
    “A b-foccus no a n-edarráon”.
  • “Guidhim-si aoin-Dia búddein”,
    Adubairt Mo Chuda féin,
    “Nar chuire Dia tara h-ais”,
    “Is ni cuireabh-sa 'na eccmais”.
  • “Os meisi do-chí an rí”,
    Ar Colam Cille go fír,
    “Cuirfet h-í tara h-ais ana”,
    “Is cuirfe Colmán Eala”.
  • Colam Cille ocus Colmán,
    Mancán, ocus caomh-Odhrán,
    Ocus naoimh Erenn uile,
    Do claochlodh na h-esccaine.
  • Becc narbh aithrech le M' Cuda
    A n-derna seision cuca,
    An tan do-connairc se go m-buaidh
    Naoimh Érenn ag techt go Cluain.
    Cluain.
  •  39
  • Gluaisidh Mo Chuda búddein
    Roimhe 'san oidhche 'na réim,
    No go rainic an fer ócc
    'San choill i r-roibhe darog.
  •  p.182
  • Sgrechait a lobrain fair fein,
    Sgrechait a mhairtire buddein,
    Ocus fiarfaighit ga t-toigh,
    Cáit a t-taiscdís a leabhair.
  • Cromaidh an daróg 'na diaigh
    Gusna naomhaibh tar eis gliadh,
    Is anaítt uimpe na truaigh
    Deis a n-díochuir o Chluain.
    Cluain.
  •  viii
     40

    Da mhacaomh óga battar iter muinter Colmain Eala. Ro fhoirbrettar, gurbhat sccolócca móra. “Cia chan”, ar na chleirigh, “gan feidhm crábaidh d' orduccadh dona sccolóccaibh út, ar tainic aóis chrábaidh doibh”. “Ní ordaigheab”, ar Colmán Eala. “Cidh ón”? ar síatt. “Isedh so”, ar Colmán, “ata leaba fir dibh i n-ifurn; ⁊ cidh crabudh doneth sé isin aois út, is éccrabudh do- déna i n-deiriudh a shaogail, go m-bá i n-ifurn bías. Ni bhenabh-sa a chuid don t-saogal fair, ar 226a fochraic fil aicce. Ata leaba an fhir ele i n-nimh; ⁊ gion go n-derna sé crabudh 'san aóis útt, do-dhena fadeoigh, go m-bia for nemh; et reliqua.”

     41

    30

     p.183

    Betha M' Oeog Fearrna.

     132
     1

    Gabhuis rí coigeadh Connacht dar bhó comainm Sena, ⁊ Eithne a bhain-cheile. Nior ginedh gin mhic ná inghine úatha. Luighsit do trosgadh go Druim Lethan fria h-oighir do fhaghbail; go b-fhacaidh an ingen aislingthe .i. ré do dhul a m-bél an righ, ⁊ do-connairc an rí maran g-cedna realta do dhul a m-béol na rioghna; ⁊ así breath rugadh ar an aislingthe-sin .i. go n-geinfidhe gin bhuadha eturtha díamadh lan béoil na n-daoine; ⁊ amhail do sheol an realta na faighe dochum Iosa, go séolfadh an realta-sin an mac-sin dochum an Spiorada Naoim. Tarla gur bha torrach an inghen an aghaidh-sin.

     2

    Luigh an ingen-so la n-aon a g-carbad go t-tarla draoi dhi. “Fuaim carbaid fo rígh-so”, ol se. Do-chi an dráoi an inghen 'sa charbad ana h-aonur. “Fil mac miorbuilech ad broinn”, ol sé, “dia m-bá lan beoil na n-daoine a nim ⁊ a t-talamh”.

     3

    Níor bhó cían iar sin go rug an ingen an mac, ⁊ tughadh M'oeóg do ainm fair; ⁊ ro h-oiledh go h-anoirech a m-Breghmuigh é; ⁊ an áit forar tuismhedh an mac-sin, do an ráon solus 133 deallraightech o nemh fuirte fria ré chian.

     4

    Fecht ann cuingis Ainmirech .i. rígh Eirenn, geill for Connachta, ⁊ do-berar M' Oeog a n-giallaidheacht dó. Tig croidhe ⁊ inntinn an righ for ghnúis ⁊ deilbh an mhacaoim, oir dob fhollas dó rath an Spiorada Naoim for M'oeog. “Eirg dot tigh”, ol an rí, “no an sunn gan ghiallaidheacht”. “Rachad”, ar M'oeog, “día léige na geill oile liom”. Ocus do-beir an righ ced conaire dóibh maille re bennachtain; ⁊ triallaidh gach aon acu dia áit budheisin.

     5

    Feachtus do M' Oeóg araon fría h-aoghairibh dúin an righ, dia b-facadur ocht b-fhaolchoin do amus forsan t-tréd baoi og M' Oeóg, ⁊ doníad umla iona fhiaghnaisi, ⁊ ro fech for a t-troighe. “Is deoin damh-sa”, ol sé, “caora gacha con duib”; ⁊ beirid léo. Tiaghaid na h-aodhairedha do egnach for M' Oeogh don dún; ⁊ tig buime M' Oeog forsan b-faithche. Gabhais uaman M' Oeog aga faicsin, ⁊ guides Día uma fhortacht fuirthe; ⁊ no berar ocht g-caoirigh fó dhath ⁊ ionnas na g-caorach ugad, ⁊ tiaghaid for an t-tréd; ⁊ ní fes cá h-airm as a t-tangadur. 134 Curtar M' Óeogh fría leighenn na h-eglaisi naoimi.

     6

    Feachtas do M' Oeog ag iornaighthe for diamair an fhedha go b-fhacaidh damh allta, ⁊ coin 'na lenmhuin, go ro oiris an damh  p.184 oga. Cuiris M' Oeog benn a bruit tara bennaibh día dion for na conaibh; ⁊ 'ar t-toigheacht doibh ni fuairsid lorg ná amharc fair, no gur imtigh slan iar sin fon b-fiodh.

     7

    La n-aon do M' Oeog ⁊ do deisgiobal oile, dar bó h-ainm Lasairianas, og ernaighthe a m-bun da bhile, ⁊ trom-sherc a cheile léo. “A Iosa”, ol síad, “an déoin duit ar n-eidirdhealugadh, no ar n-oirisemh ag aroile do shior”? Tuiteas bile budheas, ⁊ bile budhthuaidh don dá bhile. “Ro foillsighedh ar n-iomsgaradh”, ol síad, “tre thuitim na m-biledh”. Gabais M' Oeogh budhes, ⁊ do-ghní cathair oirbhidnech a b-Ferrna; ⁊ gabhais Lassairianus budhthuaigh, ⁊ do-ghni cathair a n-Daim Inis.

     8

    Laithe n-aon do M'oeog ag siubhal for Sliabh Betha, go ro thuit an oighche fair; go ro guidh Día uma sheoladh forsan g-conair g-cóir. Nior bhó cían go b-fhacaidh dá aingel oga 135 glacadh for a lamhaibh, go rugsad don rig-les h-e. Ocus ro thogaibh cros oirbhidnech forsan t-tulaig-sin do fhoillsiughadh na miorbhuile-sin.

     9

    Laithe do M' Oeog fria taobh Locha h-Eirne, co b-facaidh ben ana dhail, ⁊ lamh-comairt mhór fuirthe. “Mo mac”, ol sí, “do baithedh for an loch-so, ⁊ días do lenbaim oile maraon fris; ⁊ ataim-si ⁊ Eochaid a athair .i. rí an tíre, ag cuartugud naom na tíre, do faghbhail a fhesa uatha, cía h-airm a b-fuighbhemais a chorp; ⁊ asedh is-bertsad frinn, a fhios do fhagbhail úait-si”. Luigh an ingen ⁊ M' Oeog documh an phuirt, ⁊ nir fhionnsat cía cúil don loch iona rabhsad na curpa. “A Iosa”, ar M'oeóg, “Duisg mac na mná-so damh, ⁊ na curpa oile filid maráon fris”. Ocus do eirigh an mac lásan m-breithir-sin a b-fiadhnaisi M'oeog ⁊ na h-ingine. Tigh Eochaidh a athair .i. rí an tire, for an t-tulaigh, ⁊ ro iodhbhair an mac do Día ⁊ do M' Oeog a m-bith-dilsi.

     10

    Luigh M' Oeog a m-Breathnaibh go h-airm a raibhi Daibhiod Chille Muine, an t-esbudh naomtha.

     11

    Fechtas do Dhaibhiod gona mhanchaibh for 136 cenn chonnaidh, ⁊ ní ro raithigh M' Oeog íad. Báoi leabur ana fhiadhnaisi, og cantain a shalm. Ba diairmi doinenn an láoi. Baoi nech lásar mhiosgais M' Oeog forsan t-tulaidh. “Eirg”, ol se, “⁊ beir na óc-damu aimriata ughad, nachar iomchuirset eire ríam, lat a n-deghaidh na manach, ⁊ tug oire fortha lat”. Cuires nech le M'oeog, ⁊ tuadh lais, da fhularam a cenn do tesgadh do M'oeog. Eirghes M' Oeog, ⁊ fágbhus a leabhar fosgailte fon b-fherthain; ⁊ ro umlaighsit na daim dó, ⁊ tiaghaid for diamair an fhedha a g-conair ná ro fhuilngsit riam roime dul ann; ⁊ as soirbh an t-shlighe-sin da gach aon o sin a leith.

     12

    Ocus cuires an nech-sin adubramair a thuaigh úasa do bualadh  p.185 M' Oeog, ⁊ ro lensad a dhi laim an tuadh, ⁊ ni ro fed togbhail ná turnam fuirte. Do foillsighedh sin do Daibhiod, ⁊ téid go h-airm a rabhsad, ⁊ tiaghaid don chill, ⁊ sgaraid lamha moghaidh frisan t-tuaigh; ⁊ do-geibhid an leabur gan dith gan docur ar aon-litir de.

     13

    Laithe do M' Oeog ag dul ar cenn lenna dona manchaibh, go ro bhris 137 an soitheach, go n-dechaidh an lionn fo lar. Cuirig-sium sighin dia bhais úasa, go ros-íoc, ⁊ do-bheir an lionn dochum na manach.

     14

    Ocus do-berar mac an righ amlabhar ana dhail for aon-cois, ⁊ aon-laim ⁊ áon shuil; ⁊ ro imtigh slan dia tigh iar sin la grasaib Dé ⁊ M' Oeogh.

     15

    Feacht do M' Oeog go b-facaidh nech go b-facaidh nech ana dhail, ⁊ aon-chlár aighthe lais. Cuingis a furtacht for M' Oeog ar dheirc ⁊ troighe. “Sirim si ar Dia fortacht fort”, ol M' Oeog; ⁊ tainic aghaidh ⁊ dealb fair mar gach n-aon oile.

     16

    Cuinges M' Oeog for Daibhiot deonughadh toighechta a n-Eirinn doridhisi. Ocus iar t-toighecht dó a n-Éirinn; “Cuirigh 'ar g-culaibh me dorighisi”, ol sé, “go h-airm a b-fuil Daibit, go ro fhoillsighe damh cía bhus anmchara damh”; ⁊ ni ro fhaomsad lucht na luinge an t-iompodh. Beires M' Oeog ceim as an luing, ⁊ siubhlaighes o tuinn go tuinn, go t-tarla aingel De dó. “Ni rige a les anmchara”, ol sé, “acht Iosa; oir ní fuil coir fort”. Triallas M' Oeog tara ais docum na h-Eirenn doridhisi. Gabhus port a n-Iobh Cinnsealaigh, ⁊ doni eglas 138 toghaidhe ann.

     17

    Do badur dá bha ⁊ laogh lais. Tig an cú allaigh for faithce na cille. “In do chuinged do proinne for Dhia tige”? for M' Oeog; ⁊ do-beir an laogh dó. “Ni tiubhraid na ba luim gin laogh”, ol an t-aoghaire “Eirg si día n-díul”, ol M' Oeog, og togbhail a laime ós a chionn, “⁊ do-beraid loim fort amail laogh”; ⁊ do-bheirdis.

     18

    Téid sluagh a n-Uaib Cinnsealaigh la n-aon, ⁊ an tír ar cuimirce M' Oeog ina tearmann. Cuires M' Oeog tí dia bachaill a t-timcheall an bhuair; ⁊ anais an sluagh gan dul a n-diaigh an eallaigh, acht aoin-fer namá dia maithibh, ⁊ fuair bás iar t-teacht tar an t-tí dó. Ocus ro iompó an sluagh dia g-crich fein agá fhaicsin sin; ⁊ ro fhan an buar ag M' Oeog.

     19

    Feachtus do rí Ó g-Cinnsealaigh for creich, go t-tarla M' Oeog dó, ⁊ do-rad almsa dó, ⁊ teid dia thigh. Ocus gabhais saoth ⁊ galar docraidh h-e, gur sgar a spiorad ris, dar lais féin. Do foillsighedh iofrann dó, go n-greis d' anmannaibh adhuathmura ann; go t-tug anam diobh tarrang día anail forsan righ, gunas rug go 139 n-uige a bhéol é, go b-facaidh an bocht ag cur na deirce do-rad dó a m-beol na piasda; ⁊ nior sguir do  p.186 tarrang an righ, gur chuir an bocht a bachall ar béol na piasda. Duisgis an righ, ⁊ ro innis gach ní ro chonnairc. “Tabhair M' Oeog cugad”, ol siad, “⁊ fogebha fios gach neith uadha”. “Is córa aisder go h-oglach n-Dé”, ol an rí; ⁊ téid go h-airm a raibhe M' Oeog. “Ag súd an nech día t-tugas-sa an deirc”, ol an rí, “⁊ ra fhuaslaig a craos na piasda mé”. Do-bheir an rí Ferrna a m-bith-dilsi dó, ⁊ do-rinne eglas oirbinnech ann, ⁊ mairigh bhéos.

     20

    Eagainid a h-aithtreabhtaigh fria M' Oeog an baile gan uisge. “Tochailter libh bun an bhile ughad”, ol M' Oeog, “⁊ do-gebtói tobar ann”. Ro ghniad, ⁊ ro frith. Ocus gabhais an sruth for siledh a t-torainn ferainn báoi ag nech oile fría taobh an duin.

     21

    Ocus do-tigdis ingena an baile fria a t-taobh do ionnladh ⁊ d' fothradhadh gusan t-tobar do fhoillsigh M'oeóg. “Na h-ionnlaidh annso”, ar M' Oeog; “tobar comnaighthe na manach e, ⁊ ní mna is cnesda araon fríu”. “Do-denam”, ar 140 síad; “lin-ne a leth a n-diaigh ar b-ferainn”. Luigh ingean an righ lá n-áon don tobar día fothradhadh, gur ro len gainemh ⁊ grian an tobair di. Tig a h-athair go M' Oeog do cuingidh fortachta di, ⁊ no bheradh h-é fein a m-bith-dilsi dó. Doníad samluigh.

     22

    Feachtus día n-dechaidh M' Oeog don mainisdir do fhios mhanaigh bo bháoi a t-treabhlaid. “Filid na manaigh uile a t-treablaid”, ol an t-ab, “⁊ dentar libh-si a b-fresdal an g-cein beithi sunn”. “As tualaing Dia a slanughadh”, ol M' Oeog; ⁊ do-ronadh amlaidh. Teora lá dhoibh oga b-freasdal; ⁊ cuingis an t-ab for M' Oeog a b-fhagbail isna gallraib cedna; ⁊ fágbus, gér bha doirbh lais.

     23

    Ocus luigh M' Oeog go Ferrna, dia b-fhacaidh seisrech go g-cecht ⁊ go n-iarann n-arathair a toigheacht a g-cianaibh cuige; ⁊ beiris lais h-í dia tabhairt a n-almsain do ingenaibh Aodha mic Cairbre, do bí ag cinned a m-betha do Dhia. Go t-tarla bocht dó forsan g-conair, ⁊ ro sir damh for M' Oeog. Ocus do-beir dó, ⁊ beiris na daim oile go h-airm a rabsad na 141 h-ingena. Ocus ni ro fhedsad treabhadh a n-iongnais an daim adubhramair. Do-chiadh dam ag toighecht as an muir chugtha, ⁊ cuirid an cuing fair; ⁊ ro treabhadh amhail gach n-damh; ⁊ do-thigedh a t-tús gach aon laithe, ⁊ do-teigedh isin muir gach n-aghaid. Teora mí dó forsan abairt-sin.

     24

    Feachtas do M' Oeog go b-facaidh teachta Daibhit Cille Muine go h-airm a raibhe. “Eirg”, ol síad, go Daibit. “Tangadur a tíu-laithe, ⁊ beir fair ria m-bas”. Luig M' Oeog a m-Breathnaim, ⁊ do-beir comna do Daibiot. “Do geallas”, ol M' Oeog, “beith a n-Eirinn dorighisi”. “Eirg si”, ol Daibhiot, “for an t-traigh, ⁊ gibé anmann egcennais do-gebhair ann, eirg fair, ⁊ beraidh go h-Eirinn tú; ⁊ cuirfed sa t' aos cumtha ad deghaidh”. Ocus sgaraid fria aroile go m-bron ⁊ do-ghailsi, oir ba derbh  p.187 léo a n-eidirdhealughadh tre bhithe. Teid M' Oeog forsan purt, ⁊ do-geibh ainmidhe egcennsa ann nachar aithin, ⁊ teid fair, ⁊ beres go Ferrna h-e.

     25

    Ocus doni trosgadh cethracha la ⁊ adhaigh ann, amhail do-rinne Iosa ⁊ Elías ⁊ Maoisi; ⁊ ni ro chuir fainne na trualledh fair.

     26

    Feachtus do M' Oeog for bru Atha Iomdhain, ⁊ bá sennda an tan-sin 142 h-é. Go ro fiarfaidh ar a a carbaid de: “Cia bus bus esbudh a b-Ferrna tar t' eise”? “In cedna fer gebhus an t-ath ugad”, ol sé. Do-chiad buidhen a g-cenn an atha go lamhach ⁊ baosradh léo; ⁊ ba cleirigh iad-som. Ocus tig nech baoth diobh aomthus an atha, ⁊ tig forsan t-tulaigh a raibhi M' Oeog. “A n-aontoigh riut-sa as ail damh-sa beith”, ol sé. “Cia h' ainm-si”? ol M' Oeog. “Mo Ling”, ol sé. Do ansad araon a b-fochair a cheile go bás M' Oeog; ⁊ do goiredh easbudh a b-Ferrna do Mu Ling.

     27

    Do-clos do M' Oeog iar sin go raibhe brathair dó a n-geill ag righ O Conaill Gabhra. Luigh go dun an righ, ⁊ ro connmagh h-é teora lá ⁊ aghaidh a m-beol an dunaidh gan biadh gan digh. Ocus ro diultadh an giall do tabairt dó, ⁊ fúair inghen an righ bás an adhaidh-sin. Beiris an rioghan a h-inghen lé go h-airm a raibhi M' Oeog. “Duisg so damh-sa”, ol sí, “oir is tú ro básaigh”. Tainig cridhe M' Oeog fuirte, ⁊ doní edarguidhe for Día, ⁊ do eirigh an ingen; ⁊ ni tainic cridhe an righ for M' Oeog, ⁊ teid aleith eascaine do dhenamh fair. “Na h-escain an righ”, ol an ríghan, “acht cuir th' esgaine for an lic n-dimhoir 143 ugad”. “Cuirim”, ol M' Oeog; ⁊ doní di chuid don lic la breithir an naoim. Gabhais omhan an righ, ⁊ slechtaigh do M' Oeog, ⁊ tuc an braighe dó; ⁊ do-bheir Cluain Claidhmhech a m-bith-dilsi, ⁊ doní M' Oeog eglas anoraich ann, ⁊ fagbhus blogh día naomaibh ag cantain oifice Dé ann; ⁊ sgarais ⁊ an ri fria aroile fo sith ⁊ caoin-chomrac.

     28

    Feacht do M' Oeog og triall do Chaisiol go ro oirisider na h-eocha baoi fó a charbad. Ba machtnughadh leo-samh sin, go c-cualadur ín guth ainglighe úasaibh: “Ni do Caisil is déoin do Dhía do dula”, ol sé. “Fil Guaire rí Connacht a treabhlaid a g-Cill Mic Duach. Eirig si go h-airm a b-fhil sé; oir is duit do dheonaigh Día fortacht fair”. Ocus gabhus an carbad an raon go Cill Mic Duach, ⁊ ro thiormaigh Deirgh-dherc roime amhail gach magh. Go t-tarla dís dóibh, go ro chuinnigsit éolas fortha. “Fedha ⁊ criathra uaibh-si go Cill Mic Duach”, ol siad, “⁊ mas do muinntir Día sibh, reighedh fein an t-slighe daoibh”. “Is éidir le Dia sin”, ol M' Oeog; ⁊ doní magh reigh don criathraigh, go n-dechadur go Cill Mic Duach. Ocus do shlanaigh M' Oeog Gúaire 144 la. grasaibh Dé, ⁊ do foillsigh dó beith triocha bliadhan a righe Connacht  p.188 go h-iomlan, ⁊ téora bliaghna diobh a t-treabhlaid; ⁊ nemh dó iar n-eag a logh a einigh ⁊ a trocaire.

     29

    La n-aon do Mh'oeog og denamh aiccechta do mac leighinn, go b-facaidh dreimire orrdha ag toirnemh fria a thaobh; ⁊ gabus M' Oeog an dreimire súas. Ocus 'ar t-toigheacht do, ro fhiarfaigh an mac leiginn dé, cía conair do-chuaidh. “Colam Cille 'ar n-egaibh”, ol sé, “glóir ⁊ oirmhidin muinntire nimhe ana dhail”, ol sé, “⁊ dia moradh léo do-dhechas-sa”.

     30

    Laithe n-aon do M' Oeog, go n-dechadur buidhen la ceilg ⁊ amhainsi do cuingidh derce fair. Ocus ro fhagaibhsit a n-eduighe for diamair ⁊ folach; ⁊ do foillsighedh do M' Oeog sin; ⁊ cuiris fios for na h-eduighibh, ⁊ do-bheir a n-almsain íad do bochtaibh oile; ⁊ imthighid-siom ó M' Oeog gin edach gin almsa.

     31

    Brannamh mac Echach, ri Laighen do marb Sáranus, do Laighnibh h-e. “Doiligh liom-sa”, ol M' Oeog, “cenn na m-bocht, ⁊ dinighthéoir na b-fann; ⁊ go t-tuite an lam-sin do bhúail an fior-laith-sin”. Luidh M' Oeog go Ferrna, ⁊ téid for fert Brannaim. 145 “Eirg suas”, ar se, “a n-ainm Iosa, ⁊ follamhnaigh do righe”. Tig Brannamh as an b-fert, ⁊ téid aráon fria M' Oeog. “Na beir misi ar an saoghal abriosg”, ol sé, “léig mhé for nemh anosa”. Doni a fhaoisidin fria M' Oeog, ⁊ do-beir deonughadh dó dul for nemh.

     32

    Saranas dona luigh for fert Brannaim go n-aithrighe n-derbhair, ⁊ go n-díughaire truaigh. Tuitis a lámh de, amail ro chuinnig M' Oeog roime sin; ⁊ ba maith eisiom iar sin no go b-fhuair bás assa h-aithle.

     33

    Feachtus do M' Oeog ag cur t-shil éorna, go t-tainic oglach for an n-gort. “Is dealamh damh-sa”, ol sé, “⁊ atá cíos trom agam tigerna oram; ⁊ is ail damh deirc do fadhbhail”. Ocus do-bheir an eorna do bí 'na ucht dó 'ar n-denam óir di. Beirios leis an t-ór diá tairbert don rí. “Cía o b-fhuarais an t-ór”? ol an rí. “M' Oeog dusrad damh”, ol an t-óglach. “Éirghid t-fhiacha lat”, ol an righ, “⁊ beir-si an t-ór go M' Oeog”. Ro chuir M' Oeog an t-ór iona eorna, ⁊ ro fhas mar gach n-eornain.

     34

    La n-áon do M' Oeog ag denamh egalsa, ⁊ ni b-fhuair sáor día crutughadh. Gó ros bennaigh lamh dhuine día muinntir, 146 diar bhó h-ainm Goban, ⁊ togbhus an eaglas go n-dealbhadhaibh iongantachaibh, ⁊ go n-gresaibh bregha, nách raibhi samhail di, ⁊ ni rugadh buaidh saoirsechta on Goban-sin fría reimeas.

     35

    Feachtus do M' Oeog og ionnmad a h-abainn, go t-tainic aon fria dhruim, go ro chuir a dhi láim fris, go ro fhagaibh annsa linn dia  p.189 bhathadh. Luigh M' Oeog a t-tír iar sin gan taisi for fholt na erradh dó. “Log m' aincridhe damh, a cleirigh”, ol sé. “Is déoin damh-sa Día da maithiom”, ol M' Oeog, “⁊ muna abartha sin, do suighfedh an talamh tú. Dena aithrighe, oir do-ghebhair bás an cethramhadh la oníu annsa ghniom do-rónais”. Ocus do fioradh son.

     36

    Laithe n-áon diar ghoid mheirlech caora do tréd M' Oeog, luigh an meirlech ros-ith an chaora don eglais do tabairt mionn innte; og glacadh na mionn do-tigedh cluasa na caorach tara beola amach.

     37

    Dia m-baoi nech uasal a Roim Letha a b-pairithlis, ⁊ ni ro fhedsad náoim naid legha fortacht fair; ⁊ tainig a n-Éirinn do iarraid M' Oeog, iar g-cloistecht a miorbuile dó; ⁊ fuair M' Oeog bas roime, ⁊ téid siom annsa n-eilitrum ionar h-iom 147 curadh M' Oeog, ⁊ do-gheibh fortacht fó cedoir do grásaibh De ⁊ M' Oeog.

     38

    Do bui nech a t-treablait a Laighnibh triocha bliadhan, dia b-fhacaidh fís .i. carbad do toigheacht do nim; cleireach aosda inn, ⁊ ban-óg. “Can daoibh”? ol an t-oglach. “Misi M' Oeog”, ol an cléirech, “⁊ Brighid sunn. Amarach mo laithe-si, ⁊ a n-oirtur laithe Brigidi aníu; ⁊ tangamair anúas do moradh gloire Iosa ionur laithibh fein. Ocus bi-sí ollamh”, ol se, “do-ghebhair bás an tres lá, ⁊ do-gebhair an rioghacht nemhda dot anmain”. Luigh an fer naomtha sin, Fionntan a ainm, go Cill Dara a Magh Life .i. reigles la Brighid; ⁊ ro innis don phobal an aisling ad-connairc, ⁊ fuair fein bás an treas lá, amhail ro fhoillsigh M' Oeog dó, ⁊ do-choidh dochum nime.

     39

    Ro h-oirnedh Mo Ling ana easbudh a b-Ferrna tar eis M' Oeog, ⁊ ní teigeadh nech ar bith do shuan a n-iomdaigh M' Oeog. “Tiocfaidh diom-sa súan do dhenamh innte”, ol Mo Ling. Teid 'san iomdaigh, ⁊ ro buaidhredh ⁊ ro gallraidhedh h-é, ⁊ ni ro fhed súan innte, no gur guidh M' Oeog go diochra um fortacht fair; ⁊ do 148 fhuair fó cedoir tre guidhe M' Oeog dó. Fagbas Mo Ling an iomdhaigh, ⁊ as-bert nachar diongmhala do duine da mair dul innte.

     40

    Ocus gé do-cuaidh M' Oeog for nim, nir sguir dia mhiorbuilibh a talamh. Óir donithi lá uir, ⁊ la a earradh, ⁊ lá thaisibh slanughadh dall, ⁊ bodhar, ⁊ bacach, ⁊ na n-uile eslainte arcena. Ocus ge do innsiomair aráill do miorbuilibh M' Oeog, ní h-é a n-iomlaine do innsiomair. An dara lá do mi Febriairi do-coidh M' Oeog a n-aontaigh aingel ⁊ arcaingel, a n-aontoigh na naom Trionoide .i. Athair, ⁊ Mac, ⁊ Spiorad Naom. Amen. FINIT.

     p.190

    Betha M' Áedócc Ferna.

     168a
     i
     1

    Do boi duine uasal saidbir h-i c-Connachtuibh darb ainm Sédna mac Eirc, meic Feradhaigh, meic Fiacrach, meic Amalgaidh, meic Muiredhaigh, meic Cartaigh, meic Eirc, meic Eachach meic Colla Uais, meic Eachach Doimhlein, meic Cairpre Lifecair, meic Corpmaic, meic Airt, meic Cuinn Cetcataigh. Boi ben aicce dar bo h-ainm Eithne; ⁊ do shiol Amhalgadha meic Fiacrach meic Eachach Muigmedhoin di-sein. Ni raibhe oighre meic nó ingheine aca. Do-guidhetar Dia go diochra duthrachtach fá mhac diongmala d' fághail, do-gébheda n-ionad dia n-eisi. Do-ronadh dércae díáirme, ⁊ troisgthi, ⁊ tredenais leo fan adbar-sin. Ocus do-guidettar naoimh ⁊ fireoin léo, go f-faghdais a n-athcuinghe on aóin-Dia.

     2

    Battar a f-fochair a ceile iar sin .i. Setna ⁊ Eithne; ⁊ do-connairc Eithne aisling .i. mar do thuitfed rélta anúas do nimh ina bel; ⁊ do-connairc Setna féin an aisling cetna .i. relta do nimh do thuitim i m-bel a mna. Iar n-eirge doibh do innsetar da cheile a f-facatar. Ocus do innsettar an aisling do daoinibh glioca géir-eolchá. Asedh immorro adubratar sein ríu. “Rélta”, ar síad, “do theoraigh na riogha dochum Criost da adhradh, an tan ruccadh 'san m-Bethil é. Ocus trésan c-comarrdha c-cedna sin do foillsighedh daoibh-se, geinfider mac uasal onorach uaibh, ⁊ bidh lán do rath ⁊ do grasaibh an Spiorait Naoimh é”. As annsan oidhce cetna-sin do geinedh an nech naomhtha nert-cumachtach i m-broinn a mhathar .i. M' Aodhocc, ⁊ as ar an adbar-sin aderar mac na reltainne ris.

     ii
     3

    Do-coidh Eithne ina carpat do dul le toiscc la eiccin asa h-aithle sin, ⁊ h-i torrach ar Mh' Aodhócc. Tarla draoi fir-eolach di ar in sligedh. Ocus o 't-chualaidh-so torann ⁊ foghar an charpait cuicce, adubhairt: “As fo righ reithes an carpat-so cuccainn; no fo grasaibh an Spiorait Naoimh”.  168b Do-chuaid nech aca da fechain cia ro bai ann. Ocus do-connairc nac raibhe aoin-nech ele ann, acht Eithne 'na h-aonar. At-bert an draoi ria iar sin: “Berai si mac maiseach mor-chumachtach”, ar se, “bus lan do rath ⁊ do ro-grásaibh an Spiorait Naoimh”.

     iii
     4

    Ruccadh tra an mac-sin i n-Inis Brechmaighe for Magh Slecht go sunradach. Ro ba follus immorro comartha ⁊ airrdhe naomthachta ar an naoidhin nemh-urcoidigh sin iarna breith tre ghrasaibh an Coimdedh; óir an t-ionad ina ruccadh e, ni raibe easbhaidh soillse do lo no d' oidhce le h-aimsir fada and.

     p.191
     5

    Ceid-fert M' Aodhocc iarna breith .i. an lec for a ruccadh da baistedh h-e, no bidis cach asteach ⁊ amach aga n-iomluadh uirre amhail gach n-artrach eile.

     iv
     6

    Fiort ele d' fiortaibh M' Oedocc .i. bacan na bainfighidh baoi h-i l-laimh Eithne ag breith an leinimh do maidhe cruaidh coimhfeodhaige cuill do beith fo dhuille ⁊ fo dhegh-blath ina dhecchaid, go f-fuil an coll-sin ina crann nuaidhe nem-arsaidh a c-comharta an fherta-sin i n-Inis Brechmaighe fós. Aderatt eolaigh na criche frisan c-coll-sin, an tan cuirter a úir eter braigdib et a n-iarann iarna cur fo naoi n-aifrennaibh, go n-élait gan fuirech as a h-aithle.

     7

    Conidh do cuimniuccadh na f-fert-sin do-ronadh an laidh-si:

    1. A ceid-fert M' Aedocc na mionn
      Da eis go follus fuicfiom;
      A n-airemh as diom dlegar,
      Dligidh fili foillsiugadh.
    2. Leac arar baisttedh Aodh ócc,
      An naomh miorbuileach M' Aodhocc,
      On purt go 'roile ag rochtain
      Si 'na h-ethar iomlochtaigh.
    3. Fiort ele da fiortaibh-sin,
      Magh Slecht le h' athaidh d' aimsir
      Do ló 's d' oidhce, ceim coimsi,
      Se uile fa en-shoillsi.
    4. Crann mna fighi frith istigh,
      I l-laimh Eithne re niodhnaibh; 169a
      'Na mhaide coimhféoidhe cuill,
      Beith fo duille úr-álainn.
    5. Ata an coll-sin 'na choll úr,
      As biaidh coidhce gan chlaochludh,
      Go n-dech crioch ar an c-cruinne,
      I n-Inis blaith Brechmaighe.
    6. Do buadaibh chuill M' Aedhoicc moir,
      A uir 'na urchascc eloidh
      Biaidh ag eirge go brath m-becht,
      Tuilledh a c-cenn a céid-fert.
      Cét-fert

     v
     8

    Ro baisttedh tra an n-oidhe naomhtha nós-oirderc sin le cruimter craibhtech caoimh-genmnaidh, ⁊ le h-aingeal a fhoircoimhetta iar sin.  p.192 Tuccadh da oilemhain ⁊ da altrom d' O Dubhtaigh e, .i. Dubhtach mac Duibh Da Crioch meic Brenainn, meic Fergna, meic Fergusa; óir as é, Dubhtach, an seisedh mac boi ag Dubh Da Crioch, mar derbhas an fili:

      Ocus bói acc tairngire M' Aodocc, co n-dubairt an laid:

    1. Se meic Duibh Da Crioch ro clos,
      Dubtach, Doghran drech-solas,
      Maol Bennachtaidh, Murchad mas,
      Guaire, ocus Fannan folt-cas.

     9

    Ro h-oiledh go diochra duthrachtach le h-ua n-Dubhtaigh, ⁊ leis an c-cuid ele don lucht oilemhna an lenamh ni ba friochnamaighe ria aoin-nech ele, ⁊ do-rinnedh a coimhett o gach uile ni neim-dligtech, ar lasadh ⁊ ar soillsiucchadh an Spiorta Naoimh go h-iomarcach ann. Tuccsat a lucht oilemhna .i. a bhuime ⁊ a bhan-coimedaidhe tre seirc ⁊ tre gradh tormach ⁊ meduccadh anma go follus fair, amhail as bés do buimeadhaibh búidhe ⁊ buan-gradha .i. mo Aodh óg, aga gairm do gnath aca de. Conidh airesin ro len M' Aodhócc d' forainm fairseach na h-anmannaib ele.

     vi
     10

    Ro ba folls tra rath an Coimdedh cumhachtaigh forsan mac-sin .i. for M' Aodhócc, tar macaibh ele a aimsire. “Cían ámh ro bai aga tairngire”. oir do tairngir an faidh fire .i. Fionn mac Cumhaill, cenn fesa ⁊ faistine na h-Erenn, an tailgenn toccaidhe .i. M' Aodog mórdha miorbuilech, mac Setna, seal fada ⁊ aimsir imcian riana geinemain .i. aimsir fichet righ do rioghaibh Erenn .i. o aimsir Airt meic Cuinn Ced-cathaigh, go aimsir Ainmire meic Setna, meic Fergusa Cenn-fada, meic Conuill Gulban,  169b meic Neill Noigiallaigh, 'sa aimsir a ruccadh M' Aodocc; oir do bái an fad-sin eter Fhionn ⁊ eissiumh an tan ro tairngir a theacht, an tan ro marbh Goll mac Morna Ferna mac Cairill, mac rígh na n-Deisi Muman; ⁊ oglach gradha d' Fionn eisem.

     11

    Ocus aga adhlacadh fo talmain tucc Fionn a ordog fona déd fis, gur foillsicchedh fios fírinneach dó ina decchaid, ⁊ gur ceiledh ainffios fair. “Dar mo breithir”, ar se, “a Fherna meic Cairill, as mo-ghenar dhuit ro h-adhlaicedh 'san ionad-sin ar a mhed do cheolanaibh coimbinne ⁊ d' finn-leabhraibh eolcha, ⁊ d' iodbartaibh cuirp an Coimdedh bías os do cionn go deiredh domain”.

     12

    1. Ath Ferna,
      Áit a m-bia M' Aodocc feabda;
      Aniu cidh iomdha a cuana,
      Bidh iomdha a nualla nemhda.
    2.  p.193
    3. Ath Ferna na feorainne,
      Bidh feabhda an fer 'ga m-bia;
      Do-roiset ann anmcarait;
      Bidh ait ionmain le Dia.
    4. Do-ria M' Aodhócc muinterach,
      Maisi greine tre ciotha;
      Do-ria mac na reltainne,
      Relta buadach tre bithi.

     13

    1. Do-ria M' Aodhócc muinterach
      Tar Áth Fionnglaisi Fiaa;
      Bidh tailgionn ros toirgeba;
      Bidh sroibh-gionn duine Diaa.
    2. Bidh e an t-ionadh ainglidhe,
      A m-bia fian ban i folucht;
      Do-ria M' Aodhócc muinterach;
      Mochion rígh darab ro-lucht.
    3. Bidh é an torc tren turcruthach,
      Bidh e an lasair bhorr-brátha;
      Do-ria M' Aodhocc muinterach;
      Bidh tonn tar iolar atha.
      A

     vii
     14

    Ro tairngir tra athair baitsi ⁊ buan-creidmhe f-fer n-Erenn .i. naomh Patraicc, an naoimh-erlamh cetna .i. M' Aodhocc milis-briathrach mor-cumachtach, an tan bói ag siubal droibel ⁊ ditreab O m-Briuin c-cualadh claiscetal coimmbind, comhcubaid na n-aingeal  170a ina foccus, ⁊ ceola iomdha iolarda, ⁊ airpeitedh ailghen ainglidhe, ⁊ nualla nemhda 'ga labhra ⁊ 'ga luath-cantain. Ro fhiarfaighettar na tri caocca naoimh-cleirigh battar i f-farradh Patraicc; “Cidh ar nach anmaid 'san ionadh ina f-fuil nuall ⁊ ceol na n-aingel, ⁊ aittreabh ⁊ comnaidhe do denamh 'san druim-si ata leth re h-an .i. leith re h-uiscce”.

     15

    “Bidh é sin a ainm go brath”, ar Patraicc “.i. Druim Lethan. Acht ata ní cena; ní duin-ne ata a n-deonucchadh anadh ann, acht d' Aodh mac Setna .i. M' Aedócc Ferna, naom miorbuilech mór-cumachtach, cend ⁊ codhnach naomh Leithe Cuinn a c-coitcinne, ⁊ d' Oirghiallaibh .i. do clannaibh na c-Colla a chinel, ⁊ don Breifne foighenus, oir as innte geinfider é, amhail atá a t-tuicsi ⁊ a t-tairngire, a c-cionn trichat bliadan oníu i n-Inis Brechmaighe i Muigh Slecht Connacht. Ocus as dó atá a n-dan an t-ionad-so d' aitreabadh ⁊ d' aitiucchad. Ocus cidh aidbhseach libh-si an lion crann ata isin druim attaidh .i. Druim Lethan, ní lía íad-sein ina órtha ⁊ iomann, psalm ⁊ slechtain, almsa ⁊ aifriond  p.194 do-gentar ann re lind an erlaim uasail ainglich, ⁊ an fireoin fhoirbthi il-cumachtaigh, ⁊ an tailginn miodhchuir mór-chraibhthigh .i. M' Aodhog mac Setna, ⁊ fos ina decchaid go deiredh domhain”.

     16

    Ro bhaistt ⁊ ro bhendaigh Patraicc an baile re M' Aodhócc annsin. Ro fáccaibh rath ⁊ ro-chonach, sobharthan ⁊ sonus, soicheall ⁊ saidhbres, buaidh fosaici ⁊ fritholma fair, ⁊ a onoir os cach; go n-dubairt an rosc:

    1. Foillsigim fios firinnech
      Daoibh, a cleirchi creidmecha,
      Ó Dhia dúinn do deimhnigedh,
      Ni damh-sa ro deonaighed
      Anmain isin ionad-sa,
      Druim Lethan, nach laimheochur;
    2. Acht don tailgionn toccaidhe,
      Do Mh' Aodhóg fial ainglidhe,
      Cend naomh ocus naomh-erlamh
      Leithe Cuinn rea comhairemh;
      Do shiol Cholla chathbuadhaigh
      Airemh a glun n-genelaigh.
    3.  170b
    4. A c-cionn trichat tren-bliadan,
      Ar Magh Slecht go sunnradhach,
      Geinfidher an glan-mac-sin,
      Mac rathmar na reltainne.
    5. Go brath bidh h-é a fhorainm-siumh;
      Bennaigim-si an baile-si,
      A m-bía an firen foirglidhe,
      Suil tí M' Aodhócc moir-fertach
      Da caomhna, da chomfurtacht,
      Da coimett, da coisreccadh.
    6. Biaidh onoir na h-áiti-si
      Ó Mh' Aodhocc acc médachadh,
      Go t-tí laithe an luan-bratha;
      Daoibh-si festa foillsighim.
      Foillsighim

     viii
     17

    'Ar m-beith do M' Aodhocc ina mhaccaomh occ anarsaidh iar sin, tainic Ainmire mac Setna, meic Fergusa Cend-fada, meic Conuill Gulban, meic Neill Noigiallaigh .i. rí Erenn, i n-Uibh Briuin d' faghail giall ⁊ braighdedh uatha, mar fa gnaith-bes ag na rioghaibh ⁊ ag na tigernaibh an tan-sin. Tuccadh M' Aodhócc do a m-braighdenus  p.195 ona athair.i. ó Shetna mac Eirc, a c-cuma caich, óir fa fer laidir lánconaigh an Sédna-sin.

     18

    Acc imtecht immorro d' Ainmire ar a ais, battar a braighde roimhe 'san slicched. Do foillsicched grasa an Spiorait Naoimh do ri Erenn for M' Aodhócc tar na maccaibh ele. Do raidh an rí 'arna faicsin sin: “As follus foirbhthe fír-grásamhail an mac-sa .i. M' Aodhocc”, ar se; “⁊ bidh eiccen dó beith im fharradh-sa for an c-cuairt righ for a f-fuilim; no, madh ferr lais a leiccen amach, ⁊ dol dó tara ais, do-ghebha a rogha dibh”.

     19

    Do raid M' Aodhóc aga cloistecht sin: “Masa meisi as ail let do leiccen sáor uait, guidhim tú a n-onóir na naomh Trinoide go leicce na maccaoimh-si ele saór uait on m-braigdenus ina b-fuilet”. “Do-gebair-si an athcuinghe sin”, ar an ri. Do leiccedh doibh uile tionntudh dia t-tigibh iar sin. Do athain Ainmire e féin do M' Aedócc a n-anmcairdes, oir da tuicc sé gomadh colaman comhdaingen isin ecclais catoilice é iar sin, amhail ro comhailledh. Conid h-í céd-onoir  171a M' Aedócc cona maccaomhaibh annsin, grasaibh an Choimdedh ina coimlenmain.

     ix
     20

    La da raibe M' Áedhocc ag cluiche maille fri buachaillibh ar fud an fherainn, ⁊ sé ag coimhétt caorach a bhuime, tangatar ocht c-coin allta a n-aoin-fecht cuicce go mín muinterdha, ⁊ síad bocht, anfann, ocarach. Ro fhech san orra, ⁊ adubairt riu: “Toccbaid libh”, ol sé, “ocht muilt don tred, ⁊ ithigh iad”. Do-rinnettar na coin amhail do ordaigh M' Aodhocc doibh, ⁊ do-chuatar fon c-coill; ⁊ do ba le buime M' Aedócc na muilt-sin. Do-chuatar na buachailledha don baile go luath iar sin, ⁊ do innisettar do buime M' Aedocc an gniomh-sin.

     21

    Do eirigh an buime maille le feircc moir go M' Aedócc. Gabais éccla mór M' Aodócc aga faicsin; ⁊ adubairt: “A Dé na n-uile cumacht, ⁊ a Tigerna, a Iosa Criost, foir ⁊ fortaigh oram, oir as at onoir do-rattusa biad dona bochtaibh ocaracha”. Do bar follus an uair-sin ocht muilt dob ionann dath ⁊ mét ⁊ cuma risna ced-caorcaibh eter M' Aedhócc ⁊ a bhuime. Tangattar go min muinterdha mar na caorcha ele d' ionnsaighe an treda. Ní fidir neach fo nimh o sin alle cait as a t-tangattar don toiscc-sin; gur h-oirdercaigedh ainm De ⁊ M' Aedócc tresna miorbuilibh-sin.

     22

    Conidh da derbadh-sin do-rinne an t-ughdar an laidh-sin:

    1. La do M' Áedhócc, fa mor rath,
      Da bhuime ag coimhétt caorach,
      Go f-faca lea taobh acc teacht
      Na h-ocht c-coin allta a n-aoin-fecht.
    2.  p.196
    3. Dona conaibh, cenn a c-cend,
      Gabhais trocaire an t-ailgend;
      Seach na h-ainminntibh ele
      Siad bocht, deroil, díblidhe.
    4. “Óm buime, ettraibh as ecc,”